Coucou,

In Guide de Paris vertel ik je elke editie honderduit over één Parijse wijk. Deze keer neem ik je mee naar het historische hart van de Parijse eetcultuur: Les Halles in het 1e arrondissement, ook wel bekend als de Buik van Parijs. Op het menu: een duik in de (culinaire) geschiedenis van dit quartier, gevolgd door mijn lievelingsadressen in de wijk (klik hier voor een handig kaartje).

‘Les Halles, weet je het zeker?’, hoor ik je nu denken. En nee, bovenaan de ranglijst van trending buurtjes staat deze wijk inderdaad niet. Sterker nog: voor velen staat Les Halles gelijk aan het frustrerende doolhof dat metrostation Châtelet-Les Halles heet en ook voor de ondergrondse shopping mall Forum des Halles waar je niet dood gevonden wil worden (sue me, I said it).

Toen ik na mijn eindexamen voor het eerst met vriendinnetjes een weekend naar Parijs ging, werd ons op het hart gedrukt om ’s avonds – maar eigenlijk überhaupt – Les Halles met z’n vele donkere hoekjes en doolhofgangen te vermijden, want grote kans dat je er werd lastiggevallen. Voor ons geen probleem, want het Hoog Catharijne van Parijs (allebei producten van het bijna utopische jarenzeventigdenken trouwens) stond toch niet op ons lijstje. Sinds die tijd is Les Halles gelukkig flink veranderd: zowel ondergronds als bovengronds is het veel veiliger, overzichtelijker en groener geworden en met de opening van museum Bourse de Commerce in 2021 heeft Les Halles ook cultureel weer wat meer cachet gekregen.

Maar de charme van Les Halles zie je pas écht als je door een historische bril kijkt. Les Halles kreeg eind 19e eeuw de treffende bijnaam Le Ventre de Paris, oftewel de Buik van Parijs, omdat al het voedsel in de stad op deze gigantische markt werd verhandeld. Hier stonden ooit twaalf indrukwekkende markthallen waar het elke dag van middernacht tot 12.00 uur ’s middags een drukte van jewelste was. En wie de hele nacht werkt, krijgt natuurlijk honger (en dorst) en dus barstte het in de omliggende straten van brasseries die de hele nacht open bleven. In een van die brasseries werd ook de iconische uiensoep – gratinée des Halles – geboren. En zelfs toen de markt eind jaren zestig verhuisde en de hallen werden gesloopt (tot groot protest van velen), leefde de typische eetcultuur door in de wijk.

Vandaag dus een ode aan het legendarische Les Halles waar de geest van de oude markt nog altijd rondwaart. In deze gids deel ik naast de geschiedenis van Les Halles ook flink wat eetadressen die al bestonden toen de markt nog geopend was, de een overigens wat sjieker dan de ander. Maar natuurlijk ontdek je een quartier niet alleen met een servet op je schoot en daarom tip ik naast mijn favoriete brasseries ook een paar adressen waar je geweldig koffie kunt drinken, cultuur kunt snuiven en van andere cuisines kunt proeven.

P.S. Deze nieuwsbrief is langer dan de gemiddelde inbox toestaat. Vergeet dus niet om op ‘hele bericht bekijken’ te klikken als het einde van de gids is weggevallen.

P.P.S. De serie Guide de Paris hoort bij de weekendspecial Le Croissant en zal in de toekomst onderdeel gaan uitmaken van een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij echter nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

De geschiedenis van Les Halles

De markt op de plek van de hallen bestond al sinds de middeleeuwen, maar het was de 19e eeuwse moderniseringsdrift van Baron Haussmann die zorgde voor de komst van de beroemde markthallen van Baltard. Het moest allemaal moderner en hygiënischer en Napoleon III wilde graag een ontwerp dat leek op Gare de l’Est: ijzeren geraamten met veel glas. Uiteindelijk viel de keuze op architect Victor Baltard, een naam die je in het huidige Les Halles nog vaak ziet terugkomen. Baltard ontwierp twaalf paviljoens: tien werden er gebouwd tussen 1854 en 1874 en de laatste twee in de jaren dertig van de 20e eeuw. Les Halles Baltard besloeg 25.000 vierkante meter (ongeveer 3,5 voetbalveld), waarbij er aparte hallen waren voor bijvoorbeeld groente en fruit, boter, kaas en eieren en vlees, vis en gevogelte.

In en rondom Les Halles was het ’s nachts een chaotisch komen en gaan van sjouwers, marktvrouwen, restauranthouders en handelaren die vanaf middernacht hun waren in de markthallen kochten. Menig tere ziel zou tegenwoordig volledig overprikkeld raken van het constante geratel van karren, het luidkeelse geroep van kooplieden en de straten die nat waren van modder, bloed en groente-, fruit- en visafval. De beroemde Franse schrijver Émile Zola gaf de wijk eind 19e eeuw een bijnaam die voor altijd bleef hangen: Le Ventre de Paris, oftewel de buik van Parijs. Hij schreef over de hallen als een gulzige keel: ‘C’était la gorge de Paris, la gorge énorme, toujours ouverte.’

Deze video uit 1952 laat goed zien hoe het marktleven er decennialang uitzag: ’s avonds rolden de goederen binnen, diep in de nacht barstte de handel los en tegen de ochtend vertrokken koks, handelaren en kleine verkopers weer met hun buit:

Le Trou des Halles

Na jaren wikken en wegen besloot de Franse regering in 1959 dat de markt uit de Parijse binnenstad moest verdwijnen. De redenen? Naast de demografische druk in de stad, was de markt te onhygiënisch en zorgde het af- en aanrijden van vrachtwagens voor constante opstoppingen. De keuze viel op de kleine gemeente Rungis ten zuiden van Parijs waar in tien jaar een enorme markt uit de grond werd gestampt die in 1969 opende. Uiteindelijk verhuisden de laatste groothandelaren in vlees en gevogelte in 1973 van Les Halles naar Rungis, waarna de hallen leeg achterbleven.

En die twaalf indrukwekkende Baltard-hallen? Die werden – ondanks groot protest van veel Parisiens en culturele instellingen – platgegooid. Wat overbleef was een groot gapend gat (op sommige plekken wel 24 meter diep) midden in de binnenstad: Le Trou des Halles. De nieuwe wijk die hier zou verrijzen moest tegelijk cultureel, bewoonbaar en rendabel worden, maar ondanks de futuristische plannen van gerenommeerde architecten, kwam men maar niet tot een keuze. Ondergronds schoot het in deze periode wél op en in 1977 opende RER-station Châtelet-Les Halles, dat al snel een van de drukste stations ter wereld zou worden. Bovengronds bleef de discussie echter voortduren en verschillende (megalomane en futuristische) voorstellen passeerden de revue totdat Jacques Chirac in 1977 de knoop doorhakte. Op 4 september 1979 was het dan eindelijk zo ver: het Forum des Halles werd geopend. Een ondergronds winkelcentrum waar zovelen een hekel aan zouden krijgen en dat in niets meer deed denken aan het levendige, vaak chaotische Les Halles.

De smaak van Les Halles

In de straten rondom de hallen stikte het van de cafés, bouillons en brasseries waar je de hele nacht terecht kon voor een borrel of een maaltijd, want van al dat marktgeweld krijg je natuurlijk trek. Bijzonder aan deze zaken was dat er van klasse eigenlijk geen sprake was; sjouwers en andere marktkooplui zaten naast journalisten en nachtvlinders die net uit een nabijgelegen cabaret of nachtclub kwamen rollen. En sommige van die adressen, zoals Au Pied de Cochon, La Poule au Pot en Le Bistrot des Halles, bestaan nog altijd. Op de kaart stonden vaak stevige, goedkope gerechten zoals uiensoep, charcuterie en varkenspoten. De legende wil dat bij Au Pied de Cochon de iconische gegratineerde uiensoep, gratinée des Halles, is ontstaan. Uiensoep zelf was eenvoudig volksvoedsel, maar bij Au Pied de Cochon kreeg die soep haar beroemde vorm: met een flinke laag geraspte kaas, gegratineerd onder de grill.

Les Halles was een van de weinige wijken in Parijs waar de nacht niet eindigde, maar gewoon overging in de ochtend. De verhuizing van de markt naar Rungis had dus ook grote impact op de horeca rondom de hallen. Ooit gingen deze restaurants open bij zonsondergang en dicht bij zonsopkomst, maar dat was niet langer houdbaar en dus was de optie: de zaak sluiten of overgaan op het dagritme. Eén zaak is daarin nog altijd de uitzondering: bij Au Pied de Cochon kun je tot diep in de nacht aanschuiven voor een gratinée des Halles en even het nachtritme van de oude hallen ervaren.

J’adore!

Les Halles in 28 adressen

Brasseries uit lang vervlogen tijden

Au Pied de Cochon

Oui, oui! Natuurlijk staat Au Pied de Cochon bovenaan deze lijst. Hier aanschuiven is een ervaring en neemt je even mee terug in de tijd. In 2016 zei het restaurant adieu tegen hun vierentwintiguursbeleid, maar tegenwoordig zijn ze open van 8.00 uur 's ochtends tot 5.00 uur de volgende ochtend, dus waar hebben we het eigenlijk over? Voor de claim dat bij Au Pied de Cochon nachtvlinders nog altijd uiensoep slurpen naast mensen die net uit hun werk komen vond ik overigens bewijs dicht bij huis: mijn vriend gaat er na zijn werk ’s nachts namelijk wel eens een gratinée des Halles eten.

De zaak opende in 1947, toen het in en rondom de hallen nog een drukte van jewelste was. Oprichter Clément Blanc, voormalig vleeshandelaar in Les Halles, kocht vlak na de oorlog een kleine bistro die al snel een vast adres werd voor de sjouwers van de hallen, maar ook voor artiesten en beroemdheden als Charles Aznavour en Jean-Paul Belmondo.

Anno 2026 bestel je hier brasserieklassiekers zoals escargots, confit de canard, fruits de mer, gegratineerde uiensoep (die hier ook ontstaan zou zijn!), of de specialiteit waar het restaurant naar vernoemd is: gevulde, gepaneerde of gegrilde varkenspoot met béarnaisesaus en friet. Maar eigenlijk kom je hier voor de sfeer en de knipogen in de aankleding. Zo zie je hier deurklinken in de vorm van varkenspootjes, een zinken bar met varkentjes, kroonluchters, rode banken en andere ondeugende knipogen naar varkens in alle hoeken van het restaurant.

Au Pied de Cochon, 6 Rue Coquillière.

Le Bistrot des Halles

Een wat ‘platter’ adres dan Au Pied de Cochon, maar net zo lekker: Le Bistrot des Halles. In deze zaak met koperen toog, roodgeruite tafelkleedjes en grote krijtborden met daarop de klassieke bistrogerechten maak je ook hier een reis door de tijd. Deze bistrot bestaat al sinds de jaren veertig, toen de Baltard-hallen er nog stonden, maar eigenaar Vincent Limouzin is sinds enkele jaren de eigenaar van deze bijzondere zaak. Ik bestel hier graag de huisgemaakte pâté de campagne en vrienden zweren bij de Paris-Brest van patissier Laurent Dheilly als dessert. Buurtbewoners komen hier graag, soms wel meerdere keren per week en dat voel je.

Le Bistrot des Halles, 15 Rue des Halles.

À L’Épi d’Or

Ook dit knusse restaurant heeft de hoogtijdagen van Les Halles meegemaakt. Afhankelijk van wie je gelooft, is À l’Épi d’Or namelijk al geopend sinds het einde van de 19e eeuw of sinds de jaren twintig. Het decor van deze ‘gouden korenaar’ (zou het vernoemd zijn naar de vroegere Halle au Blé waar tegenwoordig het moderne kunstmuseum Bourse de Commerce in huist?) is art deco met opaline lampen, een houten bar en rode banken. Sinds 2020 wordt deze historische bistrot gerund door Jean-François en Élodie Piège, het duo dat ook verantwoordelijk is voor La Poule au Pot (waarover hieronder meer). Piège heeft meerdere Michelinsterren binnengesleept en bij À l’Épi d’Or kun je voor een prima prijs toch een beetje proeven van zijn keuken. Op de kaart klassiekers zoals croque-madame, pâté en croûte (mijn favoriet al moet ik ‘m soms laten staan als er nootjes in zitten), petit salé aux lentilles en mijn lievelings: riz au lait.

À L’Épi d’Or, 25 Rue Jean-Jacques Rousseau.

La Poule au Pot

Attention mesdames et messieurs, bij La Poule au Pot moet je je portemonnee trekken. Ça vaut le coup? Absoluut. La Poule au Pot opende in 1935 op Rue Vauvilliers en was zo'n typisch adres waar arbeiders, nachtbrakers en andere vaste gasten van diep in de nacht tot vroeg in de ochtend aanschoven voor typische bistrotgerechten zoals gratinée à l’oignon, escargots, île flottante, crème brûlée en natuurlijk het signatuurgerecht: poule au pot et sa sauce poulette. In 2018 werd het restaurant overgenomen door, jawel, Jean-François en Élodie Piège die de zaak renoveerden, maar niets aan La Poule au Pot wilden veranderen. Natuurlijk is Piège een sterrenchef en dat proef je absoluut terug op het bord. Maar het is hier eigenlijk vooral het oog dat wordt getrakteerd: van het sjieke bloemetjesbehang aan de muren tot de rode banquettes, bistrotstoelen en -tafels en natuurlijk de typische ronde opalinelampen, alles klopt bij La Poule au Pot.

La Poule au Pot, 9 Rue Vauvilliers.

La Tour Montlhéry - Chez Denise

Bij Chez Denise zijn de borden royaal, de kaart vlezig en de aankleding ouderwets, maar wel op precies de goede manier. In deze smalle zaak met houten balken en ouderwetse lampen zit je aan een tafel met roodgeruite kleedje, hangen de muren vol met kunst en posters en lees je het menu af van een krijtbord. Het is een favoriet van Gilles Pudlowski en dan moet je altijd even goed opletten. Pudlowski is culinair journalist, beschermheer van de Franse bistro en eigenlijk een beetje de Johannes van Dam van Frankrijk, maar dan iets jovialer. Nu moet ik er wel gelijk bij zeggen: Pudlowski houdt ook enorm van orgaanvlees en dat hebben ze bij Chez Denise inderdaad ruimschoots op de kaart staan (van kalfsnier tot tripes) je moet er van houden. Zelf koos ik hier de vorige keer de daube de joue de bœuf aux coquillettes en de millefeuille toe en dat kan ik iedereen aanbevelen. Wijn schenken ze hier trouwens à la ficelle, wat betekent dat je alleen betaalt wat je uit de fles hebt gedronken.

La Tour Montlhéry - Chez Denise, 5 Rue des Prouvaires.

L’Escargot Montorgueil

Bij binnenkomst zie je het al op het luifel staan: 1832. L’Escargot Montorgueil is een van de oudste restaurants van Parijs en de inrichting met veel donker hout, spiegels, rood fluweel, plafondschilderingen en kroonluchters onderstreept dat. Het huidige restaurant opende overigens in 1875 zijn deuren en het decor dateert uit 1900, but who's counting, toch? Zoals de naam belooft, zijn escargots hier de grote specialiteit (en daar betaal je dus ook best wat voor: tussen de €13 en €19 voor zes slakken en tussen de €26 en €38 voor twaalf slakken, afhankelijk van de bereiding). Je kunt kiezen voor traditionele slakken met knoflook-peterselieboter, maar ook voor andere bereidingen met piment d’espelette, truffel, foie gras of brie. Reken verder op een traditionele bistrotkaart met hier en daar zachter geprijsde gerechten.

L’Escargot Montorgueil, 38 Rue Montorgueil.

Le Cochon à l’Oreille

Minder aan de prijs is dit restaurant op Rue Montmartre dat al bestaat sinds 1905. Ga hier lunchen en bestel de formule du midi, dat deed ik vorige keer ook en dan valt de prijs best mee.De grote blikvangers zijn de keramische fresco’s uit het begin van de 20e eeuw: kleurrijke scènes van het oude Les Halles, met marktkarren, arbeiders en de drukte rond Saint-Eustache, uitgevoerd in faïence en sinds 1984 beschermd erfgoed. Achter het fornuis staat chef Téo Apostolski die zijn strepen verdiende onder Alain Ducasse, maar die bij Le Cochon à l’Oreille kiest voor een toegankelijke, genereuze, maar wel verfijnde keuken. Op de kaart vind je onder andere gratinée des Halles, escargots de Bourgogne, fondant au chocolat, crème brûlée en een van de beste baba au rhums van Les Halles.

Le Cochon à l’Oreille, 15 Rue Montmartre.

Le Petit Bouillon Pharamond

Natúúrlijk moest er ook een bouillon op dit lijstje. En bij Le Petit Bouillon Pharamond kom ik graag, heel graag zelfs. In 1832 opende op dit adres het Normandische restaurant Pharamond dat bekendstond om de tripes à la mode de Caen (dit kun je hier tegenwoordig trouwens nog steeds bestellen). Het huidige restaurant hanteert een bouillonkaart met lage prijzen, maar je eet dus wel in een geweldige monumentale setting. Het interieur met beschilderde spiegels, kroonluchters, rood fluweel en de geweldige trappen met houtsnijwerk stamt uit de periode rond 1900. Enkele jaren geleden opende het restaurant als bouillon en sindsdien kun je hier dus goedkope gerechten uit de klassieke Franse keuken bestellen. Denk aan: oeufs mimosa, pâté en croûte, coquillettes, saucisse-frites en desserts zoals crème brûlée en tarte tatin.

Le Petit Bouillon Pharamond, 24 Rue de la Grande Truanderie.

Aux Crus de Bourgogne

Als ik heel streng ben, valt Aux Crus de Bourgogne eigenlijk net buiten het quartier des Halles, want het bevindt zich aan de andere kant van Rue Étienne Marcel. Rue Montorgueil is echter altijd een verlengstuk van de hallen geweest en daarom mag dit adres gewoon op het lijstje (en ik maak zelf de regels, is dat even makkelijk!). Aux Crus de Bourgogne is een klassieke Parijse bistro die al bestaat sinds 1932 en waar je als liefhebber van Bourgondische wijnen goed zit. Een maison sérieuse (hun eigen woorden) met witte tafelkleden, een mozaïekvloer, veel koperen details en beschilderde spiegels met wijntaferelen waar je fijne klassiekers bestelt zoals œufs en meurette, steak tartare en poulet au vin jaune et morilles.

Aux Crus de Bourgogne, 3 Rue Bachaumont.

Au Terminus du Châtelet

Nog zo’n mooie zaak die al bestaat sinds de jaren twintig van de vorige eeuw: 1929 om precies te zijn. Maar extra bijzonder vind ik het als het ook nog gerund wordt door dezelfde familie. Bij Au Terminus du Châtelet is het stokje inmiddels vier keer van vader op zoon doorgegeven: oprichter Augustin Sucheyre kocht het restaurant in 1929; daarna volgden Léon, Robert en vandaag Thomas Sucheyre, die de zaak in 2024 overnam. Je kunt hier kiezen uit stevige klassieke gerechten zoals os à moelle, huisgemaakte terrine, pavé de bœuf au poivre en confit de canard. Een andere trots van het restaurant is de keuze uit verse paddenstoelen: van champignons tot pleurotes en cèpes, afhankelijk van het seizoen.

Au Terminus du Châtelet, 5 Rue des Lavandières Sainte-Opportune.

Culture & Café

Galerie Véro-Dodat

Ik woon al tien jaar in Parijs en toch krijgt een bezoekje aan een (voor mij) nieuwe passage couvert me altijd wel stil. Vooral in een wijk die in de tijd van de markthallen hysterisch druk was, kun je je voorstellen hoe heerlijk de plotselinge rust van Galerie Véro-Dodat toen moest voelen. Galerie Véro-Dodat is een overdekte neoklassieke galerie die in 1826 werd geopend door charcutier Benoît Véro en financier François Dodat. Denk: zwart-witte marmeren vloer, houten etalages en koperen arcades. Vroeger werd de passage, die een sluiproute vormt tussen het Louvre en Les Halles, verlicht met gaslampen, wat voor die tijd heel modern was. In de 19e eeuw flaneerde het publiek hier langs modieuze boetieks en boekwinkels, terwijl je er tegenwoordig vooral kunstgaleries, antiquairs en designwinkels vindt.

Galerie Véro-Dodat.

Bourse de Commerce - Pinault Collection

In dit oude beursgebouw huist sinds 2021 de hedendaagse kunstcollectie van François Pinault. François Pinault is een Franse miljardair die onder andere eigenaar is van Gucci, Saint Laurent en Balenciaga. Pinault is een van de grootste verzamelaars van hedendaagse kunst ter wereld en in Bourse de Commerce worden indrukwekkende exposities gehouden die grotendeels bestaan uit stukken uit de Pinault Collection. Het grote ronde gebouw werd ooit gebouwd als graanhal, de Halle au Blé, maar toen er tegen het einde van de 19e eeuw nauwelijks nog graan werd opgeslagen, werd het in 1889 omgedoopt tot Bourse de Commerce. In 2016 kondigde François Pinault zijn plannen aan, waarna de beroemde Japanse architect Tadao Ando met het gebouw aan de slag ging. Zo liet hij een betonnen cilinder in het pand plaatsen dat geweldig contrasteert met de 19e-eeuwse koepel en de enorme 19e-eeuwse muurschildering van 1.400 m², met scènes over handel, scheepvaart en de rol van Parijs in de wereld.

Bourse de Commerce, 2 Rue de Viarmes.

Fondation Cartier pour l’art contemporain

Oké, officieel speel ik hier een beetje vals. Fondation Cartier ligt niet in het Quartier des Halles, maar wel zo dichtbij dat je er gemakkelijk even cultuur kunt gaan snuiven. Fondation Cartier werd in 1984 opgericht door Alain Dominique Perrin, de toenmalige topman van het luxehuis Cartier. Eind 2025 verhuisde het museum van Boulevard Raspail naar Palais-Royal. Een frisse start voor een museum dat voorheen ook absoluut niet ingedut was. De oude locatie, een glazen pand ontworpen door architect Jean Nouvel, trok altijd veel bekijks. Destijds brak het radicaal met het klassieke idee van een museum als een gesloten witte doos. Maar sinds kort vind je de Fondation dus centraler in het voormalige Louvre des Antiquaires. Het Louvres d’Antiquaires, ooit een van de grootste centra voor antiquairs en kunsthandel in Parijs, werd overigens opnieuw door Jean Nouvel aangepakt. Achter de klassieke Haussmann-gevel schuilt een ingenieus door Nouvel ontworpen systeem van bewegende platforms, waardoor de zalen telkens anders kunnen worden ingericht.

Fondation Cartier pour l’art contemporain, 2 Place du Palais Royal.

Kodama

Laten we eerlijk zijn: de Fransen zijn nou niet de allerbeste barista's, al begint dat langzaam te veranderen. Specialty coffee wordt voor de gemiddelde Parisien steeds belangrijker, maar op een gegeven moment ben je ook wel even uitgekoffied, toch? Tijd voor Maison de Thé Kodama op Rue Tiquetonne. Naar dit adres neem ik overigens ook graag mijn vriendinnen mee die geen koffie drinken. Kodama werd in 2015 opgericht door Vincent Brunet en Martin Lê, die na een carrière in de parfumerie het roer omgooiden en theesommelier werden. Vincent en Martin benaderen thee zoals parfumeurs dat doen en noemen zichzelf dan ook wel alchimistes infuseurs. Je kunt bij Kodama verschillende infusies proeven die soms tot wel acht uur hebben getrokken, maar je kunt er ook blends kopen voor thuis.

Kodama, 30 Rue Tiquetonne.

Dreamin Man Roastery

Wie gek is op koffie kent Dreamin Man, gerund door Yuichiro Sugiyama en Yui Matsuzaki, natuurlijk allang. Hun eerste adres (140 Rue Amelot, in het 11e) dat opende in 2019, groeide uit tot een cultadres voor pour-over-koffie, maar ook hojicha (groene geroosterde thee) en huisgemaakte patisserie. Sugiyama is barista en muziekliefhebber, Matsuzaki patissière en in hun vestiging in Les Halles kun je onder het genot van kabbelende folkmuziek kiezen uit koffie, scones en zoetigheden zoals cannelés, cookies, banana bread, maar ook Japanse sandwiches en onigiri. De zaak was ooit een viswinkel en kreeg een sobere make-over van het Japanse stel: kale muren, witte tegels, fabriekslampen en houten meubilair.

Dreamin Man Roastery, 31 Rue Coquillière.

Motors Coffee

Van Japanse koffie en folkmuziek naar specialty coffee in een wat meer industriële setting die doet denken aan New York. Motors Coffee werd opgericht door Thomas Philips en Lola d’Harcourt die de modewereld inruilden voor koffiebonen, maar die daar niet pretentieus over doen. Bij Motors wisselt de kaart geregeld en wie het leuk vindt om bijzondere filterkoffies te proeven, kan hier zijn geluk niet op. Naast de usual suspects op de koffiekaart kun je ook zoete snacks bestellen zoals cardamom rolls en bananabread.

Motors Coffee, 7 Rue des Halles.

LACTEM

Een koffieadres waar je de hele dag kunt blijven zitten met fijne bagels, de lekkerste cookies én waar je doordeweeks je laptop mag openklappen? Dat is LACTEM. Hoëlle Jego opende haar eerste koffiezaak in 2018 na een verblijf in Londen waar ze onder de indruk was van de koffiecultuur daar. Hier geen ingewikkelde hoogdravende creaties, maar gewoon koffie van goede bonen en huisgemaakte snacks.

LACTEM, 38 Rue Croix des Petits Champs.

Autres cuisines

Yam’Tcha Bistrot

Een restaurant with a view: Yam’Tcha Bistrot zit pal tegenover de Église Saint-Eustache en bij dit adres (of bij het kleine zusje Boutique Yam’Tcha aan de andere kant van Bourse de Commerce) wil je zeker aanschuiven. Ik kreeg direct keuzestress omdat ik niet kon kiezen tussen de gestoomde siu mai, xiao long bao, gemarineerde aubergine en de grotere gerechten zoals rijstgerecht lo mai fan. Yam’Tcha Bistrot is het restaurant van Adeline Grattard die met haar vorige adres Yam’Tcha binnen één jaar een Michelinster wist binnen te slepen. Adeline weet als geen ander de Franse keuken (en lokale ingrediënten) met de Cantonese te combineren zonder dat het vergezocht voelt. Bestel hier zeker ook een thee uit de selectie van haar man Chi Wah Chan, de theemeester van haar restaurants. Met Yam’Tcha Bistrot heeft Adeline een toegankelijker adres geopend, maar als je nog laagdrempeliger zoekt, ben je bij Boutique Yam’Tcha aan het goede adres voor noedels, bao’s en dim sum.

Yam’Tcha Bistrot, 7 Rue du Jour.

DOKI DOKI

Dit is het perfecte adres voor een snelle Japanse lunch, maar je kunt ook ietsje langer blijven hangen (bijvoorbeeld als je net als ik toch wél die cocktail bestelt). Bij Doki Doki is niet alleen het interieur minimalistisch (denk: stylish houten krukken, een granieten bar en groene tegels aan de muur), ook het menu is kort door de bocht. Bij Doki Doki draait alles namelijk om de handrolls die à la minute voor je worden bereid met ultraverse vis, maar je kunt er ook een selectie sashimi, onigiri en sides zoals misosoep en edamame bestellen. Nog ruimte voor wat zoets na? De mochis en het artisanale ijs zijn een aanrader.

DOKI DOKI, 59 Rue Jean-Jacques Rousseau.

Chez Vong

Ik val direct met de deur in huis: Chez Vong is aan de prijs en niet alle gerechten zijn het waard. Waarom dit adres toch mijn lijstje heeft gehaald? Omdat chef Vai Kuan Vong op dit dromerige adres al meer dan 45 jaar goede pekingeend bereidt (de beste pekingeend die ik ooit at was bij SENsation op Rue Saint-Maur in het 11e trouwens, schrijf dat adres ook op!). Bij Chez Vong tussen de stenen zuilen en antieke snuisterijen lijkt het alsof je écht in China bent (of op een filmset). Chez Vong is een van de oudste Chinese restaurants van Parijs en je kunt het dus met recht een instituut noemen.

Chez Vong, 10 Rue de la Grande Truanderie.

Our House

Wie in Japan is geweest – of vroeger veel manga heeft gelezen, guilty! – kent het concept van een teishoku: een complete maaltijd die op een dienblad wordt geserveerd. Zo’n maaltijd bestaat meestal uit rijst, misosoep, een hoofdgerecht, pickles en enkele kleine bijgerechten. En laat het team van Dreamin Man (van de geweldige koffie) nu achter Bourse de Commerce zo’n huiselijke teishoku-ya hebben geopend. Bij Our House is aan de houten toog ruimte voor amper tien gasten, intiemer kan bijna niet. Alleen walk-ins.

Our House, 35 Rue Coquillière.

Azteca

De afgelopen jaren komen er steeds meer fijne Mexicaanse restaurants bij in Parijs, zoals de taquería van de Mexicaanse chef Beatriz Gonzalez en FURIA waar je ook hele goede natuurwijn drinkt. Azteca op Rue Sauval is niet trending, heeft geen stylish interieur en schenkt ook geen hippe wijn, maar dit restaurant was in 1986 wel een van de eerste Mexicaanse restaurants van Parijs en is nog altijd zeer geliefd. Een fijn no-nonsense adres voor hele goede taco's en andere klassiekers.

Azteca, 7 Rue Sauval.

Boutiques

E. Dehillerin

Ik heb het al iets te vaak over deze winkel gehad, want ik kom graag bij E. Dehillerin. Eugène de Hillerin opende de winkel op Rue Coquillière in 1890 en het was meteen een groot succes. Een fabriek in het 15e arrondissement produceerde de waren die hij vervolgens bij Les Halles verkocht aan restaurateurs, bakkers, slagers en traiteurs. Als Eugène overlijdt in 1902, nemen zijn weduwe Augustine en zijn zoon Maurice het stokje over, met succes. Zo was het keukengerei op de Titanic van E. Dehillerin, leverde de winkel aan het Elysée en werd Maurice geregeld door Auguste Escoffier – de beroemde chef van het Ritz Paris en auteur van Le Guide Culinaire – genodigd voor diners en banketten. Gedurende de Tweede Wereldoorlog weten de Duitsers het bedrijf, voor hen interessant door de hoeveelheid grondstoffen en eindproducten, helaas ook te vinden. Als Maurice vervolgens ook nog door de Gestapo wordt opgepakt wegens verzetsdaden en gedeporteerd naar Buchenwald, lijkt het einde van het bedrijf ook nabij. Toch weet de familie zich na de oorlog te herpakken en in deze periode krijgen ze er ook een belangrijke klant bij: de Amerikaanse Julia Child. Julia Child maakte de Franse keuken toegankelijk voor een breed publiek, vooral via haar boek Mastering the Art of French Cooking en haar televisieprogramma’s zoals The French Chef, op televisie van 1963 tot 1973. Vandaag de dag staat de winkel bekend om het enorme aanbod professionele kookgerei, zoals koperen pannen, sauteuses, messen en patisseriebenodigdheden.

E. Dehillerin, 18-20 Rue Coquillière.

A. Simon

Ook bij A. Simon hangt nog een zweempje oude hallen. Deze overvolle winkel bestaat sinds 1884 en richt zich op de horeca, maar als particulier kun je er ook kookgerei kopen. Hier vind je art de la table zonder opsmuk: rekken vol pannen, koksmessen, servies, glaswerk en accessoires.

A. Simon, 48 Rue Montmartre.

La Bovida / Trouble Obsessionnel Culinaire

La Bovida begon in 1921 als specialist in runderdarmen voor charcutiers, vandaar de naam (een woordspeling op boyaux en vides, verwijzingen naar dierlijke darmen). Al snel verschoof de winkel richting specerijen en inmiddels is La Bovida uitgegroeid tot leverancier voor de métiers de bouche, van slagers, tot traiteurs, viswinkels, restaurants en hotels. De winkel telt drie verdiepingen en je kunt er meer dan drieduizend keukenproducten kopen. Sinds 2022 opereert de winkel onder de vlag van Trouble Obsessionnel Culinaire, maar eigenlijk noemt iedereen het nog altijd La Bovida.

La Bovida, 36 rue Montmartre.

MORA

En net als je denkt dat je het oudste adres in Les Halles hebt gehad, stuit je op patisseriehemel MORA. Maison Mora-Trottier werd in 1814 opgericht door Charles Trottier, een ambachtsman gespecialiseerd in koperwerk. Als je gek bent op bakken en patisserie wil je vast even ronddwalen bij MORA waar je alles kunt vinden van bakvormen tot chocolademallen, messen, koperwerk en porselein. Dit is geen trendy conceptstore, maar een winkel waar je komt voor die ene gekke maat ring of precies dat ene spuitmondje dat je nergens anders kunt vinden.

MORA, 13 Rue Montmartre.

Stohrer

Soms zijn patissiers zo sjiek, dat ze absoluut op een lijstje met boutiques thuishoren. Dit is ook weer een adres op Rue Montorgueil, maar de oudste patissier van Parijs hoort natuurlijk gewoon op deze lijst. De zaak werd in 1730 opgericht door Nicolas Stohrer, de patissier die met Marie Leszczyńska, de latere vrouw van Louis XV, naar Versailles was gekomen. De winkel – een feest voor het oog – is nooit verhuisd en zit nog altijd op 51 rue Montorgueil. Het interieur van Stohrer is bijna even beroemd als de pâtisserie zelf en de winkel is een beschermd Monument Historique. De legende wil dat Nicolas Stohrer de baba au rhum heeft uitgevonden en eigenlijk moet je die dus wel even proeven. Overigens schijnt de baba oorspronkelijk helemaal niet ‘au rhum’ te zijn geweest, maar met dessertwijn overgoten. Stohrer paste het recept later aan.

Stohrer, 51 Rue Montorgueil.

Copains

Glutenvrij? Geen probleem. Wie graag plantaardig eet of een bijzondere dieetwens heeft, komt in Frankrijk vaak nog bedrogen uit (ik heb een notenallergie en dat gaat nogal n's mis hier), maar gelukkig geldt dat niet voor Copains. Bij deze bakkerszaak zijn alle broden, viennoiserie en gebakjes gemaakt van biologische meelsoorten die van nature glutenvrij zijn. De zaak werd in 2022 opgericht door Giovanni en Baptiste en inmiddels zijn er meerdere filialen in Parijs, Lyon, Brussel en Londen. Bij Copains heb je niet het gevoel dat je aankomt met een irritante dieetwens of dat je in moet leveren op smaak en dat maakt het taartje toch nét even lekkerder.

Copains, 60 Rue Tiquetonne.

~ Fin

Zelf was ik de afgelopen weken trouwens ver van de mondaine Franse wereld. Parijs is mijn muze, maar ze voelt altijd wel wat verder weg als ik in de bergen ben. Terwijl mijn vriend in Parijs het fort bewaakte, was ik dus met de hond in mijn boshuisje. Officieel om de tuin te temmen – het gras stond bij aankomst tot m'n middel – maar ook om te schrijven. De totaal onverrassende conclusie? Het was weer te kort, ik heb te hard gewerkt en te weinig met een boek in het gras gelegen (toegegeven, de zomereditie van Côte & Provence moest een paar dagen geleden óók naar de drukker, dus het was ook wel druk).

Gelukkig is het bijna onmogelijk om de bergen te ontlopen als je erdoor omringd wordt. Van wakker worden met vogeltjes die om vijf uur beginnen te tjilpen, tot de bergtoppen die na een flinke regenbui weer even wit worden en de rivier die buldert van het smeltwater. Overdag soms puffen in de zon, maar ‘s avonds nog wel een haardje aan en een dikke trui. Ik ben inmiddels totaal niet meer geloofwaardig – ik roep dit namelijk elke drie maanden – maar ik denk toch echt dat dít mijn favoriete seizoen is.

Paris

Le Baron Rouge

Vandaag geen nieuwe zaak, maar een plek waar ik al jaren kom: Le Baron Rouge. Dat je door de bijzondere openingstijden altijd goed moet bedenken wanneer je er wat wil drinken en daar je plannen op aanpast, draagt misschien bij aan de charme van deze cave à boire. Sterker nog: goede vrienden met wie ik vroeger vaak bij de Baron te vinden was (zelfs op de middag na hun huwelijk), wonen inmiddels weer in Nederland, maar na aankomst op Gare du Nord springen zij vaak direct op de fiets richting Marché d’Aligre, met of zonder koffer. Voor mij is een middag op de stoep van Le Baron Rouge écht Parijs. Bij deze pretentieloze zaak staan de wijnvaten in de zaal, zijn er meer wijnreferenties dan je kunt proeven en de bordjes fromage, charcuterie en oesters zijn een life line, want het wordt altijd een bontere middag dan je van tevoren had bedacht.

Le Baron Rouge draait op het ritme van de Marché d’Aligre en is ‘s avonds vaak ook eventjes open. Ik kom er eigenlijk alleen in het weekend en dan zien de openingstijden er als volgt uit: vrijdag en zaterdag 10:00-15:00 & 17:00-21:00 en op zondag van 10:00-16:00. In de winter is het binnen dringen, maar eigenlijk sta je als het niet regent altijd buiten aan de geïmproviseerde tafeltjes (een houten plank op plastic kratten). Ik dacht overigens dat ik wel tientallen foto’s van Le Baron Rouge op mijn telefoon zou hebben, maar niets is minder waar. Er is wel een foto die ik altijd verstuur als ik vrienden vraag of we dit weekend weer even naar de Baron gaan: een foto van de old school wc die niet in de zaak zelf, maar op het binnenplaatsje achter de Baron zit. Een knalrood geschilderd hok met een gat in de grond en van die porseleinen stukken waar je je voeten neer moet zetten. Ouderwets, maar wie Parijs goed kent, weet dat je eigenlijk liever een gat in de grond dan een gore wc aantreft.

Een tip voor wie langer dan een weekend in Parijs is: skip het weekend en ga op een doordeweekse dag naar Le Baron, dan sta je waarschijnlijk tussen de locals.

Le Baron Rouge, 1 Rue Théophile Roussel, 12e arrondissement.

Nice

Bart

Oké, laat ik het maar gelijk toegeven: ik ben in een TikTokrij gaan staan. Maar verdient het ook schaamrood op de kaken als het een van de beste broodjes van 2026 was? En is het wel een TikTokrij als er mensen van alle leeftijden en voornamelijk locals in de rij staan? Is het dan niet gewoon een lange rij? Enfin, ga maar gewoon vroeg naar Bart en haal voor €9,50 zo’n zachte, luchtige focaccia met bijvoorbeeld speck, pesto, gedroogde tomaatjes en ricotta, of mortadella, artisjokcrème en stracciatella. Rue de la Préfecture is maar een paar minuten van de Promenade des Anglais en het strand, dus ideaal voor een picknick.

Bart, 31 Rue de la Préfecture.

Paris

Poissonnerie l’Épuisette

Laatst fietste ik in het 11e richting Père-Lachaise toen mijn oog viel op een winkel: Poissonnerie l’Épuisette. Eigenlijk is winkel een te groot woord, want het is wat we in Nederland een ouderwetse automatiek zouden noemen. En dit is een bijzondere FEBO want in de vakjes zit vis. l’Épuisette is een viswinkel zonder personeel met meer dan driehonderd gekoelde lockers waar je zelf vis, gemarineerde garnalen en fruits de mer uit de muur kunt trekken. Ik denk niet dat ik snel een moot vis uit deze koelvakken zou trekken (al zag het er netjes uit, hoor), maar er waren ook een heleboel vakjes met oesters, van één tot twee dozijn, perfect voor een last-minute apéro.

Poissonnerie l’Épuisette, 113B Rue de la Roquette, 11e arrondissement.

E. Dehillerin

Ik schreef al eerder over mijn liefde voor kookwinkel E. Dehillerin en natuurlijk vind je daar ook mijn micro-obsessie van de afgelopen tijd: oestermessen. Bij E. Dehillerin koop je dit traditionele oestermes met een fijn palissanderhouten handvat (€17,59). En om iets anders moest ik een beetje lachen: een houten oesterblok waar je je oesters stevig in kunt vastklemmen (€10,68), zou dat nou écht handig zijn?

Online of bij E. Dehillerin, 18-20 Rue Coquillière, 1e arrondissement.

Nantes

Malàkio

Het perfecte cadeau voor deze zomer? Op mijn wishlist staat al een tijdje het oesterplateau van Malàkio dat ik een winkeltje vlak bij Bastille zag. Malàkio maakt designobjecten van wat normaal gesproken in de vuilnisbak verdwijnt: schelpen van oesters, mosselen, kokkels en sint-jakobs- en venusschelpen. Oprichter Morgan leerde via zijn zwager in Noirmoutier het vak van oesterkweker kennen en samen trokken ze elk weekend naar markten in de regio Parijs om er oesters te verkopen tot de pandemie in 2020 roet in het eten gooide. In deze periode begon Morgan in zijn garage schelpen kapot te slaan met een hamer, op zoek naar een manier om er duurzaam materiaal van te maken. Uiteindelijk vroeg hij zijn jeugdvriend Hugo om bij het bedrijf te komen en samen maken zij sinds 2021 circulaire designobjecten van afgedankte schelpen uit de Franse horeca en seafoodsector; van lampen tot schalen, en van onderzetters tot boekensteunen.

malakio.com

Paris

Robert Capa. Photographe de guerre

Musée de la Libération de Paris

Twee weken geleden appte ik een vriendin: ‘We gaan zo naar een expositie over oorlogsfotografie, een romantische date!’. Mijn vriend fotografeert en ik ben historicus, dus het was ook wel echt het perfecte uitje voor ons. Bij aankomst leerde ik direct iets wat ik eigenlijk wel had moeten weten: Robert Capa heette eigenlijk Endre Friedmann. De tentoonstelling Robert Capa. Photographe de guerre gaat over de man achter enkele van de beroemdste oorlogsfoto’s van de twintigste eeuw – zoals de landing op de Normandische stranden tijdens D-Day – en de manier waarop hij de oorlogsfotografie vormgaf.

Capa werd in 1913 in Boedapest geboren als Endre Friedmann, een Joodse Hongaar die na de opkomst van het nazisme naar Parijs vluchtte. Daar vond hij zichzelf opnieuw uit als ‘Robert Capa’: een charmante fotograaf met bravoure en een instinct voor het beslissende moment. Samen met zijn geliefde Gerda Taro maakte hij van die naam een mythe, maar achter die mythe schuilde een scherpzinnige, antifascistische fotojournalist die begreep hoe persbeelden moesten werken. De tentoonstelling toont hoe een jonge immigrant uitgroeide tot een icoon van de moderne fotografie.

De expo laat zien hoe Capa het beeld van de oorlogsfotograaf mede vormgaf: hij kwam dichtbij, was soms roekeloos, maar was altijd gericht op dat ene beeld dat de geschiedenis kon samenvatten. Het beroemde citaat ‘If your pictures aren’t good enough, you’re not close enough’, wordt niet voor niets aan Capa toegeschreven. Na de oorlog hielp hij bij de oprichting van Magnum Photos, de coöperatieve fotografenorganisatie die de rechten en onafhankelijkheid van fotojournalisten moest beschermen.

De tentoonstelling Robert Capa. Photographe de guerre is te zien tot 20 december in Musée de la Libération de Paris.

Île de Porquerolles

Sea, Pop & Sun

Villa Carmignac

Voor zakenman en kunstliefhebber Édouard Carmignac was het in 1989 liefde op het eerste gezicht toen hij voor het eerst op het eiland Porquerolles kwam. Hij opende er in 2018 Villa Carmignac: een museum dat hedendaagse kunst combineert met spectaculaire architectuur, midden in een beschermd natuurgebied tussen zee, wijngaarden en parasoldennen.

Villa Carmignac stond al jaren op mijn lijstje en vorige zomer bezocht ik het museum op Île de Porquerolles (voor de kust van Hyères) dan ein-de-lijk voor het eerst. Het gaf me hetzelfde gevoel als mijn eerste bezoek aan Fondation Maeght in Saint-Paul-de-Vence. Het besef dat je werk van zulke grote kunstenaars in zo’n intieme setting kunt bewonderen, het blies me omver. Villa Carmignac, waar je op blote voeten door de expositieruimte loopt, voelt als een hedendaags, sensueler antwoord op Fondation Maeght.

Deze zomer presenteert Villa Carmignac de tentoonstelling Sea, Pop & Sun. De titel verwijst naar Sea, Sex and Sun, het nummer van Serge Gainsbourg uit 1978 dat uitgroeide tot een soort soundtrack van het hedonistische Zuid-Frankrijk. Die sfeer vormt het vertrekpunt van de expo, waarin popart niet alleen als kunststroming wordt benaderd, maar ook als verbeelding van vakantie, consumptiecultuur en de mythe van de zonnige Franse kust. In totaal zijn bijna tachtig werken te zien van bekende kunstenaars zoals Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Martial Raysse en Martin Parr. De tentoonstelling viert het optimisme en hedonisme van de popartgeneratie, maar reflecteert ook op de keerzijde van massatoerisme aan de Middellandse Zee.

De tentoonstelling Sea, Pop & Sun is te zien tot 1 november in Villa Carmignac.

Parijs

Ateliers-musée Chana Orloff

Een tijdje terug ontdekte ik het atelier van Chana Orloff in het 14e arrondissement. Orloff was een belangrijke figuur in de Parijse avant-garde en maakte furore met haar beeldhouwwerken. Chana werd in 1888 in het huidige Oekraïne geboren en haar jeugd werd gekenmerkt door migratie, onzekerheid en antisemitisch geweld. Na angstaanjagende pogroms verhuisde het gezin naar Palestina, toen nog onderdeel van het Ottomaanse Rijk, waar ze als jong meisje als naaister werkte. In 1910, op haar tweeëntwintigste, vertrok ze alleen naar Parijs om meer over couture te leren. Eenmaal aangekomen in Montparnasse kwam ze al vrij snel terecht in het artistieke hart van de avant-garde en besloot ze zich volledig op beeldhouwkunst te richten.

Chana viel al snel op in de Parijse kunstwereld. Niet alleen omdat er niet veel andere vrouwelijke beeldhouwers waren, maar ook door haar typische stijl waarin ze modernisme wist te combineren met zachte, ronde vormen. In Montparnasse kruiste Orloffs pad zich geregeld met dat van kunstenaars als Amedeo Modigliani en Salvador Dalí. In 1926 liet ze haar kunstenaarswoning ontwerpen door niemand minder dan Auguste Perret, een van de grote pioniers van het modernisme. Het contrast tussen het verfijnde beton, het decoratieve metselwerk en de grote glaswand maakt het nog altijd een bijzonder pand om te bezoeken.

Het interbellum bracht Chana groot succes, maar de twee oorlogen lieten diepe sporen na in haar leven. Zo overleed haar man, dichter Ary Justman, in 1919 aan de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog en moest ze zelf Parijs in 1942 ontvluchten, omdat ze als Joodse kunstenares groot gevaar liep in bezet Frankrijk. In haar afwezigheid werd haar atelier geplunderd en een groot deel van haar sculpturen vernietigd, maar na de oorlog bouwde ze haar atelier resoluut opnieuw op. Vandaag de dag kun je in het atelier meer dan tweehonderd werken van Orloff bewonderen en wie een rondleiding boekt, krijgt met een beetje geluk een tour van de kleindochter of kleinzoon van de kunstenares. Openingstijden wisselen geregeld, maar op dit moment kun je Ateliers-musée Chana Orloff bezoeken op woensdag, vrijdag, zaterdag en zondag.

Ateliers-musée Chana Orloff, 7 bis Vla Seurat, 14e arrondissement.

Nice

Marché à la Brocante Saleya

Afgelopen maandag was ik weer een dagje in Nice om onderzoek te doen in de bibliotheek van Villa Masséna, musée d'art et d'histoire. De bibliotheek (die open is van 10.00 tot 12.00 uur en van 14.00 tot 17.00 uur, wat een leven!), was nog gesloten en dus had ik tijd voor een rondje Vieux Nice. Ik was het helemaal vergeten, maar het was maandag en dus Marché à la Brocante op Cours Saleya. De hele dag kun je er struinen langs kramen met oude boeken, antieke Provençaalse meubels, keramiek, schilderijen en curiosa van bijna 180 antiquairs en brocanteurs. Mijn buurvrouw uit de bergen, Paule (ik weet nog steeds niet waar dat een afkorting van is), zegt altijd dat ze ook op deze Marché à la Brocante staat, maar afgelopen maandag kon ik haar niet vinden. Wel kocht ik bijna een geweldige jaren veertigposter, maar ik wist me te bedwingen en trakteerde mezelf in plaats daarvan op een café noisette bij Les Mimosas du Cours. Een fijne plek met fifties vibes waar je leuk kunt lunchen (als je één ding bestelt, laat het dan een punt van hun waanzinnige tarte citron meringuée zijn). Ik durfde helaas de sugar rush niet aan en ging braaf naar de bibliotheek en heb daar nog steeds spijt van. Weekendtip: elke derde zaterdag van de maand vindt deze brocante plaats op Place Garibaldi.

Marché à la Brocante, Cours Saleya, elke maandag van 7.00 tot 18.00 uur.

~ Fin

Hyères ligt in de Var, tussen Toulon aan de ene kant en La Londe-les-Maures en Bormes-les-Mimosas aan de andere kant. De gemeente beslaat niet alleen de stad Hyères, maar ook het schiereiland Giens en officieel vallen ook les Îles d’Or – Porquerolles, Port-Cros en Île du Levant – binnen dezelfde postcode. De oude stadskern, la vieille ville, ligt niet direct aan zee, maar iets landinwaarts tegen de heuvel aan. Dit is het middeleeuwse hart van Hyères: een wirwar van oplopende straatjes, trappen, pleinen en oude gevels.

In de 19e eeuw groeide Hyères uit tot een mondaine winterbestemming met luxehotels en exotische tuinen waar Britse aristocraten, kunstenaars en welgestelde kuurgasten op afkwamen. Queen Victoria verbleef hier in 1892 bijvoorbeeld vijf weken lang met een gevolg van wel zeventig personen. Hyères bleef echter twee gezichten houden: lager in de stad ontwikkelde zich de mondaine winterbestemming, met grote hotels, villa’s en kuuroorden richting de kust, terwijl de hoger gelegen oude stad middeleeuws en uitgesproken Provençaals bleef. Tip: tegenwoordig vind je in de oude stad zoveel kunstenaars en ambachtslieden dat je hier een leuke kunstroute, het Parcours des Arts, kunt volgen.

En die palmbomen dan? Vanaf het midden van de 19e eeuw experimenteerden lokale kwekers met exotische planten die het hier, dankzij het zachte klimaat, opvallend goed deden. Zo groeide Hyères uit tot hét centrum van de palmteelt. Om je een idee te geven: in 1909 werden er jaarlijks zo’n 362.000 palmbomen vanuit Hyères naar de rest van Europa geëxporteerd en in de jaren twintig waren dit al zo’n 1,2 miljoen palmbomen per jaar. Dit leverde Hyères de bijnaam Hyères-les-Palmiers op.

Vandaag deel ik mijn ultieme programma voor twee dagen Hyères en het Presqu’île de Giens met je: van een wandeling langs de historische zoutpannen tot dwalen door la vieille ville, en van een bezoek aan de modernistische Villa Noailles tot een hike langs de grillige kust van het presqu’île de Giens: Hyères is véél leuker dan je denkt.

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tips, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

La randonnée des Vieux Salins de Hyères

We beginnen deze twee dagen in Hyères met een wandeling langs de oude zoutvelden (de Vieux Salins) aan de oostkant van de stad, niet te verwarren met de Salins des Pesquiers op de landtong richting het Presqu’île de Giens. Tussen de Vieux Salins van Hyères en La Londe-les-Maures loopt het Sentier du Littoral: een van de makkelijkste kustwandelingen van dit deel van de Var. Het pad volgt aan de ene kant de oude zoutvelden van Hyères, een waterrijk natuurgebied van bijna 350 hectare, en aan de andere kant de Middellandse Zee.

De salins ontstonden al in de 10e eeuw als zoutwinningsgebied en vormen vandaag een bijzonder mozaïek van water, riet, duinen en natuur. Een echte vogelaar ben ik niet, maar wie wil er nu geen flamingo’s spotten? Dat kan in de salins, waar je ook nog 320 andere vogelsoorten kunt tegenkomen. In het informatiecentrum Espace nature des salins d’Hyères midden in de zoutvelden kun je nog meer informatie krijgen over dit bijzondere stukje natuur.

De wandeling zelf is overigens heerlijk simpel: ongeveer zes kilometer heen en terug, zo’n twee uur wandelen, geel gemarkeerd en zonder hoogteverschil. Je vertrekt bij de Vieux Salins (Parking Plage des Vieux Salins) en loopt tot aan Plage de Miramar bij La Londe-les-Maures. Je kunt deze wandeling ook doen met een kinderwagen (met grote wielen) en honden mogen hier ook mee. De Vieux Salins zelf mag je overigens met een hond niet betreden.

Musée La Banque

La Banque, Musée des cultures et du paysage d’Hyères, is gevestigd in de voormalige Banque de France uit 1925, een opvallend gebouw van meer dan tweeduizend m2 in het centrum van de stad. En laat dit museum nu ook over tweeduizend jaar Hyères vertellen. Onder de grote glazen overkapping en in de oude, gerestaureerde kluiszaal ontdek je bijna tweehonderd kunstwerken met veel aandacht voor het landschap, de Provençaalse lichtval en de mediterrane cultuur.

Tot 24 mei kun je in La Banque trouwens meer dan honderdtwintig kunstwerken van Gustave Courbet bewonderen tijdens de expositie Gustave Courbet, du chant de la Nature aux voix de la Révolte. Het realistische werk van Gustave Courbet herken je aan de ruige landschappen, jachtscènes, portretten en schilderijen van gewone mensen op het platteland en uit het arbeidersmilieu, heel ongewoon voor de 19e eeuw. Courbet was een van de belangrijkste schilders van het realisme en zijn werken zijn dan ook meer dan alleen landschapsschilderijen; de sfeer spat er vanaf.

Musée La Banque, 14 Avenue Joseph Clotis, Hyères.

Villa Noailles

Komt ze weer hoor, met Robert Mallet-Stevens. Ja, ik ben nu eenmaal fan. Robert Mallet-Steven was een van de belangrijkste Franse modernistische architecten van het interbellum, bekend om zijn gebruik strakke geometrische vormen. Mallet-Stevens, ook bekend van Villa Cavrois in Lille en de Parijse Rue Mallet-Stevens, maakte van villa Noailles een van de vroegste avant-gardistische huizen van Frankrijk. De villa in het oude centrum van Hyères werd in de jaren twintig gebouwd in opdracht van Charles en Marie-Laure de Noailles, een rijk en eigenzinnig koppel uit Parijs dat een vrij eenvoudige wens had: ‘une petite maison intéressante à habiter’.

Architect Robert Mallet-Stevens maakte er iets veel groters van: een avant-gardistische villa met strakke lijnen, geometrische vormen, dakterrassen, bijzondere ramen en open ruimtes waarin binnen en buiten voortdurend in elkaar overlopen. Sla hier ook de kubistische tuin van Gabriel Guévrékian uit 1925 niet over. Vanaf de villa kijk je bovendien uit over de oude stad van Hyères en de zee.

De Noailles waren overigens niet zomaar opdrachtgevers. Ze steunden kunstenaars, filmmakers, ontwerpers en schrijvers, en maakten van hun villa een ontmoetingsplek voor de avant-garde. En die geest hangt er nog altijd: zo worden er anno 2026 in Villa Noailles veel exposities, festivals en workshops georganiseerd. Het grootste event is de Design Parade die dit jaar plaatsvindt van 25 tot 28 juni, waarna de tentoonstellingen in de villa nog doorlopen tot eind augustus. Het festival geeft elk jaar jong design- en interieurtalent een podium en is uitgegroeid tot een belangrijk evenement op de culturele kalender.

Tip: omdat Villa Noailles boven het centrum van Hyères ligt, is het het makkelijkst om lopend naar de villa te komen. Je loopt via de steegjes van de historische binnenstad in ongeveer 20 minuten naar de villa. Van woensdag tot en met zondag is er om 15.00 uur een rondleiding waar je niet voor hoeft te reserveren.

Villa Noailles, 47 Montée de Noailles, Hyères.

Lilou

Afgelopen najaar was ik in Hyères om Île de Porquerolles te bezoeken (daar zal ik snel ook ‘ns een nieuwsbrief aan wijden). En na een dag op het eiland en bezoeken aan wijndomein La Courtade en kunsttempel Villa Carmignac, pakte ik de veerpont terug naar La Tour Fondue op het schiereiland. Ik overnachtte niet op Giens, maar reed terug naar Hyères, waar ik een kamer had geboekt bij Hôtel Lilou. Dit frisse, artistieke hotel ligt midden in de stad, maar heeft een grote privéparking (handig, want je komt waarschijnlijk met de auto), stylish kamers, een zwembad(je) én je kunt er lekker eten. Lilou heeft een leuke kaart, maar ik besloot voor het menu découverte te gaan en werd getrakteerd op gesoigneerde bordjes. De cocktailkaart was indrukwekkend, maar uiteindelijk koos ik tóch voor een lokale biodynamische Côtes de Provence van Château Gasqui uit het nabijgelegen Gonfaron. In oktober was het 's avonds trouwens te fris om buiten te zitten, maar in de zomer denk ik dat je hier urenlang kan tafelen op het grote gezellige terras.

Lilou, 7 Boulevard Pasteur, Hyères.

Drie wandelingen over het Presqu'île de Giens

Vandaag rijden we naar het schiereiland Giens voor een prachtige wandeling langs de kust. Je kunt hier drie wandelingen maken over het Sentier du Littoral waarbij je kunt kiezen voor sportieve klifwandelingen of een rustigere route langs stranden en verborgen baaien. Goede wandelschoenen en voldoende water zijn geen overbodige luxe, want sommige stukken zijn rotsachtig en er is onderweg nauwelijks schaduw.

Randonnée 1: van Pointe des Chevaliers naar Plage de la Darboussière

Deze wandeling aan de westkant van Giens is de spectaculairste van de drie. De lus loopt van Parc des Chevaliers naar Plage de la Darboussière waar je binnenlands kunt doorsteken naar Port de la Madrague. Deze wandeling is ongeveer zes kilometer lang en telt zo’n driehonderd hoogtemeters, goed voor ongeveer drie uur wandelen. Het pad loopt vaak vlak langs de kliffen en sommige passages kunnen behoorlijk duizelingwekkend aanvoelen.

• Vertrekpunt: Parc des Chevaliers of Port de la Madrague.

• Niveau: sportief.

• Let op: bij harde wind of verhoogd brandgevaar kan deze westelijke lus afgesloten worden.

Randonnée 2: van Plage de la Darboussière naar Port du Niel

Deze kortere wandeling verbindt Plage de la Darboussière met Port du Niel. Het traject is ongeveer 2 kilometer lang, met zo’n zeventig meter hoogteverschil. Ideaal als je geen zin hebt in een lange hike, maar wel de ruigere kant van Giens wilt zien. Onderweg wandel je langs kleine inhammen, turquoise water en uitzichtpunten. Na deze korte wandeling kun je bij Port du Niel mooi de expositie in Musée du Niel meepakken.

• Vertrekpunt: Plage de la Darboussière of Port du Niel.

• Niveau: gemiddeld.

Randonnée 3: Village de Giens naar La Badine

Deze lus aan de oostkant van Presqu’île de Giens vertrekt vanuit het dorp Giens of Plage de la Badine. De wandeling is ongeveer zeven kilometer lang, met een beperkt hoogteverschil van honderdvijftig meter. Tijdens deze makkelijke wandeling heb je voortdurend uitzicht op de Îles d’Or. De sfeer is hier anders dan aan de ruwere westkant: meer stranden, parasoldennen en kleine calanques met helder water.

Vertrekpunt: Village de Giens, plage de la Badine of Tour Fondue.
Niveau: makkelijk tot gemiddeld.
Pluspunt: veel plekken om onderweg te zwemmen.

Download hier het kaartje met de drie wandelingen.

Musée du Niel

We blijven op het Presqu’île de Giens en zetten koers richting de kleine haven van Le Niel, want hier vind je het kleine Musée du Niel. Het museum is gevestigd in een gerenoveerde villa uit 1962, omringd door een geurtuin, en richt zich op kunst uit de tweede helft van de twintigste eeuw. De nadruk ligt op naoorlogse abstractie en non-figuratieve kunst, met namen als Nicolas de Staël, Jean Dubuffet, Hans Hartung en Françoise Verdier. Deze zomer kun je hier de tentoonstelling L’abstraction est une couleur bezoeken, waarin het museum de abstracte kunst benadert via kleur. De tentoonstelling loopt tot 1 november 2026. Tip: strijk na je museumbezoek nog even neer op het terras van het museum dat een prachtig uitzicht heeft. In mei, juni, juli en augustus is het museum dagelijks geopend, behalve op dinsdag, van 11.00 tot 19.00 uur.

Musée du Niel, 6 Route du Port du Niel, Hyères.

Hôtel Le Provençal

Een aantal weken geleden ontmoette ik Damien Piffet van Hôtel le Provençal in Parijs tijdens een event voor de pers. Van het luxehotel op het Presqu’île de Giens had ik gehoord – wie ultiem de oude Rivièra wil beleven, heeft dit hotel op zijn of haar lijstje staan, inclusief yours truly, al kan ze het niet betalen – maar hoe Damien over het hotel sprak, maakte dat ik onmiddellijk wilde boeken. Dit hotel op het schiereiland is sinds de jaren vijftig al in handen van dezelfde familie en behoort niet tot een groep of hotelketen. Damien en zijn broer Benjamin zijn de derde generatie en staan sinds 2012 aan het roer, samen met hun partners Julie Liger en Lene Arentsen.

Het verhaal begint bij Marius Michel, een Varois die in de jaren vijftig chef is bij het Parijse Lido. Daar raakt hij gefascineerd door de elegantie van de grote hotels en de wereld van showbusiness. Terug in zijn geboortestreek droomt hij van een plek die de charme van de Riviera combineert met Provençaalse gastvrijheid en gastronomie en dus koopt hij in 1951 een bescheiden hotel op het schiereiland. Hij verbouwt het en al snel wordt Le Provençal een discreet toevluchtsoord voor beroemdheden zoals Marie-Laure de Noailles en danseressen van het Lido. In de jaren zestig laat Marius Michel een spectaculair zeewaterzwembad bouwen, uitgehouwen in de rotsen, een gouden zet die het hotel iconisch maakt.

Damien en zijn broer Benjamin hebben het hotel de afgelopen jaren gerenoveerd en met hulp van de beroemde interieurarchitect Rodolphe Parente kreeg het hotel opnieuw die frisse fifties Riviera-uitstraling. Wie niet in het hotel verblijft, kan ook een tafeltje reserveren bij La Rascasse, het stylish restaurant van het hotel of bij La Brasserie aan de dorpskant.

Hôtel le Provençal, 113 Place Saint-Pierre, Hyères.

Provence Med City Card

Normaal gesproken tip ik dit soort passen niet, want combikaarten voor musea zijn vaak niet interessant. Toch maak ik een uitzondering voor de Provence Med City Card, want die heb je er zo uit. Met deze citycard ontdek je Toulon, Hyères, Porquerolles, Les Embiez en de omliggende kust in 24 uur (€29), 48 uur (€49) of drie dagen binnen één week (€59). Inbegrepen zijn veertien bezienswaardigheden en rondleidingen, waaronder de téléphérique du Mont Faron met het Mémorial du Débarquement, Fort Sainte-Agathe op Porquerolles, maar ook Villa Noailles, Musée de la Banque en Musée du Niel uit deze nieuwsbrief. Daarnaast kan je met de pas ook de bus en bateau-bus (vooral die is leuk!) pakken om zonder auto tussen Toulon, La Seyne, Six-Fours en Hyères te reizen.

provencemedcitycard.com.

~ Fin

De week voor vertrek begint het altijd al te kriebelen. Elke dag pak ik wel een tasje in en ook de lijst met wat ik allemaal in de tuin wil gaan doen, ligt al klaar. Je kunt het maar alvast bedacht hebben, toch? Ook mag ik van mezelf toegeven aan mijn verslaving: continu op de webcam van mijn boshuisje kijken. Dat gaat dan ongeveer zo: ‘Zie ik daar soms de buurkat lopen?’, ‘Oef, het gras lijkt wel heel hoog te staan’, ‘Wat is dat voor natte plek op de buitenmuur?’ en ‘Ah shit, volgens mij ligt daar een dood vogeltje …’.

Ik ben dol op de totale schijncontrole van de webcam, want eigenlijk heb je er niks aan als je ver weg zit. Ja, je kunt lekker meekijken, maar als de camera ineens offline is, schrik je toch. Natuurlijk wiebelt het elektriciteitsnet bij de minste onweersbui al gevaarlijk in de bergen; zo bibberen de lichten vaak genoeg en het gebeurt geregeld dat de oven opeens weer op 00:00 staat als je terugkomt van een boodschapje. Maar als je ver weg bent, slaat de twijfel dan toch toe. Is er misschien een aardbeving geweest? (heb ik daar al meegemaakt), of een verwoestende regenramp? (in 2020 vernielde tempête Alex in enkele uren een deel van mijn vallei). Nee, arrête de te stresser pour rien, waarschijnlijk doet het SFR-modem het gewoon weer ’ns niet.

Maar soms kan ik die webcam wel zoenen, want ze legt ook hooggeëerd bezoek vast. ‘s Nachts zijn dat vooral poezen en ook soms een marter of een vosje. Maar drie weken geleden kon ik mijn ogen niet geloven toen ik opeens, heel nonchalant, een ree door het beeld zag lopen. Een prachtige chevreuil die met zijn witte kontje lekker in mijn tuin liep te grazen. Hij sprong van talud naar talud en hupste toen uit beeld. Magisch, ik heb het filmpje wel dertig keer bekeken.

Misschien toch de tuin nog even niet maaien?

P.S. Een aantal van jullie wees me erop (n.a.v. mijn verhaal over Père-Lachaise in Baguette Gazette #5) dat Jacques Chirac natuurlijk niet op Père-Lachaise, maar op Cimetière du Montparnasse begraven ligt. Mea culpa!

Paris

PIPA

Ik schreef er al over in mijn Guide de Ménilmontant: de gezellige Rue Sorbier, die voelt als een plein, waar ik het liefst elke lente- en zomeravond zit. Als de terrassen hier vol zitten, lijkt het altijd een beetje te gonzen van de gezellige gesprekken. Eén van mijn favoriete zaakjes om neer te strijken is PIPA. Deze bar à vin français wordt gerund door Margot Lavialle en Morgane Saguedolce; vrouwen die weten waar ze het over hebben. Bij Pipa ligt de focus op (natuur)wijn, maar je kan er ook lekker tafelen. Tijdens de borrel zijn er kleine hapjes om te delen en na 19.00 uur is er een iets uitgebreidere kaart met één duidelijke gemene deler: smaak. Elke donderdag is er een happy hour: twee oesters en een glas witte wijn voor €7, say no more. Wij kozen vorige keer voor de rillettes, frisse oesters met citrus en een tataki de boeuf die schandalig lekker was. Geen zin in shared dining? Elke zaterdagmiddag kun je vanaf 12.00 uur aanschuiven voor platte, maar daarom niet minder lekkere, moules frites.

Pipa, 6 Rue Sorbier

Draguignan

Pulpe

Draguignan een saaie stad? Think again. Draguignan ligt in de Dracénie, het deel van de Var met fijne dorpjes zoals Lorgues, Flayosc, Callas en Bargemon. Sinds ik klein ben, komen we hier veel, maar Draguignan zelf stond eigenlijk nooit op het lijstje. Het centrum van deze historische stad lag er in de jaren 2000-2010 een beetje verlaten bij. Draguignan was tot 1974 de prefectuur van het departement Var, daarom zie je hier ook vrij veel statige gebouwen. Daarnaast is Draguignan ook een militair centrum. Zo zijn er militaire opleidingen, vind je er het Musée de l’Artillerie en kun je ook de indrukwekkende cimetière Américain de Draguignan bezoeken waar Amerikaanse soldaten begraven liggen die sneuvelden tijdens le Débarquement de Provence in 1944.

Enfin, Draguignan is niet meer die stad waar je snel doorheen sjeest, want in de stad zelf gebeurt steeds meer. In het Hôtel Départemental des Expositions du Var zijn geregeld interessante tijdelijke exposities, net als in de Chapelle de l’Observance. Ook openen er aan de lopende band leuke adresjes in de stad, waarvan Pulp absoluut een van mijn favorieten is. Bij Pulp, gerund door Mathilde en Ornella, kan je in de cave snel een fijne fles (natuur)wijn halen, maar je kunt hier ook de hele avond tafelen. Overdag is Pulp een coffeeshop waar je kunt neerstrijken voor bijvoorbeeld avocado toast, tosti’s, homemade patisserie, matcha en specialty coffee. Elke eerste zondag van de maand is er een uitgebreide brunch. Daarnaast nodigt Pulp elke week andere chefs uit die op donderdag-, vrijdag- en zaterdagavond hun eigen menu presenteren. Mathilde en Ornella presenteren met enthousiasme natuurwijnen en kleine domeinen uit de regio. Dat, in combinatie met de altijd wisselende kaart, maakt dat ik het liefst morgen alweer bij Pulp op het terras ga zitten.

Pulpe, 3 Boulevard Georges Clemenceau

Paris

Le rayon des beurres

Het lijkt wel een bedevaartsoord voor foodies: La Grande Épicerie in Parijs. Maar toen ik hier laatst voor iets anders was (dit geweldige oestermes van Opinel), viel de drukte bij één koelvak me gelijk op. Allereerst even een introductie voor wie niet bekend is met La Grande Épicerie, de foodafdeling van Le Bon Marché op Rue de Sèvres in het 5e arrondissement. Het is een heerlijke plek om te windowshoppen (óf om je te ergeren aan alle luxe en overdaad, want het is hier wel echt over the top, beaucoup). Van de visafdeling met kreeften en plateaux de fruits de mer, een traiteur waar een bakje van het een of ander al snel een nier kost en een slagerij waar de indrukwekkende hammen aan het plafond hangen. Bij La Grande Épicerie doet trouwens niemand, behalve een handvol riches, écht z’n boodschappen.

Maar terug naar dat ene koelvak: le rayon des beurres. Daar stond namelijk een rij die zo lang was dat ’ie ook helemaal langs de yoghurtjes en de Franse kazen slingerde. Iedereen – een mix van Fransen en toeristen – wachtte netjes op zijn of haar beurt voor het boterschap en dat schap ís ook indrukwekkend: La Grande Épicerie zegt namelijk tweehonderd soorten boter te verkopen. klassieke boters (doux, demi-sel, cru, baratte), AOP-boters (zoals Charentes-Poitou) en de boters waar de meeste mensen op afkomen: gearomatiseerde boters met bijvoorbeeld truffe, alges, piment d’Espelette en yuzu.

In Parijs is luxe boter de afgelopen jaren uitgegroeid tot een gewilde souvenir. Zo schijnen toeristen, voornamelijk Amerikanen en Japanners, massaal boter in te slaan voordat ze naar huis gaan. Sommigen kopen wel tien pakjes boter tegelijk (die je overigens bij de kassa kunt laten vacumeren, zo zeggen de stickers op de deuren van het koelvak in het Engels, Russisch, Japans, Spaans en enkele andere talen). Volgens Le Parisien ontstond de trend na de Olympische Spelen van 2024 en is de boterverkoop bij La Grande Épicerie in twee jaar met driehonderd procent gestegen.

De keuzestress sloeg bij de meiden voor mij in de rij zichtbaar toe toen hun beurt dichterbij kwam, maar uiteindelijk gooiden ze van het botermerk Le Beurre Dupont de volgende pakjes in hun mandje: échalotes et estragon, cristaux de sel de Guérande, ail et herbes en salé à la truffe noire. Daarnaast zijn boters van Maison Bordier uit Bretagne en Échiré met het AOP Charentes-Poitou populair.

‘Avec du beurre, tout est meilleur’, zou Julia Child ooit hebben gezegd en ik sluit me daar volledig bij aan. Hype of niet, deze boters zijn geweldig en als je een culi-cadeautje uit Parijs mee wil nemen, dan is dit een leuk alternatief op de fromage die je normaal misschien meeneemt voor de thuisblijvers.

La Grande Épicerie de Paris, 38 Rue de Sèvres, 7e arrondissement

Côte d’Azur

Architect Jacques Couëlle

Wie aan de Rivièra van de jaren vijftig denkt, ziet waarschijnlijk slaperige kustdorpjes en grote ouderwetse landhuizen in de heuvels voor zich. Na de Tweede Wereldoorlog krabbelde de Côte d’Azur voorzichtig weer op als mondaine bestemming, maar de oude Rivièra – met name ingericht voor de aristocratische hivernants en een waar toevluchtsoord voor kunstenaars – moest in deze periode steeds meer plaatsmaken voor de nieuwe, glamoureuze Rivièra. Illustratief voor deze verandering was het succes van de film Et Dieu … créa la femme met Brigitte Bardot waardoor Saint-Tropez in 1956 plots wereldberoemd werd.

Het is op dit scharnierpunt dat architect Jacques Couëlle op het toneel verschijnt. Deze autodidact, geboren in Marseille in 1902, wist met enkele bijzondere bouwwerken zijn stempel op de Côte te drukken, maar is daarna – onterecht – in de vergetelheid geraakt. In een tijdperk waarin Le Corbusier en het modernisme de toon zetten met standaardisering, rechte lijnen en industriële logica, kiest Couëlle resoluut voor het tegenovergestelde: intuïtie, rondingen en architectuur die zich juist naar het landschap voegen. Het werk van Couëlle beweegt zich op het snijvlak van architectuur, sculptuur en landschap. Hij noemt zijn ontwerpen dan ook maisons-paysages: sculpturale huizen die uit het terrein lijken te groeien.

Eind jaren vijftig realiseert Couëlle boven Mouans-Sartoux, met uitzicht op de baai van Cannes, een van zijn meest radicale projecten: Castellaras. De huizen volgen de helling van het terrein, met split levels, onregelmatige openingen en terrassen die binnen en buiten in elkaar laten overlopen. En ook de bouw zelf is experimenteel: zo laat de architect metalen structuren met beton bespuiten, wat zachte vormen oplevert. Na Castellaras ontwerpt Couëlle in 1964 Dragon Hill en is hij betrokken bij het ontwerp van het ambitieuze kustproject Port La Galère in Théoule-sur-Mer.

Maar in Théoule-sur-Mer, daar staat toch ook het Palais Bulles? Jazeker en het werk van Couëlle is dan ook nauw verbonden met dat van collega Antti Lovag, die met hem samenwerkte aan projecten als Castellaras en Port La Galère. Lovag ging zelfs nog een stapje verder. Waar Couëlle verankerd bleef in landschap en materiaal, koos Lovag voor een bijna futuristische vormentaal, met zijn beroemde maisons bulles zoals het Palais Bulles en Maison Bernard.

Wil je Couëlles werk van dichterbij bekijken? Dragon Hill is sinds enkele jaren een artist residency en je kunt de villa sculpture op afspraak bezoeken: hello@dragonhill.fr.

Paris

Lee Miller

Musée d’Art Moderne Paris

Fotografe Lee Miller mag met recht een sleutelfiguur in de 20e-eeuwse fotografie worden genoemd. Vaak wordt de nadruk gelegd op haar rol als muze binnen het surrealisme, maar dat zou haar carrière te kort doen. Gelukkig kun je tot 2 augustus in het Musée d’Art Moderne de Paris naar een retrospectieve die haar hele carrière omvat. De tentoonstelling, geïnitieerd door Tate Britain, laat bijna 250 vintage en moderne afdrukken samenkomen, waaronder nooit eerder getoond werk. Miller was een duizendpoot; ze was niet alleen model, maar ook modefotograaf en oorlogscorrespondent. Die ene iconische foto van een vrouw in Hitlers badkuip? Dat was Lee Miller.

De tentoonstelling volgt Miller vanaf het New York van eind jaren twintig, wanneer ze doorbreekt als model, tot haar beslissende ontmoeting in Parijs met Man Ray. Ze opent haar eigen studio, heeft opdrachten voor Vogue en verblijft in 1934 in Egypte, een plek die grote indruk op haar maakt. Het zwaartepunt van de expositie ligt echter bij de Tweede Wereldoorlog. Vanuit Londen werkt Miller voor de Britse editie van Vogue, maar als ze in 1942 als een van de weinige vrouwelijke oorlogscorrespondenten door de Verenigde Staten wordt geaccrediteerd, besluit ze het front te volgen na D-Day. Miller maakt in deze periode geen heroïsche oorlogsbeelden, maar foto’s die vooral de menselijke impact van het conflict laten zien. Zo betreedt ze in april 1945, samen met David E. Scherman, de net bevrijde kampen Dachau en Buchenwald, waar ze foto’s maakt die de wereld over zullen gaan. Een van haar meest besproken foto’s ontstaat echter kort daarna in München, in het appartement van Adolf Hitler. Miller poseert er in zijn badkuip; een geënsceneerde foto die uit zal groeien tot hét symbool van het einde van de oorlog.

Na de oorlog trok Lee zich terug in Farley Farm House in Sussex. Haar tijd van commerciële fotografie was voorbij, maar Farley Farm groeide uit tot een ontmoetingsplek voor kunstenaars, schrijvers en intellectuelen – een rustiger maar niet minder interessant hoofdstuk van haar leven.

De tentoonstelling Lee Miller is the zien tot 2 augustus in Musée d’Art Moderne Paris.

Menton

Portraits autoportraits Jean Cocteau et ses amis

Musée Jean Cocteau Le Bastion

Hoe zag Jean Cocteau zichzelf en hoe zagen anderen hem? In deze tentoonstelling in het Cocteau-museum in Menton hangen Cocteaus beroemde zelfportretten naast portretten die vrienden, kunstenaars en fotografen van hem maakten. Cocteau werd al jong geportretteerd door grote namen uit de moderne kunst. Zo ontmoette hij in Montmartre onder anderen Amedeo Modigliani en Pablo Picasso, die hem beiden vastlegden. Met Picasso ontstond overigens een innige en turbulente vriendschap die standhield tussen 1915 en 1963.Ook toont de expositie foto’s van Philippe Halsman en Irving Penn, plus een zeefdruk van Andy Warhol uit 1985, gemaakt in opdracht van verzamelaar Séverin Wunderman voor de opening van diens Cocteau-museum in Irvine, Californië. Uit de portretten ontstaat meer dan alleen een beeld van Cocteau, ook het artistieke milieu eromheen krijgt vorm. De portretten laten zien hoe Cocteau zichzelf zag, maar ook hoe hij werd gezien door de kunstenaars, schrijvers, acteurs en fotografen om hem heen.

De tentoonstelling Portraits autoportraits Jean Cocteau et ses amis is te zien tot 8 juni in Musée Jean Cocteau Le Bastion.

Loire-Atlantique

Het witte goud uit Guérande

Wie dol is op koken, kent de naam Guérande van het geweldige zout dat ze daar winnen. Gedurende de middeleeuwen was Guérande een belangrijke Bretonse vestingstad, iets waar de indrukwekkende poorten en stadsmuren nog aan herinneren. Maar hoe Bretons Guérande ook aanvoelt, toch hoort de stad sinds de 20e eeuw niet meer bij Bretagne. Wél hoort het voor velen bij de culturele regio Bretagne Sud en bij het binnenrijden van de meeste dorpen in de buurt word je begroet door een Frans én een Bretons welkomstbord. Volg je het nog?

Al eeuwenlang vormen de zoutpannen van Guérande een mozaïek van kanalen en roze bassins waar het zeewater doorheen stroomt. Hierdoor kan het zout zich onder invloed van de zon en de wind uitkristalliseren. Het zout is zacht van smaak en erg gezond omdat het veel mineralen bevat. In Guérande wordt al sinds de 9e eeuw zout gewonnen door de paludiers. Zij regelen nog altijd handmatig de waterstand in de verschillende bassins: hoe vaker het water verdampt en wordt bijgevuld, hoe zouter het wordt. Uiteindelijk kristalliseert het zout en kan het met een grote houten schep worden geoogst. Een eeuwenoud ambacht, volledig afhankelijk van zon, wind en regen.

Het zout uit Guérande wordt ook wel het witte goud genoemd. Het gaat dan met name over het flinterdunne fleur de sel dat slechts bij speciale weercondities, waaronder een oostelijke wind, op het wateroppervlak kristalliseert. Het winnen van het fragiele fleur de sel is dus een zeer delicaat proces.

Wil je de marais salants van Guérande bezoeken? Het hele jaar door zijn er rondleidingen door de zoutmoerassen, begeleid door paludiers of natuurgidsen, die doorgaans tussen de 45 minuten en twee uur duren, terredesel.com.

Rayol-Canadel-sur-Mer

Domaine du Rayol

Domaine du Rayol is een landgoed met flinke hoogteverschillen aan de Middellandse Zee, waar planten van over de hele wereld samenkomen op een plek met een rijke geschiedenis. Het bijzondere van het Domaine du Rayol zit niet alleen in de hoeveelheid planten, maar vooral in de opzet: je wandelt er door landschappen uit de hele wereld. De tuin laat zien hoe rijk en verrassend verwant die klimaatzones zijn, van Zuid-Afrika tot Californië.

En die rijke geschiedenis dan? Begin 20e eeuw maakte een spoorlijn tussen Cavalaire en Bormes-les-Mimosas de streek toegankelijk voor de bourgeoisie. Onder hen Alfred Théodore Courmes, die in 1909 een landgoed aan zee kocht. Hij had fortuin gemaakt in de Franse koloniën en bracht van zijn reizen exotische zaden en stekjes mee. Op zijn domein liet hij die planten uitgroeien tot een omvangrijk, bijna experimenteel landschap, compleet met pergola, boomgaard, moestuin en zelfs een eigen station voor export. Na de beurskrach van de jaren 1930 stortte zijn wereld in en helaas maakte hij enkele jaren later een einde aan zijn leven. Het was de volgende eigenaar, Henry Potez, die een art deco-touch aan het domein gaf en de geometrische lijnen aanbracht die tegenwoordig nog altijd zichtbaar zijn.

Eerlijkheid gebiedt te zeggen: in de zomermaanden kan een bezoek aan Domaine du Rayol soms best een pittig uitje zijn. Twee jaar geleden bezocht ik de tuin midden op een hete dag (38 graden) tijdens een persreis. De tuin straalde en nodigde uit tot uren ronddwalen, maar op dat moment was ik het liefst even ergens onder een sproeier gaan liggen. Mijn advies luidt dus: bezoek deze tuin in het laagseizoen, of ‘s ochtends vroeg als het nog lekker fris is, en meld je aan voor de rondleiding. De enthousiaste gidsen maken dat je écht met andere ogen naar de tuin gaat kijken. Is het wel heet? Bezoek de tuinen dan op je gemakje en ga lunchen bij het knusse Café des Jardiniers op het domein. Je kunt er niet reserveren, dus meld je vroeg als het druk is in de tuinen.

Domaine du Rayol, Avenue Jacques Chirac, Rayol-Canadel-sur-Mer, Reserveren kan via domainedurayol.org.

~ Fin

Ménilmontant is een volkswijk in het oosten van Parijs, grotendeels gelegen in het 20e arrondissement. Ménilmontant kennen, is met de fiets aan de hand de steile bult oplopen en haar vervloeken, maar ook elke keer weer een foto maken van het uitzicht – met Centre Pompidou ver beneden in de verte – als je eenmaal boven bent. Ménilmontant prijkte de afgelopen jaren geregeld bovenaan lijstjes van de hipste wijken, maar toeristen hebben het quartier gelukkig nog niet echt gevonden.

Trouwens, hoe zat het ook alweer met die Parijse quartiers? Parijs telt twintig arrondissementen die allemaal weer zijn onderverdeeld in vier quartiers administratifs, in totaal tachtig dus. Sommige van die wijken komen je vast bekend voor; denk bijvoorbeeld aan Les Champs-Elysées, Place Vendôme of Montparnasse. Maar wie z’n eigen lievelingswijk tussen deze quartiers administratifs zoekt, komt vermoedelijk bedrogen uit. Zo zijn Montmartre, maar ook Le Marais en zelfs het Quartier Latin geen officiële quartiers. Dit zijn de zogenaamde quartiers historiques: informeel gegroeide buurten zonder officiële grenzen, gedefinieerd door hun geschiedenis. Het kunnen oude dorpen zijn die later bij Parijs zijn gevoegd – zoals Ménilmontant in 1860 – of arbeiders- en kunstenaarswijken.

Het zijn juist deze quartiers historiques die ik wil bespreken in deze serie. Wijken met een eigen gezicht, waar een specifieke sfeer hangt én waarbij je het ook gelijk voelt wanneer je het quartier weer verlaat. Natuurlijk is er juist door die onzichtbare grenzen ook geregeld onenigheid over waar de ene wijk ophoudt en de andere begint. Maar ach, het blijft allemaal Parijs, toch?

P.S. Deze nieuwsbrief is langer dan de gemiddelde inbox toestaat. Vergeet dus niet om op ‘hele bericht bekijken’ te klikken als het einde van de gids is weggevallen.

P.P.S. De serie Guide de Paris hoort bij de weekendspecial Le Croissant en zal in de toekomst onderdeel gaan uitmaken van een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij echter nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

De geschiedenis van Ménilmontant

De wijk Ménilmontant bestaat uit de lange, behoorlijk steile Rue de Ménilmontant en de straten eromheen. Ooit was de heuvel belangrijk voor de watervoorziening van Parijs en vond je er vooral wijngaarden en buitenverblijven van rijke Parisiens. Maar toen het dorp in 1860 door Baron Haussmann bij Parijs werd gevoegd, groeide het uit tot een drukke arbeiderswijk waar ook veel fabrieken stonden.

Heb je toevallig wel n's gehoord van La Commune de Paris? Buitenlanders zegt het vaak niks, terwijl het Fransen nog altijd fascineert. Na de Franse nederlaag in de Frans-Pruisische Oorlog kwamen de Parijzenaren in opstand tegen de conservatieve regering en namen de macht over in de stad. Het resultaat was totale chaos in Parijs van maart tot mei 1871. Uiteindelijk werd de opstand bloedig neergeslagen door het Franse leger tijdens de zogenaamde semaine sanglante; de bloedige week.

En waar sloegen die revolutionaire, linkse sentimenten het meeste aan? Je raadt het al: in arbeiderswijken zoals Ménilmontant, maar bijvoorbeeld ook in het volkse Montmartre. Toen de Commune werd uitgeroepen, schaarden veel inwoners van Ménilmontant zich dus achter de opstand. De wijk werd een gebarricadeerd bolwerk waar de Communards de baas waren. Er ontstonden volksvergaderingen en kranten, kerk en staat werden gescheiden en huren werden tijdelijk opgeschort. Voor het eerst voelden veel arbeiders dat de stad ook van hen was. Dus toen de regeringstroepen Parijs in trokken tijdens de semaine sanglante, werd er in de oostelijke arbeiderswijken zoals Belleville en Ménilmontant tot het bittere eind gevochten.

En die strijdbaarheid, die voel je nog steeds in Ménilmontant. Deze solidaire wijk kende in de 19e en 20e eeuw meerdere migratiegolven en heeft altijd een grote aantrekkingskracht op kunstenaars gehad. Zo was de wijk favoriet bij de beroemde fotografen Robert Doisneau en Willy Ronis, werd de cultfilm Le Ballon Rouge hier opgenomen en bezongen verschillende Franse zangers, zoals Charles Trenet en Maurice Chevalier, de wijk.

Vandaag de dag is Ménilmontant nog altijd kosmopolitisch. Politieke posters en linkse leuzen zijn hier nooit ver weg en je struikelt er bijna over de kunstateliers, maar je kunt er evengoed een pastis bestellen bij het authentieke café op de hoek waar het nog 1971 lijkt te zijn of neerstrijken bij een cave à manger waar ze de lekkerste natuurwijn schenken.

J’adore!

Ménilmontant in 33 adressen

OOBATZ

Ik herinner me nog goed de lichte hysterie toen Parijs voor het eerst met de pizza's van OOBATZ in aanraking kwam. Je kon gerust een paar weken van tevoren reserveren, zo druk was het bij de zaak van Dan Pearson, Jessica Yang en Robert Compagnon (die laatste twee van het befaamde Rigmarole). In de geelbruine keuken van OOBATZ draait het allemaal om desem, fermentatie en negentig seconden op vierhonderd graden. Op de kaart staan altijd zes bijzondere creaties die je blind kunt bestellen (ja, ook de spannende smaakcombinaties). Wie slim is, reserveert van tevoren en houdt ruimte over voor de warme chocolate chip pizzookie.

OOBATZ, 4bis Avenue Jean Aicard

Come a Casa

Dit is een adresje dat je liever niet met anderen deelt. Niet overhyped, lekker druk, maar geen gebillenknijp omdat je créneaux van anderhalf uur er bijna op zit. De inrichting is warm en op tafel verschijnt het leukste brocanteservies. Sinds 2013 kun je bij Flavia en Gianluca genieten van de Italiaanse keuken. Eerst kon dat bij hun kleine restaurantje in de buurt van Voltaire, maar sinds een paar jaar zitten ze op Boulevard de Ménilmontant en hebben ze ook een terras. Alles is huisgemaakt door Flavia en Andrea: ’s middags een compacte lunchkaart en ’s avonds een wat uitgebreidere verfijndere kaart met bijvoorbeeld gevulde zwaardvis of linguine met garnalenbisque.

Come a Casa, 74-76 Boulevard de Ménilmontant

Lou Pascalou

Lou Pascalou is veel meer dan een simpel buurtcafé, het is een instituut. In dit knusse hoekje aan Rue des Panoyaux kun je in de zomer lekker op het terras zitten, maar ook ’s winters is er genoeg te beleven. Binnen staat een ouderwetse zinken toog die een grote aantrekkingskracht uitoefent op jonge schrijvers met literaire ambities. Dat is ook niet gek, want Lou Pascalou heeft een flinke culturele programmering van literaire cabarets tot zogenaamde Philo Vino-avonden waarbij er flink op los wordt gefilosofeerd. Een zomeravond op het terras met live-muziek is hier de kers op de taart.

Lou Pascalou, 14 Rue des Panoyaux

Café Pimpin

Heb je zin in een écht ontbijt en goede koffie? Dan zit je goed bij Café Pimpin. Laten we eerlijk zijn: Fransen kunnen een heleboel, maar het ontbijt hebben ze niet uitgevonden. Ik snap het dus volkomen als je niet direct in katzwijm valt voor het traditionele Franse café-petit déjeuner (croissant, stukje stokbrood, kuipje boter en potje jam). Bij Café Pimpin hebben ze dat wél begrepen en kun je ook nog n's fijn je laptop openklappen (behalve tussen 12.00 en 15.00 uur), want ja, soms moet dat ook gewoon even gebeuren. Avocado toast, vers geperste jus, œuf à la coque, goede koffie en een fijne brunch in het weekend.

Café Pimpin, 17 Rue des Panoyaux

Bistrot Darsy

Je hebt van die adressen die heel hard proberen om je terug te nemen naar grootmoeders tijd. Soms lukt dat, maar vaker slaat de retro-inrichting de plank mis en voelt het kitsch en bedacht. Bij Bistrot Darsy is dit gelukkig meer dan geslaagd. In deze warme, lichte zaak met mozaïekvloer en houten tafels voel je je direct thuis. Op de kaart vind je goed uitgevoerde, eenvoudige bistrotgerechten uit heel Frankrijk: oeuf mayo, céleri rémoulade, maar ook boudin basque en sardines poêlées. Eigenaren Pierre-Antoine en Candice Darsy trokken langs producenten, van Normandië tot aan het Pays Basque om hun leveranciers te selecteren. De kleine prijzen zijn natuurlijk ook aantrekkelijk: van €3,50 tot €8 voor de entrées, hoofdgerechten kosten tussen €16 en €19 euro en desserts bestel je al voor €7, tel daar de ontspannen sfeer en het zonnige terras bij op en je weet dat dit adres op je lijstje moet.

Bistrot Darsy, 15 Rue des Panoyaux

Elements Pain Bio

Deze bakkerij is niet zoals alle anderen. Zo kun je bij Claire Escalon van dinsdag tot vrijdag alleen 's middags terecht. Claire bakt brood zonder poespas maar mét een heleboel aandacht. Het brood is gemaakt van biologische, steengemalen boerenbloem, natuurlijk desem, ongeraffineerd zout en gefilterd water. Door het deeg rustig te kneden en lang te laten fermenteren, krijgen de broden veel smaak, een krokante korst en blijven ze lang vers.

Elements Pain Bio, 3 Rue Victor Letalle

Ha Long Bay

Dit kleine Vietnamese restaurant op Rue de Ménilmontant is gezellig aangekleed (denk: houten tafels, gekleurde lampions), maar doet in niets denken aan de hippe minimalistische Aziatische restaurants die je steeds vaker ziet in Parijs. En gelukkig maar, want bij Ha Long Bay vind je smaakvolle klassiekers die van oorsprong uit de Noord-Vietnamese keuken komen. Een vriendinnetje sleepte me ooit mee naar dit restaurant omdat ze er bún chả op de kaart hebben staan; een soort platte gehaktballetjes van gegrild varkensvlees met rijstnoedels, kruiden en een lichte zurige dipsaus. Andere aanraders op de kaart uit de Noord-Vietnamese keuken: phở en bánh cuốn. Deze gerechten vind je tegenwoordig overal in Vietnam, maar in het zuiden, rond Ho Chi Minh City, mag het vaak wat uitbundiger: zoeter en kruidiger, terwijl het in het noorden meestal wat soberder en subtieler blijft qua smaken.

Ha Long Bay, 42 Rue de Ménilmontant

Chez les Deux Amis Brocante

Bij deze cantine de quartier bestel je gerechten uit de Koerdische en mediterrane keuken, altijd vers bereid. Mezzes, houmous, börek en grillgerechten. De naam verklapt al een beetje hoe het er binnen uitziet: een mix van brocante-objecten, warme kleuren en verse kruidenplantjes overal. Een deur verderop, bij Chez Les Deux Amis Lahmacun bestel je galettes Kurdes met of zonder vlees voor maar €5.

Chez les Deux Amis Brocante, 52 Rue de Ménilmontant

Le Monte en l’Air

Rue de la Mare is een gek straatje dat begint tegenover Église Notre-Dame-de-la-Croix de Ménilmontant en die, na een korte onderbreking van de oude spoorlijn, de heuvel op slingert en uitkomt in Belleville. Aan het begin van Rue de la Mare, in een hoekje, zit de geweldige boekhandel Le Monte-en-l’air. De zaak, geopend door Guillaume Dumora in 2010, is sindsdien uitgegroeid tot een van de meest geëngageerde van Parijs. Wie dol is boekwinkels is hier aan het goede adres, want deze librairie puilt uit van de boeken; in de zaak is geen centimeter onbenut. Je vindt hier veel indie comics, jeugdboeken en fanzines, wat goed past bij het alternatieve karakter van de boekwinkel. Ook organiseert Le Monte-en-l’Air regelmatig exposities, signeersessies en ontmoetingen met illustratoren en auteurs. Een pluspunt: er zijn meerdere zitjes buiten en je kunt er wat te drinken kopen, dus direct in je nieuwe boek duiken, kan hier gewoon.

Monte en l’Air, 2 Rue de la Mare

Eupatoria 5

Op dit adres runde Eva Pritsky jarenlang haar bijzondere brocante waar je ook een apéro kon drinken, boeken kon kopen en waar ze regelmatig exposities organiseerde. Met het overlijden van deze paradijsvogel sloten de deuren van haar brocantecafé op 5 Rue d’Eupatoria, maar daar is dit voorjaar verandering in gekomen. In de geest van Eva Pritsky is Eupatoria 5 nu weer geopend. Er is nog geen website, noch een Instagramaccount (en misschien komen die er ook wel niet?), maar van dinsdag tot en met zaterdag kun je hier van 15.00 tot middernacht weer aanschuiven voor een hapje en bijzondere ontmoetingen.

Eupatoria 5, 5 Rue d’Eupatoria

Dilia, Dilietta & Dilia la cave

Verfijnde Italiaanse cuisine, die vind je bij Dilia. In 2015 opende de Toscaanse chef Michele Farnesi hier, op een gezellig hoekje tegenover de kerk van Ménilmontant, zijn restaurant waar je kunt proeven van seizoensgebonden gerechten met een Italiaanse touch. De naam Dilia verwijst naar Farnesi's voorvaders: Dino en Ilia. En ja, er is pasta, maar ook zoveel meer. Op donderdag- en vrijdagmiddag kun je aanschuiven voor de lunchformule à €28,- en ’s avonds proef je het zesgangenmenu voor €65, reserveren is een must. De wijnkaart – veel Italiaans en natuur – is een feestje. Het verbaast dan ook niet dat je één straat verderop ook bij Dilia la Cave terecht kan. In dit stukje van Ménilmontant kun je niet om Dilia heen, want naast de cave zit traiteur en épicerie Dilietta. Italiaanse kazen, charcuterie, verse pasta en verse sauzen, maar ook de lekkerste desserts van tiramisu tot maritozzi, Romeinse brioches die gevuld zijn met room. Delizioso!

Dilia, 1 Rue d’Eupatoria, 75020 Paris
Dilietta, 26 Rue Etienne Dolet, 75020 Paris
Dilia la cave, 30 Rue Etienne Dolet, 75020 Paris

Église Notre-Dame-de-la-Croix de Ménilmontant

Tegenwoordig lijkt het wat dramatisch: de monumentale trap van 54 treden die naar de kerk leidt, maar in de 19e eeuw was de trap nodig om een kerk op de steile heuvel van Ménilmontant te kunnen bouwen. De huidige kerk verrees tussen 1863 en 1880 en diende tijdens de Commune de Paris als plek voor politieke bijeenkomsten. Loop gerust even binnen in deze kerk, want het is een van de grootste van Parijs en dat voelt toch onverwacht op deze plek.

Église Notre-Dame-de-la-Croix de Ménilmontant, 3 Place de Ménilmontant

Demain c’est loin

Noordoostelijk Parijs gentrificeert, en hard ook, maar gelukkig vind je in Ménilmontant nog veel adressen die niet allemaal uit dezelfde hippe koker komen. Demain c’est loin is zo'n bar die tegen de heilige huisjes schopt. In dit café vol protestposters staat een grote jukebox en aan de bar bestel je bier of homemade punch. Het pluspunt, naast het gevarieerde publiek, is het grote terras op het plein waar het tot ’s avonds laat gezellig gonst.

Demain c’est loin, 9 Rue Julien Lacroix

The Analog Club

The Analog Club is niet alleen een winkel voor analoge camera’s, maar ook een galerie, bookshop en ontmoetingsplek voor liefhebbers van klassieke fotografie op film. De fysieke zaak op 6 Rue Julien Lacroix opende eind 2024, maar het project, gerund door meerdere fotografen, gaat veel verder terug. Zo begon The Analog Club in 2016 als een Instagramcommunity en groeide het project daarna uit tot een groter platform rond analoge fotografie, met events, expo’s, workshops en een eigen selectie vintage camera’s en prints. Ook is de donkere kamer van Le Sel Paris hier gevestigd, interessant als je wat langer in Parijs bent en film wil laten ontwikkelen.

Analog Club, 6 Rue Julien Lacroix

Fromagerie Crème

Vriendinnen die uit het buitenland op bezoek zijn, stuur ik voor vertrek altijd even langs Crème. Fromagerie Crème is een favoriet adres in de buurt en is naast kaasboer ook een buvette; wat betekent dat je er ook allemaal andere lekkere dingen kunt halen. Naast het grote assortiment Franse en buitenlandse kazen – sla ook de gorgonzola die ze uit een grote kom scheppen niet over – kun je hier verfijnde charcuterie en leuke flessen wijn kopen. Ideaal voor een picknick of een apéro thuis. 's Middags maken ze ook rijk gevulde sandwiches, een aanrader voor een snelle lunch.

Fromagerie Crème, 6 Rue Julien Lacroix

Plural Café

Toegankelijke specialty coffee, voor de makers én de koffiedrinker, dat is Plural Café. In dit grote, lichte café dat is opgezet door twee Colombianen zou je makkelijk de hele dag kunnen blijven zitten (net als op het terras trouwens). Plural is een bedrijf met een duidelijke missie: iedereen in het koffieproces eerlijk behandelen. Van de koffieboer tot de brander en van de barista tot de klant. Plural heeft een eigen branderij en naast urenlang koffieleuten kun je er ook ontbijten of kiezen tussen zoete snacks en hartige dagspecials. Om de koffie laagdrempelig te houden, hebben ze vaak ook een koffie op de kaart staan die maar één of twee euro kost.

Plural Café, 17 Rue Julien Lacroix

La Pétanque

Op sommige plekken heeft de tijd stilgestaan, op andere plekken waan je je even ver van de drukke stad. Bij La Pétanque gebeurt dit allebei, tegelijk. Dit barretje had in een alternate universe prima in de jaren zeventig of tachtig ergens op het Franse platteland kunnen staan. Maar hier, aan het pleintje bij de kerk van Ménilmontant, trekt de wereld aan je voorbij. Jong, oud, hip en alternatief, iedereen voelt zich thuis bij La Pétanque.

La Pétanque, 40 Rue Etienne Dolet

La Petite Ceinture du 20e

Zoals eerder gezegd, wordt de Rue de la Mare onderbroken door de oude spoorlijn en het oude stationnetje van Ménilmontant dat niet langer in gebruik is. Het gaat hier om La Petite Ceinture, de spoorlijn die in de 19e eeuw rond Parijs werd aangelegd om goederen en passagiers te vervoeren. Hoewel de lijn al in de jaren dertig voor personenvervoer werd gesloten, werden er nog decennialang goederen over de kleine spoorlijn rond de stad vervoerd. Al jaren is de Mairie de Paris bezig om stukken van de spoorlijn toegankelijk te maken voor het publiek (zoals ook gebeurde bij de groene Coulée Verte die loopt tussen Bastille en Vincennes). Tijdens deze wandeling door Ménilmontant kun je ervoor kiezen om de voetgangersbrug over het spoor te gebruiken, of om over het spoor te wandelen. Dit stukje Petite Ceinture is tweehonderd meter lang en ingericht als park waar buurtbewoners komen voor een picknick of een potje voetbal (wat soms overigens best gevaarlijk is met die uitstekende rails).

La Petite Ceinture du 20e, 13 Rue de la Mare

Ojjjo

Altijd als ik langs dit piepkleine koffietentje wandel, ruikt het er naar een lekker baksel en zie ik mensen binnen geanimeerd met elkaar praten. OJJJO, vorig jaar geopend door Maxime Sossah-Tado, is bijna een soort huiskamer. In deze lichte zaak, vernoemd naar zijn opa, bestel je een kwalitatieve filterkoffie, flat white of ander drankje en Maxime bakt ook zijn vegan gebakjes zelf.

Ojjjo, 27 Rue Henri Chevreau

Atelier Dugudus

De opstandige geest van Ménilmontant past perfect bij het politiek geëngageerde werk van de kunstenaar Dugudus. In zijn atelier op Rue de la Mare spat de kleurrijke, activistische kunst van de Parijse grafisch ontwerper, affichemaker en street artist uit de etalage. Zijn werk sluit aan bij een oudere traditie van politieke affiches die ooit overal in het straatbeeld aanwezig waren, met boodschappen van verzet en hoop. Dugudus blaast die vorm nieuw leven in, met een hedendaagse, militante beeldtaal. En het blijft voor hem niet bij woorden, want Dugudus zet zich actief in voor protestbewegingen voor wie hij vaak gratis affiches drukt en verspreid. In Ménilmontant zag je de afgelopen jaren geregeld werk van hem in het kader van het project Nous la Commune, ter herdenking van de Commune de Paris. Bezoek zijn atelier (check Instagram voor actuele openingstijden) als je de kans hebt, het is een inspirerende plek.

Atelier Dugudus, 43 Rue de la Mare

L Galerie

Wie door Ménilmontant en het nabijgelegen Belleville wandelt, komt langs keramiekstudio's, kunstateliers, creatieve broedplaatsen en behoorlijk wat galeries. Wie in deze buurten om zich heen kijkt, komt dus genoeg creativiteit tegen. L Galerie benoem ik graag even impliciet omdat deze galerie altijd in beweging is: elke week is er een nieuwe expositie gaande. Meestal van lokale kunstenaars, maar soms ook in samenwerking met andere Parijse galeries. Schilderkunst, fotografie en andere vormen van beeldende kunst van zowel gevestigde kunstenaars als van nieuw talent.

L Galerie, 18 Rue Henri Chevreau

l’Entrepots

Deze zaak is niet mooi, niet gelikt, niet verfijnd en zeker niet hip. Maar dat hoeft ook niet altijd, toch? Bij l’Entrepots lijkt het bijna op een brocante – van het kitschige soort – met affiches aan de muren, grote beelden uit vervlogen tijden en een heleboel prullaria. Bij dit buurtcafé zit je geweldig op het terras, behandelt de bediening je als een lang verloren vriend en heeft de eigenaar ook een slagerij, dus voor wie zin heeft om vlees te bestellen: bij l’Entrepot’s weten ze er wel raad mee.

l’Entrepots, 2 Rue Sorbier

Hélios

Het uitgerekte plein waar je l’Entrepot's, maar ook La Laverie, Hélios, Pipa (en wat verderop Le Rez de Chaussée en Benoît Castel) vindt, is zo'n plek waar het ’s zomers als de terrassen vol zitten een beetje gonst van de gezellige gesprekken en, ja ik ga het cliché erin gooien: joie de vivre. Estelle Thalassinos, eigenaar van cave à vin Hélios, verkoopt niet alleen toegankelijke én goede natuurwijnen, vaak van kleine producenten, maar weet er ook alles over te vertellen. Estelle werkte eerst bij Les Enfants Perdus en het wijnplatform Les Grappes, dus die weet wel waar ze het over heeft. In haar gele cave à vin kun je een fles wijn kopen voor thuis, of plaatsnemen op het terrasje.

Hélios, 1 Rue Sorbier

Pipa

Nóg een zaak gerund door vrouwen? Het liefst vul ik er deze hele gids mee natuurlijk. Pipa is de bar à vin français van Margot Lavialle en Morgane Saguedolce. Bij Pipa ligt de focus op natuurwijn, maar je kan er ook lekker tafelen. Tijdens de borrel zijn er kleine hapjes om te delen en na 19.00 uur is er een iets uitgebreidere kaart met één duidelijke gemene deler: smaak. Elke donderdag is er een happy hour: twee oesters en een glas witte wijn voor €7, say no more. Geen zin in shared dining? Elke zaterdagmiddag kun je vanaf 12.00 uur aanschuiven voor moules frites.

Pipa, 6 Rue Sorbier

Le Rez de Chaussée

Wie voor het eerst bij Le Rez de Chaussée binnenloopt, kan de menukaart waarschijnlijk niet rijmen met het interieur. Je zit in een ouderwetse Franse zaak, een beetje versleten en wiebelig, maar wel erg gezellig. Maar op de kaart staan Japanse gerechten, van gyoza tot ramen, yaki soba en katsu curry. Hoe dat zit? Eigenaren Mady en Krishna verruilden de Franse gerechten enkele jaren geleden voor Japanse klassiekers. Krishna, afkomstig uit Sri Lanka, werkte jarenlang in Japanse restaurants bij Rue Sainte-Anne (in het 1e arr.) en weet dus wel raad met deze keuken. De noedels worden hier elke dag met de hand gemaakt en ’s avonds kun je er ook sushi bestellen die à la commande wordt bereid. Op zoek naar een goedkope lunch? De lunchformule van €13,- is een steal.

Le Rez de Chaussée, 10 Rue Sorbier

Benoît Castel

Het was in Frankrijk vroeger altijd heel gewoon om je croissantje bij de bakker te halen en dat bij het café op de hoek op te peuzelen terwijl je koffie dronk. Ik zie dit in Parijs steeds minder gebruikelijk worden (soms heeft het café zelf zielige croissants op de bar staan die ze willen verkopen, begrijpelijk, maar soms is het ook gewoon het gedoe van de kruimels waar ze geen zin in hebben). Daarom zijn zaken zoals die van Benoît Castel zo fijn: geweldige viennoiseries, een art nouveau interieur en een groot zonnig terras. Naast hartige en zoete baksels, kun je in de épicerie een deur verder andere lekkere dingen kopen. Benoît Castel is trouwens niet zomaar een bakker: hij werkte voor de bekende chef Hélène Darroze, maar ook bij het iconische Hôtel Costes en werd in 2004 chef pâtissier van La Grande Épicerie de Paris. Verwacht hier geen over the top-creaties, maar Franse klassiekers die simpelweg héél goed bereid zijn.

Benoît Castel, 11 Rue Sorbier

Print

Een tijdelijk project in een lijst met favorieten? Ja, want PRINT is een bijzonder cultureel project met een dijk van een programmering, waarvan veel gratis te bezoeken is. PRINT huist in de oude telefooncentrale van Ménilmontant; een gebouw van drieduizend vierkante meter, met grote glaspartijen en veel beton. Verdeeld over de zes verdiepingen vind je fotografie, muziek en je kunt er ook eten. Het project ontstond tijdens het beroemde fotografiefestival Les Rencontres de la Photographie in Arles en leeft dus nu enkele maanden in Parijs, tot 7 juni 2026.

Print, 26 Rue Sorbier

Le Toit de La Bellevilloise

Sociaal en geëngageerd, dat is La Bellevilloise. Op deze culturele hotspot ben je aan het goede adres voor concerten, clubavonden, exposities en mijn favoriet: het dakterras. La Bellevilloise werd in 1877 opgericht, in de nasleep van la Commune, als een arbeiderscoöperatie in Belleville. Vandaag de dag hebben mensen het eerder over Ménilmontant als ze in deze buurt zijn, maar het hoort in bredere zin ook bij Belleville. Bij La Bellevilloise konden leden niet alleen voedsel kopen, maar tegelijkertijd toegang hadden tot onderwijs, cultuur en politieke activiteiten. De coöperatie verdween in de jaren dertig, maar heropende in 2005 met een volle culturele agenda. Sinds vorig jaar kun je op het dakterras – van ruim 170 vierkante meter – een apéro drinken terwijl je geniet van het weidse uitzicht over Parijs.

Le Toit de La Bellevilloise, 19-21 Rue Boyer

Black Dog Saloon

Een koffiebar voor honden? Laat dat maar aan Noémie Baubry over. Bij dit café is er lekkers voor mensen én voor honden; van koffie en gebak tot snacks en accessoires voor je hond. Black Dog Saloon is namelijk niet alleen een café, maar ook een friperie, dus je kunt er ook zorgvuldig uitgezochte spulletjes voor je hond kopen.

Black Dog Saloon, 87 Rue de Ménilmontant

Crudo

Verse gemarineerde vis, Mexicaanse invloeden en natuurwijn, dat is CRUDO in een notendop. Oliver Lomeli, Julio Guerrero en Antony Robine (het drietal achter Chambre Noire, Furia, Cave Canaille, Fitzcaraldo en Centre Culturel) zijn verantwoordelijk voor deze zaak bijna helemaal bovenaan Rue Ménilmontant. Op het krijtbord vind je de Mexicaanse creaties van chef César Peláez die geregeld wisselen. Denk aan: taco's, ceviches en tostada’s.

Crudo, 107 Rue de Ménilmontant

Le Carré de Baudouin

Dit 18e-eeuwse paviljoen werd ooit gebouwd als buitenverblijf door Nicolas Baudouin, een rijke Parijse belastingpachter, in een tijd dat Ménilmontant nog gewoon een groene heuvel was, buiten de stad. In de 19e eeuw was het overigens een tijdje eigendom van de familie De Goncourt. De broers Edmond de Goncourt en Jules de Goncourt waren in de 19e eeuw bekende schrijvers en kunstcritici en naar hen is Frankrijks belangrijkste literatuurprijs, de Prix Goncourt, vernoemd. Na verschillende functies te hebben vervuld, van weeshuis tot medisch centrum, kocht de Mairie de Paris het pand in 2004 en in 2007 opende hier Le Carré de Baudouin. In het pand worden tegenwoordig gratis exposities georganiseerd rondom moderne kunst. Maar een belangrijk deel van de programmering bevindt zich ook buiten de muren van het paviljoen, of eigenlijk: op de muren. De buitenmuur wordt eens in de zoveel maanden beschilderd door een kunstenaar die vaak gelinkt is aan de tentoonstelling in het paviljoen.

Le Carré de Baudouin, 121 Rue de Ménilmontant

Hôtel Bridget

Een logeeradres: ook niet onbelangrijk. Soms lijken er in Parijs maar drie categorieën te bestaan als het om hotels gaat: overpriced shabby hotelletjes, ouderwetse luxe adressen en spijkerdure boutiquehotels. Als mijn Nederlandse vrienden naar Parijs komen, logeren ze altijd bij Hôtel Scarlett in Belleville. Een boetiekhotel in naam, stijlvol maar niet over the top en vooral een fijne schone kamer voor niet te veel geld in een leuke buurt. Hôtel Bridget is van dezelfde eigenaren en het concept is hetzelfde als bij Scarlett. Een fijne uitvalsbasis voor een weekendje Parijs dus.

Hôtel Bridget, 258 Rue des Pyrénées

La Colline

Wie de hele Rue de Ménilmontant in één ruk heeft beklommen, heeft een pauze verdiend. En laat bovenaan de straat nou een leuk adresje zitten. Eerst heette deze zaak Là-Haut en in die tijd kwam ik hier vaak een hapje eten met een vriendin die ook in het 20e woonde. Inmiddels heet het restaurant La Colline, de heuvel, maar de insteek van de nieuwe eigenaar, Jean-Baptiste Jay-Gallo (die ook verantwoordelijk is voor het succes van Le Jourdain in Belleville) is hetzelfde gebleven. Je kunt hier de hele dag aanschuiven, van ontbijt tot laat en de kaart is kort, seizoensgebonden en toegankelijk geprijsd.

La Colline, 10 Rue Pixérécourt

~ Fin

De laatste keer dat de Canadese zangeres in Frankrijk optrad was in 2024 toen ze tijdens de Olympische Spelen L’Hymne à l’amour zong voor de Eiffeltoren. Toen was iedereen ook al door het dolle heen, omdat de zangeres eerdere concerten had moeten afzeggen vanwege haar neurologische aandoening. Het was dus lang onzeker of ze ooit nog een keer in Parijs op de bühne zou staan, tot deze maand, toen de droom van vele fans in vervulling ging.

De jacht op kaartjes was daarmee officieel geopend, inclusief digitale wachtlijsten en urenlang, vaak vergeefs, verversen van de ticketwebsite. Deze run op concertkaartjes ging fans overigens niet in de koude kleren zitten. Zo heb ik meerdere vrienden die geen tickets konden bemachtigen zowat door de 5 stages of grief zien gaan, zo gehecht zijn de Fransen aan Céline.

En de cijfers liegen er niet om: uiteindelijk stonden er 1,9 miljoen fans in de digitale wachtrij voor een van die felbegeerde 480.000 kaartjes. Ik snap die tranen wel.

Paris

Patine

Oud-collega’s, je weet nooit waar je ze tegen het lijf loopt. Zo zat ik vorig jaar te lunchen bij Café Mirabelle in het 11e, toen Marie opeens de keuken uit kwam rollen. Marie en ik kenden elkaar van onze tijd bij een Parijse tech-startup waar ze een goede baan had, maar ze was sindsdien dus van carrière geswitcht (net als ik trouwens). Zo zie je maar: een carrière maakt niet de vrouw, het is nooit te laat om je dromen na te jagen.

Café Mirabelle heeft inmiddels haar deuren gesloten en sinds eind vorig jaar zit op dit adres Patine, gerund door Emma Rajaud en Julien Chevallier (voormalig chef van Parcelles). Bij Patine krijgen klassieke bistrogerechten een frisse draai. De kaart is klein, maar afwisselend en je kunt er neerstrijken voor lunch (entrée + plat voor €22,-) of dîner (entrée + plat + dessert voor €50,-). Twee weken geleden reserveerde ik een tafel voor mij en een ex-collega, ook al van diezelfde tech-startup, en dat was een goed idee.

Het interieur is opgefrist, maar nog wel wat basic. Denk: bakstenen muren, houten tafels en hier en daar een wit tafellaken (oké, we hadden wel het idee dat ons laken een ietwat wiebelige terrastafel moest verbergen). De zaak kan nog wat liefde gebruiken, maar gelukkig maakte de sfeer alles goed. Wie vaker in pas geopende Parijse restaurants komt, zou bijna zweren dat er geen mensen van boven de veertig meer door de stad lopen. Bij Patine zat gelukkig een fijne mix van jong en oud en daar houd ik van. Nu is een menu van vijftig euro natuurlijk niet goedkoop, maar in dit geval was het het helemaal waard (al is het lunchmenu hier pas écht een goede deal). Ons diner begon gelijk goed met het lekkerste voorgerecht dat ik in tijden at: pleurotes (oesterzwammen) met erwtjes, eigeel, gekonfijte knoflook en room van parmezaan, délicieux. Daarna volgde een mooie lotte (een visje) en deelden we een assiette de fromages met een verrassende tomatenjam. We eindigden met een soufflé de chocolat die prachtig ‘hoog’ boven de rand van de ramequin uitkwam, een dikke neuf sur dix!

Patine, 16 Rue la Vacquerie, 11e arrondissement

Nice

Coquillages Bouchet

Dol op fruits de mer, maar heb je geen zin om in een tourist trap terecht te komen? Reserveer dan een tafeltje bij Coquillages Bouchet in een klein straatje vlakbij de haven van Nice. Deze zaak wordt gerund door Nicolas Bouchet en Hugo Gallet, twee ambitieuze vrienden. De vader van Nicolas is oesterkweker en de oesters komen dan ook rechtstreeks uit het Bassin de Thau, achter Sète in de Hérault. Het eerste adres van Coquillages Bouchet bestaat al jaren in La Grande-Motte, een sixties badplaatsje aan de andere kant van Montpellier, maar sinds enkele jaren dus ook in Nice. In deze zaak wordt niet gekookt, maar daar kom je ook niet voor. Naast oesters vind je hier ook sint-jakobsschelpen, scheermessen, garnalen, kreeft en krab. En goede witte wijn natuurlijk. Zin in een snelle oester? Elke donderdag tot en met zaterdag tussen 17.30 en 19.00 is er ook een happy hour.

Coquillages Bouchet, 2 Rue Rusca

Paris

Le Tampographe Sardon

Vroeger stuurde mijn moeder áltijd kaartjes, daar stond ze om bekend. Geen lange brieven, maar gewoon een hart onder de riem op een Boomerangkaart. Een grappige observatie of een lieve zin, kort maar krachtig. Het wordt steeds zeldzamer (ik moet toegeven dat de prijs van een internationale postzegel in Frankrijk, inmiddels €2,25, me ook wel wat afremt), maar gelukkig heb ik nog een paar vriendinnen die graag kaartjes sturen. Heb jij ook zo’n vriend of vriendin? Dan heb ik het perfecte cadeau voor de stationery lover in jouw leven, al kun je diegene misschien beter gewoon meenemen naar Le Tampographe Sardon. In deze winkel heeft kunstenaar Vincent Sardon de rubberstempel tot een kunstvorm verheven. Sardon speelt met het spanningsveld tussen de autoriteit van stempels en absurde, politieke, anarchistische en soms poëtische teksten. Je moet je bezoekje aan Le Tampographe wel goed plannen, want de winkel is alleen geopend op zaterdag tussen 11.00 en 19.00 uur. Gelukkig kun je ook online bestellen.

Le Tampographe Sardon, 4 rue du Repos, 11e arrondissement.

L’arrière pays niçois

Train des Merveilles

Wist je dat je niet alleen met de trein langs de Côte kunt rijden, maar dat je ook een dagtrip door het achterland van Nice kunt maken? Introducing: Le Train des Merveilles. Deze spoorlijn brengt je van Nice naar Tende en doorkruist onderweg een spectaculair berglandschap; diepe kloven, viaducten en pittoreske dorpjes. In twee uur rijdt de trein langs Sospel, Breil-sur-Roya, Saint-Dalmas-de-Tende en La Brigue om uiteindelijk aan te komen in het middeleeuwse stadje Tende, aan de poort van het Parc national du Mercantour.

De naam doet het al vermoeden en inderdaad: de Train de Merveilles wordt met recht een van de mooiste treinroutes van Europa genoemd. Een merveille is natuurlijk een wonder, maar in dit geval verwijst de naam naar de Vallée des Merveilles, een hooggelegen bergvallei in het Parc National du Mercantour, dat tegen de Italiaanse grens aan ligt. De trein brengt je dichtbij de vallei (hij rijdt er niet doorheen) wat Tende ook een goede uitvalsbasis maakt voor wandelingen in dit gebied.

De spoorlijn kent een woelig verleden en het was niet altijd zeker of de verbinding gehandhaafd zou worden. Al in 1883 ontstond het ambitieuze plan om Nice per spoor te verbinden met Breil, Tende en zelfs het Italiaanse Cuneo. Om die droom te realiseren waren bijna honderd bruggen, viaducten, tunnels en steunmuren nodig, voor die tijd een enorme technische uitdaging. Uiteindelijk werd de lijn in 1928 geopend, maar het feest kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog alweer ten einde toen enkele belangrijke stukken van de spoorlijn vernield werden om de bevoorrading van de Duitse troepen te verhinderen. Pas in 1979 werd het volledige traject opnieuw in gebruik genomen.

Bij een spoorverbinding als deze hoort onvermijdelijk veel en ingewikkeld onderhoud en daarom werd het traject van september 2024 tot december 2025 zelfs volledig gesloten. Een kleine ramp voor lokale ondernemers die het toerisme in deze periode flink zagen opdrogen. In totaal investeerde de overheid een fiks bedrag, 74 miljoen euro, en op 15 december 2025 werd de lijn weer in gebruik genomen.

Informatie en dienstregeling vind je hier, maar mijn advies: neem de trein van 9.32 uur in Nice (trein ZOU! 22991). In deze trein reist namelijk een gids mee die in het Frans en Engels vertelt over de omgeving en de geschiedenis van de lijn. Van juni tot september is er elke dag commentaar van een gids in de trein van 9.32 uur. In april, mei en oktober alleen in het weekend en op feestdagen. Tip: koop via deze link de Pass Journée Département 06 voor € 20,- waar je één hele dag mee kan reizen. Voor elke extra persoon (8 maximaal) die je toevoegt aan deze kaart betaal je maar €5,- extra. Zo kost de treinreis voor vier personen bijvoorbeeld maar € 35,- in plaats van €33,60 per persoon voor een retour Nice-Tende.

Paris

Calder. Rêver en équilibre

Fondation Louis Vuitton

Heb je een goede reden nodig voor een waanzinnige Calder-expositie met bijna driehonderd werken verspreid over meer dan drieduizend vierkante meter? Volgens mij niet, maar Fondation Louis Vuitton heeft ‘m gevonden: de honderdste verjaardag van de komst van Alexander Calder naar Frankrijk en de vijftigste verjaardag van zijn overlijden. Voor de gelegenheid wordt ook het grasveld naast de Fondation als expositieruimte gebruikt, une première.

Alexander Calder was een Amerikaanse kunstenaar die met zijn speelse, bewegende mobiles en monumentale stabiles de beeldhouwkunst letterlijk in beweging bracht. De tentoonstelling beslaat een halve eeuw aan creativiteit, een periode waarin de kunstenaar afwisselend in Amerika en Frankrijk woonde. Als bezoeker ontdek je de eerste voorstellingen van het Cirque Calder, die vanaf het einde van de jaren twintig de Parijse avant-garde in de ban hielden, en natuurlijk ook Calders grote kunstwerken voor de openbare ruimte uit de jaren zestig en zeventig. En hoewel zijn werk gedurende de tijd veranderde, is er ook een duidelijke rode draad te bespeuren: beweging, licht, reflectie, eenvoudige materialen, maar ook geluid en zwaartekracht. Werk van tijdgenoten en vrienden uit de avant-garde maken de expositie compleet; Jean Arp, Barbara Hepworth, Piet Mondriaan, Pablo Picasso, Henri Cartier-Bresson, Man Ray, Irving Penn en Agnès Varda.

De tentoonstelling ‘Calder. Rêver en équilibre’ is te zien tot 16 augustus in Fondation Louis Vuitton.

Le Cannet

Voici venu le temps du mimosa

Musée Bonnard

Ik schreef al eerder over mijn liefde voor kleine musea aan de Côte, zoals Musée Renoir en Musée Léger. Wie geregeld overzichtstentoonstellingen bezoekt in grote steden waar het ene topstuk het andere opvolgt, kan in zo’n klein museum namelijk mooi even detoxen. Vaak hangt hier maar een handvol semi-belangrijke werken van de grote kunstenaar in kwestie en dat maakt dat je veel langer bij één kunstwerk stilstaat en alles op een andere manier in je opneemt. Ook is zo’n klein museum vaak het voormalig atelier van de kunstenaar, waardoor het artistieke proces bijna tastbaar wordt.

Musée Bonnard in Le Cannet is ook zo’n museum en tot eind mei kun je hier een leuke tentoonstelling bezoeken: Voici venu le temps du mimosa. Pierre Bonnard was een Franse schilder, bekend door zijn intieme interieurs en badkamerscènes waarin kleur, licht en herinnering subtiel in elkaar overvloeien. Het bijzondere schilderij met de naam L’Atelier au Mimosa, dat Bonnard schilderde tussen 1939 en 1946, werd uitgeleend door Centre Pompidou en staat centraal in deze expositie. In l’Atelier au Mimosa knalt de bloeiende mimosa van het doek in een zonnig geel en vervagen de grenzen tussen binnen en buiten. Wie goed kijkt, zou een gezicht in de schaduw kunnen zien. Mogelijk is dat het gezicht van Bonnards vrouw Marthe die enkele jaren eerder was overleden.

De tentoonstelling ‘Voici venu le temps du mimosa’ is te zien tot 31 mei in Musée Bonnard.

Paris

Cimetière du Père-Lachaise

De een vindt het prachtig, de ander kan er niet tegen: begraafplaatsen bezoeken. Ik val in de eerste categorie en bezoek Père-Lachaise graag. Ook wandel ik er bijna dagelijks omheen met de hond – die overigens om begrijpelijke redenen niet óver de begraafplaats mag. Nu ben ik geen azijnpisser, maar juist op plekken als Père-Lachaise valt soms je mond open van verbazing (of: ça te met sur le cul, zoals de Fransen zo mooi zeggen) door het gedrag van sommige bezoekers. Van twintigers die een hele fotoshoot doen óp een grafzerk, tot een groep toeristen die dwars over de graven lopen terwijl ze naar elkaar joelen dat de bus straks weer gaat vertrekken. Mon dieu, respectloos.

Maar moet je dan in stilte met getergde blik over deze begraafplaats schuifelen? Nee, natuurlijk niet. Een vriendin van mij bezoekt regelmatig een dierbare die op Père-Lachaise begraven ligt en zij zei laatst tegen mij: ‘Het is een lieu vivant, waar actief wordt gerouwd door families, maar ook een historisch geladen plek die het waard is om bezocht te worden, alleen wel met een beetje respect natuurlijk.’

De begraafplaats is trouwens vernoemd naar vader François d’Aix de la Chaise, Père Lachaise dus, de biechtvader van Zonnekoning Louis XIV. De begraafplaats opende in 1804, maar op dat moment waren de Parisiens terughoudend om van het afgelegen Cimetière de l’Est, zoals de begraafplaats toen heette, gebruik te maken. De groei van de begraafplaats in dit minder chique deel van de stad verliep zo traag, dat de autoriteiten besloten het over een andere boeg te gooien: in 1817 werden met veel bombarie de vermeende stoffelijke resten van onder andere Molière overgebracht naar Père-Lachaise. En de marketingstunt werkte; mensen wilden graag naast een beroemde Fransman begraven liggen. Gedurende de 19e eeuw groeide de begraafplaats dan ook flink tot het uiteindelijk de 44 hectare zou beslaan die we vandaag de dag kennen.

Er zijn op Père-Lachaise anno 2026 zo’n 70.000 grafplaatsen waar ongeveer 1 miljoen mensen in begraven liggen. Enkele beroemde overledenen zijn: Frédéric Chopin, Colette, Maria Callas, Jim Morrison, Édith Piaf en Oscar Wilde. Dat niet iedereen zomaar op Père-Lachaise begraven kan worden, vind ik overigens logisch, maar eind vorig jaar werd de deur toch op een kiertje gezet. Je kon je namelijk bij de gemeente Parijs aanmelden voor een plek op deze historische begraafplaats, maar wel onder één voorwaarde: wie de plek toegewezen zou krijgen, zou het verlaten grafmonument (met erfgoedstatus) volledig moeten restaureren, precies zoals het was. De vraag is natuurlijk of dit een taak voor particulieren is, of dat de Mairie dit eigenlijk zou moeten oppakken.

Dat Père-Lachaise overigens ook een plek vol leven is, bewijst het Instagramaccount van Benoît Gallot, beheerder van de begraafplaats. Gallot deelt geregeld foto’s van alle dieren die hij zoal op Père-Lachaise tegenkomt, zoals het lieve vosje hieronder:

Cimetière du Père-Lachaise, 16 Rue du Repos, je kunt de begraafplaats gratis bezoeken.

Nice

Cathédrale Orthodoxe Russe de Saint-Nicolas

Wie voor het eerst de typische uivormige koepels van de Cathédrale Orthodoxe Russe de Saint-Nicolas in Nice in het vizier krijgt, knippert waarschijnlijk even met z’n ogen. Maar wie voor het imposante bouwwerk staat, zal het waarschijnlijk niet verbazen dat dit, buiten Rusland, de grootste Russisch-orthodoxe kathedraal van Europa is. De kathedraal werd tussen 1903 en 1912 speciaal gebouwd voor de Russische aristocratie, die destijds massaal aan de Côte d’Azur overwinterde. Naast de typische koepels, zijn ook de rijk versierde gevels en het uitbundige interieur opvallend en in zeer goede staat.

Hoewel de kathedraal op Frans grondgebied staat, kwam de Cathédrale Orthodoxe Russe de Saint-Nicolas in 2011 na meerdere juridische conflicten overigens weer officieel in handen van de Russische staat, wat haar anno 2026 geopolitiek geladen maakt. Het is natuurlijk een afweging: schrijven over iets dat verbonden is met de Russische staat, moet je dat wel doen? Wegen architectuur en de historische waarde van een plek zwaarder, of moet je het bestaan van zo’n monument maar volledig negeren? Ik denk dat je je absoluut voor zo’n bijzonder stukje lokale geschiedenis mag interesseren, zolang je de Russische zakken maar niet vult. Entreegeld zou ik dus zeker niet betalen – call me a leftie – maar het is zonde om dit indrukwekkende bouwwerk links te laten liggen.

Avenue Nicolas II

~ Fin

In deze nieuwsbrief vertel ik je waarom de Niçoise keuken Italiaans aanvoelt, maar ook waarom hij overwegend vegetarisch is en voor welke lokale producten je ruimte in je koffer moet overlaten. En natuurlijk deel ik ook waar je in Nice moet zijn voor goede cuisine nissarde (spoiler: een van mijn favorieten wordt gerund door een eigenzinnige chef die ooit in bezit was van twee Michelinsterren).

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tips, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

De zon op je bord, dat is de cuisine nissarde. Veel groenten, eieren, olijven en hier en daar wat ansjovis, maar verrassend weinig vlees. Buitenstaanders zullen het eerder hebben over la cuisine niçoise, maar in het lokale Provençaalse dialect Nissart heeft men het over la cuisine nissarde, en ik dus ook. Deze keuken staat met één been in de Provence en met het andere in Italië en kent zowel mediterrane invloeden als alpiene invloeden. De oorsprong van deze keuken gaat eeuwen terug, maar de komst van Italiaanse arbeiders aan het einde van de 19e eeuw was cruciaal voor het ontstaan van de cuisine Nissarde zoals we die vandaag de dag kennen.

Contea di Nizza

Wie Nice en Menton heeft bezocht, kan beamen dat er in deze steden een bijna Italiaans sfeertje hangt. En dat is ook niet zo gek, want Nice was tot 1860 deel van het Koninkrijk Sardinië-Piemonte. Tijdens de Italiaanse eenwording, waarin Sardinië-Piemonte een grote rol speelde, besloot keizer Napoleon III hen te hulp te schieten in de strijd tegen Oostenrijk, maar voor wat hoort wat natuurlijk: Napoleon wilde er het Comté de Nice en het hertogdom Savoye voor terug. Het is dus pas sinds 1860 dat deze regio bij Frankrijk hoort en naast de architectuur, merk je het nog altijd aan de Italiaans klinkende achternamen en natuurlijk de eetcultuur.

Tot 1860 was het graafschap Nice overigens politiek en geografisch behoorlijk geïsoleerd. En waar het klimaat aan de Côte tegenwoordig bejubeld wordt, was dit vroeger juist dé bottleneck die landbouwontwikkeling tegenhield. Er groeide niet veel in het gebied en lange perioden van droogte, afgewisseld door heftige stormen, waren een gevaar voor de oogst. De Niçois kozen dus voor veilige aanplant zoals wijnranken en olijven-, amandel- en vijgenbomen die stuk voor stuk weinig water nodig hebben. Vlees was schaars (en dus duur) en daarom zie je vlees nauwelijks in de cuisine nissarde terug. Dit geldt trouwens ook voor vis, want voor de kust van Nice wordt er – behalve sardines, ansjovis, octopus en schaaldieren – weinig vis gevangen.

Oké, de cuisine nissarde is dus fris, mediterraan en vaak vegetarisch, maar naast gezonde gerechten, zijn er ook genoeg hapjes die baden in de lokale olijfolie, zijn er ook volle kazen uit de regio waar je je koffer mee wil vullen en kun je de lokale wijnen natuurlijk niet overslaan als je in Nice bent.

Caillette en tomme

Tot het begin van de twintigste eeuw was de olijf heel belangrijk voor de economie in het Comté de Nice, maar na de twee wereldoorlogen kwam de productie nooit meer op peil. De olijfolie van Nice, met name de olie die gemaakt is van de olijfsoort caillette, is nog altijd geliefd bij kenners. En als je toch al naar Cours Saleya gaat, kun je net zo goed even stoppen bij de winkel van de beroemde Moulin à l’Huile d’Olive Alziari (14 Rue Saint-François de Paule) voor een flesje olijfolie. Wie aan Nice denkt, denkt waarschijnlijk niet meteen aan kaas, maar in het (verre) achterland worden wel degelijk verschillende lokale tommes geproduceerd de zogenaamde tome de Champsaur: tomme de Tende, tomme de la Vésubie, tomme des Vigneaux, tomme du Queyras en tomme de l’Ubaye.

Wijn

En al kom je vaak in Nice, dan zou het toch goed kunnen dat je de wijngaarden van le vin de Bellet nog nooit hebt gezien. De appellation beslaat ongeveer 650 hectare, waarvan ongeveer vijftig hectare in productie is. De wijngaarden bevinden zich op de laatste uitlopers van de Alpen, op tweehonderd tot vierhonderd meter hoogte, geheel binnen de gemeente Nice. De wijngaarden genieten van veel zonneschijn, gunstige regenval en een bijzonder microklimaat met veel verschillende winden waaronder de Mistral en de Tramontane, wat zowel frisse als elegante witte wijn en rosé oplevert.

Al met al is de cuisine nissarde een typische, bescheiden familiekeuken die van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven. In 1995 werd het label Cuisine Nissarde in het leven geroepen. Het doel: de traditionele Niçoise keuken beschermen en promoten. Natuurlijk zorgt zo’n label ook voor tourist traps hier en daar, maar geloof me: bij de adressen hieronder wil je zeker aanschuiven.

Bon appétit !

9 adressen met de beste cuisine nissarde

Socca

Waar kun je beter beginnen met een rondje cuisine nissarde dan bij Marie-Thé? De kraam van Marie-Thé Pisano, geboren en getogen in Vieux-Nice, vind je aan het einde van Cours Saleya en hier is de goudbruine socca, een snack van kikkererwtenmeel, nog lekker warm uit de oven. Bij Marie-Thé kun je daarnaast ook de lekkerste pissaladière (een soort plaattaart met ui en ansjovis) en petits farcis krijgen. Maar zoals altijd zijn de meningen natuurlijk verdeeld en daarom deel ik ook graag Chez Pipo met je. Bij dit adresje vlak bij de haven, staat socca al sinds 1933 op de kaart. Dit is sowieso een iconisch adres, want in 1945 was het Pipo die hier pizza op de menukaart zette, als eerste restaurant in Nice.

Socca Du Cours, Chez Marie Thé, Place Charles Félix.
Geopend van woensdag tot en met zondag van 09:30 tot 13:30, gesloten op maandag en dinsdag.
-
Chez Pipo, 13 Rue Bavastro.
Geopend van woensdag tot en met zondag van 11:30 tot 14:30 en van 17:30 tot 22:00, gesloten op maandag en dinsdag.

Chez Acchiardo

Midden in de toeristische drukte van Vieux-Nice vind je Chez Acchiardo. Een klassieker waar inmiddels de vijfde generatie aan het roer staat. Wurm je door de zwerm toeristen en schuif aan bij dit familierestaurant waar de tijd een beetje stil lijkt te hebben gestaan. Op de kaart: goed geprijsde klassiekers om van te smullen. En als je goed oplet, zie je dat er ook genoeg locals plaatsnemen bij ‘hun’ acchiardo, zo’n plek is het.

Chez Acchiardo, 38 Rue Droite.
Geopend van maandag tot en met vrijdag van 12:00 tot 14:00 en van 19:00 tot 22:00, gesloten op zaterdag en zondag.

Chez Davia

Een paar jaar geleden, toen ik aan mijn reisgids over de Côte d’Azur werkte, probeerde ik te reserveren bij Chez Davia. Een tikkeltje naïef dacht ik dat ik diezelfde avond nog wel terecht kon bij dit ogenschijnlijk traditionele restaurant met de rood-wit geblokte tafelkleedjes, maar dat had ik mis. Chez Davia zat de rest van de week vol. Zorg dat jou niet hetzelfde overkomt, want dit is er zo een waar je echt een keer wilt aanschuiven. Bij Chez Davia wordt eerlijk en zorgvuldig gekookt: van de royale barbajuans tot de geurige pasta met pistou en de rijke daube de boeuf. Sla ook de tarte aux pommes niet over. Ja, het is hier best aan de prijs, maar dat is het in dit geval echt waard.

Chez Davia, 11bis Rue Grimaldi.
Geopend van woensdag tot en met zondag van 12:15 tot 14:00 en van 19:00 tot 21:30, gesloten op maandag en dinsdag.

Chez Palmyre

Driehonderd zonnige dagen per jaar, dat is de belofte van Nice (en vele andere steden aan de Côte d’Azur). Maar ook in Nice regent het weleens, zeker in de winter. Zo ook twee jaar geleden toen ik bij de notaris het koopcontract ging tekenen voor mijn boshuisje in de Mercantour. Het regende en waaide die dag flink en dus hadden we gelukkig van tevoren al besloten om te reserveren bij Chez Palmyre in Vieux-Nice. Een restaurant met gordijntjes, nul uitzicht, perfect als het regent dus. Je denkt bij Palmyre misschien aan het midden-oosten, maar niets is minder waar: dit restaurant werd in 1926, dit jaar dus honderd jaar geleden, geopend door Palmyre Moni, een Toscaanse die van Nice haar tweede thuis maakte. Door de bakstenen muren, oude spiegels, roodwit geblokte tafelkleden en vintage borden van Suze, Ricard, en Bouillon Kub word je even terug in de tijd gezogen. Het simpele lunchmenu is betaalbaar, de sfeer authentiek. Reserveren is een must, want er zijn niet veel tafeltjes.

Chez Palmyre, 5 Rue Droite, +33 (0) 4 93 85 72 32.
Geopend van maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag van 12:00 tot 13:30 en van 19:00 tot 21:30, gesloten op woensdag, zaterdag en zondag.

La Merenda

Chef Dominique Le Stanc kookte tijdens zijn carrière op topniveau in Monaco, Èze en bij Le Chantecler in het Negresco, waar hij twee Michelinsterren behaalde. Maar uiteindelijk wilde hij iets anders: een klein restaurant waar hij zich volledig kon toeleggen op de cuisine nissarde. Die kans kreeg hij toen hij La Merenda kon overnemen, een van zijn lievelingsadressen waarvan de eigenaars met pensioen gingen. Hoe een dag in het leven van Le Stanc eruitziet? De dag begint al vroeg op Cours Saleya, waar Dominique persoonlijk zijn producten gaat uitzoeken. Daarna verdwijnt hij met zijn team in de piepkleine keuken van het restaurant, waar gerechten ontstaan die zo simpel lijken, maar puur en verfijnd zijn. Je komt hier voor de pissaladière, de tagliatelle au pistou en natuurlijk de heerlijk romige tarte au citron als afsluiter. Alles voelt hier bijzonder, juist omdat het zo ongekunsteld is. Let op: rese

La Merenda, 4 Rue Raoul Bosio.
Geopend van dinsdag tot en met vrijdag van 12:00 tot 14:00 en van 19:00 tot 21:30, gesloten van zaterdag tot en met maandag.

La Table Alziari

Indruk maken op je vrienden met een klassiek Niçois adres? La Table Alziari bestaat al vijfentwintig jaar en dat zie je hier en daar wel een beetje. Maar weet je? Dat maakt helemaal niks uit, want je komt hier voor de klassiekers zonder opsmuk. Bestel hier zeker de petits farcis, beignets de fleurs de courgette, pâtes au pistou, en morue à la niçoise. De kaart is bewust compact en volgt de seizoenen. De sfeer is gezellig en het kleine terras in dit rustige straatje van Vieux-Nice is het perfecte decor voor een fijne avond authentiek eten.

La Table Alziari, 4 Rue François Zanin.
Geopend van dinsdag tot en met zaterdag van 12:00 tot 13:45 en van 19:30 tot 21:15, gesloten op zondag en maandag.

Pan bagnat

Zoals gezegd: de meeste Niçois hebben een favoriet adres voor de geliefde pan bagnat, sinds enkele jaren zelfs Frans cultureel erfgoed, en bij mijn vrienden zijn Kiosque Tintin & Chez Félix populair. Het leuke aan Kiosque Tintin is dat je ervoor naar de levendige wijk Libération moet, ten noordoosten van het station. Tintin begon ooit als een kleine houten kiosk bij de oude Gare du Sud en groeide uit tot een plek waar half Nice z’n pan bagnat lijkt te halen. Je gaat hier niet alleen voor de sandwich, maar ook voor alles eromheen: het buurtgevoel, de markt, het voelt heel local. Bij Chez Félix, naast de groene Promenade du Paillon, kun je al sinds 1966 terecht. Chez Félix is dus een instituut en hier kun je rekenen op een royaal gevulde, kraakverse pan bagnat.

Kiosque Tintin, 3 Place du Général de Gaulle.
Geopend van dinsdag tot en met zondag van 06:00 tot 15:00, gesloten op maandag.
-
Chez Félix, 16 Boulevard Jean Jaurès.
Geopend van dinsdag tot en met zaterdag van 09:00 tot 18:00, gesloten op zondag en maandag.

~ Fin

Wie het nieuws echter een beetje heeft gevolgd, weet dat de plotselinge kou bij Franse wijnboeren pas echt voor paniek heeft gezorgd. De flinke vorst, op sommige plaatsen wel -6 of -7, kwam op het slechtst denkbare moment. De natuur doet namelijk al weken vrolijk alsof het eind april is. Fruitbomen staan in bloei, wijnstokken zijn op veel plekken uitgelopen, en dat jonge groen is nu dus extra kwetsbaar.
Om de oogst van 2026 te redden, kunnen de viticulteurs grofweg kiezen tussen vuur of bevriezing. Zo hebben sommige wijnboeren speciale sproeisystemen geïnstalleerd die zorgen voor een klein laagje ijs op de wijnranken. Het klinkt tegenstrijdig, maar juist zo'n coconnetje van ijs kan de uitgelopen knoppen beschermen. Een andere noodmaatregel is het branden van vorstkaarsen. Dit ziet er, als je de context niet kent, bijna romantisch uit.
De komende nachten zullen nog spannend worden voor de vele wijnboeren in de Bourgogne, Loire, Chablis en Champagne, dus misschien kunnen wij op onze beurt een kaarsje voor hen branden.

Gelukkig was er ook goed nieuws vorige week. Het was even spannend, maar uiteindelijk heeft de linkse politicus Emmanuel Grégoire het gewonnen van de rechtse Rachida Dati. Grégoire is de nieuwe monsieur le Maire en dat is goed nieuws voor iedereen die droomt van een groener en socialer Parijs. Als rechterhand van Anne Hidalgo zorgde hij de afgelopen jaren voor autoluwe straten, extra fietspaden en meer ruimte voor voetgangers. Tegelijk zette hij in op betaalbare huisvesting en lokale voorzieningen zodat Parijs leefbaar blijft voor iedereen, niet alleen voor de happy few. Kortom, het steeds groenere Parijs dat zich de afgelopen jaren voor mijn ogen ontvouwde, wordt niet langer bedreigd door autogek, boos en asociaal rechts, champagne! En natuurlijk pakte Grégoire na zijn overwinning de fiets naar het stadhuis. Een PR-stunt? Waarschijnlijk, maar ik werd er toch een beetje ému van.

Paris

Le Café de l’Usine

Het lijkt bijna alsof je hier aan het verkeerde adres bent, maar wie in Belleville de binnenplaats van de oude Spring Court-fabriek oploopt, ziet gelijk het uithangbord van Le Café de l’Usine. De tennisschoenen van het Franse merk Spring Court, opgericht in 1936, werden populair in de jaren zestig toen John Lennon ze droeg op de beroemde albumcover van Abbey Road en tijdens zijn huwelijk met Yoko Ono, maar ook Serge Gainsbourg kon je uittekenen in Spring Court-schoenen. Tegenwoordig worden de schoenen niet meer in de fabriek gemaakt, maar je kunt er wel fantastisch lunchen en dineren.

Bij Le Café de l’Usine staat Alice Arnoux, ex-Le Perchoir, achter het fornuis. Hier geen à la carte, maar een vast menu van vier gangen; €35,- voor het lunchmenu en €55 voor het diner. Nu ben ik iemand met zo’n irritante notenallergie en al is die natuurlijk heel serieus, toch voel ik me altijd een beetje opgelaten dat ik ‘lastig’ moet doen. Mais bon, bij een vast menu kom je er niet onderuit om het even aan te kaarten. Gelukkig hoef je je bij Café de l’Usine niet druk te maken als je iets niet mag of niet lust. Ja, het is een vast menu, maar variaties zijn mogelijk. De kaart verandert geregeld, maar wij genoten van gnocchis frits met ricottavulling, frisse asperges met kokkels, perfect gegaard kalfsvlees en geweldige millefeuille. Ik genoot ook ontzettend van de ambachtelijke peterselieboter, geserveerd met warm brood. Het zal de Nederlander in mij zijn, maar kruidenboter is hier in Frankrijk nog een hip concept. Ook genieten: we hadden geen ‘tijdslot’ en konden gewoon lekker zo lang blijven zitten als we wilden, dat is in Parijs steeds bijzonderder.

Le Café de l’Usine, 5 Passage Piver, 11e arrondissement

Lorgues

Pépite

In het centrum van Lorgues vind je Pépite, een fijne bar à vin die zijn naam, pareltje, absoluut eer aandoet. In 2023 besloten de avontuurlijke Isabelle en Hubert hun carrières in de corporate wereld aan de wilgen te hangen, tijd voor een authentieker project rondom natuurwijn. Het resultaat: de gezellige wijnbar Pépite met schaduwrijk terras, waar je ook kunt lunchen en dineren. En de wijnselectie liegt er niet om: je kunt hier namelijk meer dan 350 bio- en natuurwijnen proeven, of een flesje meenemen voor thuis. Op de korte kaart vind je genereuse planches de fromage et charcuterie, andere apérofavorieten en gerechten en desserts die geregeld wisselen.

Pépite, 15 Avenue Allongue, Lorgues

Paris

E. Dehillerin

Dol op koken? Dan moet de historische kookwinkel E. Dehillerin in het 1e arrondissement verplicht op je lijstje. De geschiedenis van deze in kookgerei en keukenmateriaal gespecialiseerde winkel gaat terug tot 1820. Het was Eugène de Hillerin die de winkel met koperen potten en pannen begon, die later zou uitgroeien tot de winkel in kookgerei zoals we ’m vandaag de dag nog steeds kennen. In 1890 verhuisde de ijzerhandel naar Rue Coquillière, vlak bij Les Halles, waar Eugène zelf ook woonde en iedereen kende. Zijn klanten waren restauranthouders die hun verse producten bij de hallen haalden en de business breidde snel uit. Een fabriek in het 15e arrondissement produceerde de waren die in het hartje van de stad verkocht werden aan restaurateurs, bakkers, slagers en traiteurs, maar ook toeristen weten de winkel eind 19e eeuw al te vinden.

Als vader Eugène overlijdt in 1902, nemen zijn weduwe Augustine en zijn zoon Maurice het stokje over, met succes. Zo was het keukengerei op de Titanic van E. Dehillerin, leverde de winkel aan het Elysée en werd Maurice geregeld door Auguste Escoffier – de beroemde chef van het Ritz Paris en auteur van Le Guide Culinaire – genodigd voor diners en banketten. Gedurende de Tweede Wereldoorlog weten de Duitsers het bedrijf, voor hen interessant door de hoeveelheid grondstoffen en eindproducten, helaas ook te vinden. Als Maurice vervolgens ook nog door de Gestapo wordt opgepakt wegens verzetsdaden en gedeporteerd naar Buchenwald, lijkt het einde van het bedrijf ook nabij.

Toch weet de familie zich na de oorlog te herpakken en in deze periode krijgen ze er ook een belangrijke klant bij: de Amerikaanse Julia Child. Julia Child maakte de Franse keuken toegankelijk voor een breed publiek, vooral via haar boek Mastering the Art of French Cooking en haar televisieprogramma’s zoals The French Chef, op televisie van 1963 tot 1973. Vandaag de dag staat de winkel bekend om het enorme aanbod professionele kookgerei, zoals koperen pannen, sauteuses, messen en patisseriebenodigdheden.

E. Dehillerin, 18-20 Rue Coquillière, 1e arrondissement

Dordogne

Josephine Baker & Château des Milandes, Castelnaud-la-Chapelle

Al maanden stond er een podcast op mijn lijstje: Dromen van Josephine Baker, gemaakt door historicus Astrid Sy, bekend van Andere Tijden, en journalist Femke van Wiggen. Ja, Josephine Baker kennen we natuurlijk als beroemde artiest en dansend in een bananenrokje in de roaring twenties, maar ze was nog zoveel meer dan dat. Spion in het Franse verzet, feminist en pionier in de strijd tegen raciale ongelijkheid. In 2021 werd Josephine Baker bijgezet in het Panthéon in Parijs en ik moet je eerlijk bekennen dat ik op dat moment nog niet zoveel wist over haar.

Maar wie bijgezet wordt in het Panthéon is niet ‘gewoon’ belangrijk geweest voor Frankrijk. Dat intrigeert. Tijdens de bijzetting zei Emmanuel Macron over haar: ‘Née américaine, il n’y a que la France que vous aimiez plus encore que votre pays natal.’ en ‘Ma France, c’est Joséphine.’

Wie, zoals ik, voor het eerst voorbij dat bananenrokje kijkt en over Josephine Bakers leven leest, valt van de ene verbazing in de andere. Het leven van Josephine in een aantal zinnen: een zeer armoedige jeugd in St. Louis in de Verenigde Staten, een huwelijk op dertienjarige leeftijd, haar aankomst in Parijs in 1925 op 19-jarige leeftijd, successen met La Revue Nègre en het openen van haar eigen club Chez Joséphine in Montmartre voor haar dertigste verjaardag, alle dieren die ze adopteerde – waaronder de cheeta Chiquita, die ze soms meenam naar Parijse restaurants, haar oorlogstijd als spion voor het Franse verzet waar ze niet alleen de Légion d’honneur- maar ook de Croix de Guerre-onderscheiding voor kreeg, het chateau dat ze na de oorlog kocht in de Dordogne, de twaalf kinderen die ze adopteerde uit verschillende delen van de wereld en die ze haar regenbooggezin – Rainbow Tribe – noemde, de grote financiële moeilijkheden die het onderhouden van het chateau en haar grote gezin veroorzaakten en natuurlijk haar strijd voor burgerrechten in Europa en de Verenigde Staten.

Het lijkt alsof Josephine Baker, die op 68-jarige leeftijd in 1975 stierf, meerdere levens heeft geleid. In de podcast hoorde ik ook dat je Château des Milandes nog altijd kunt bezoeken en dat het, in tegenstelling tot wat je misschien verwacht, echt een Josephine Baker-museum is, inclusief ingerichte kamers, kostuums, archiefmateriaal en memorabilia. Volgens Josephine Baker-kenner Femke van Wiggen echt de moeite waard.

Château des Milandes, 257 Route Joséphine Baker, Castelnaud-la-Chapelle

De trailer van de vierdelige podcast Dromen van Josephine Baker luister je hier:

Paris

Renoir et l’amour & Renoir dessinateur

Musée d’Orsay

Het Musée d’Orsay pakt deze lente flink uit met niet één maar twee Renoir-exposities. De eerste tentoonstelling, ‘Renoir et l’amour. La modernité heureuse’, laat zien dat hij veel meer was dan alleen de schilder van zonnige lunches, dansende koppels en zwoele namiddagen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat zijn werk een moderne kijk op liefde, vrijheid en menselijk contact laat zien. Renoir kiest niet voor drama, maar juist voor warmte en plezier. De tweede expo, ‘Renoir dessinateur’, zoomt in op zijn tekeningen, aquarellen en pastels, en toont een veel minder bekende Renoir: experimenteler, losser en technisch veelzijdiger dan zijn reputatie lang deed vermoeden. Je ziet er hoe belangrijk papier was in zijn zoektocht naar vorm, licht en compositie, zeker vanaf de jaren 1880, wanneer hij zich verder losmaakt van het impressionisme. Twee interessante verschillende kanten van een en dezelfde schilder, de moeite waard.

De tentoonstelling ‘Renoir et l’amour’ is te zien tot 19 juli en de tentoonstelling ‘Renoir dessinateur’ is tot 5 juli te zien in Musée d’Orsay.

Hyères

Gustave Courbet, du chant de la Nature aux voix de la Révolte

La Banque, musée des Cultures et du Paysage

Het realistische werk van Gustave Courbet herken je aan de ruige landschappen, jachtscènes, portretten en schilderijen van gewone mensen op het platteland en uit het arbeidersmilieu, heel ongewoon voor de 19e eeuw. Courbet werd geboren in de Franche-Comté, de regio in midden-oost Frankrijk die tegen Zwitserland aan ligt, en zou zijn hele leven sterk verbonden blijven met die streek. Courbet was een van de belangrijkste schilders van het realisme en zijn werken zijn dan ook meer dan alleen landschapsschilderijen; de sfeer spat er vanaf. Als vrijgevochten en controversieel figuur betaalde hij zijn politieke engagement uiteindelijk met ballingschap in Zwitserland. Deze tentoonstelling in La Banque laat al die kanten samenkomen.

De tentoonstelling ‘Gustave Courbet, du chant de la Nature aux voix de la Révolte’ is te zien tot 24 mei in La Banque, musée des Cultures et du Paysage.

Parijs

Butte-aux-Cailles

De eerste keer dat ik in Butte-aux-Cailles kwam, was in 2013, tijdens mijn eerste periode in Parijs. Ik had mijn bachelordiploma net op zak en woonde in het twaalfde arrondissement van Parijs. Ik had geen telefoon met Google Maps en dus standaard een kaart van de stad in m’n tas. Die kaart vouwde ik soms stiekem open ín die tas, want iemand zou me maar zien met die kaart, zó genant vond ik dat toen. Hilarisch!

Butte-aux-Cailles ligt in het 13e arrondissement, net onder Place de l’Italie. Lang geleden, in 1543, was het een wijnboer genaamd Pierre Caille die hier een met wijnstokken beplante heuvel kocht; de heuvel van Caille dus. Tot de 20e eeuw stroomde de rivier La Bièvre hier nog bovengronds en stonden er veel molens en kleine fabrieken langs het water. In de tweede helft van de 19e eeuw was baron Haussmann in Parijs druk met het reorganiseren van de stad, maar in de wijk Butte-aux-Cailles konden door de onstabiele grond en de aanwezigheid van steengroeven onder de heuvel geen grote, hoge gebouwen worden neergezet, helaas voor Haussmann bleef het karakter van de wijk dus bewaard. In 1871 kwam de wijk in opstand tijdens de Commune van Parijs, en die rebelse arbeidersgeest is er vandaag nog altijd voelbaar.

In 2013 verkende ik de buurt samen met vriendin Lotte die het hier al goed kende. Samen wandelden we door de straatjes, ook toen al met veel streetart. Ik weet nog dat ik Butte-aux-Cailles opstandig en cool vond, zeker toen we later gingen eten bij Le Temps de Cerises waar de protestposters en kritische teksten voor zich spraken. Le Temps de Cerises is een coöperatief restaurant dat in 1976 werd geopend door acht vrienden uit artistieke en communistische kringen. Het doel: een gezellige plek creëren met ruimte voor politiek en artistiek debat, eten was eigenlijk bijzaak. En die sfeer vind je hier nog altijd. Ook een tip: een biertje op het terras van Le Merle Moqueur bij mooi weer, ook op Rue de la Butte-aux-Cailles.

Arrière pays niçois

La pyramide de Falicon

Het klinkt misschien gek, maar in het achterland van Nice, in Falicon, kun je een heuse piramide bezoeken. Het dorp Falicon ligt hoog boven Nice, tussen Aspremont, Saint-André-de-la-Roche en Tourrette-Levens, en herbergt een intrigerend overblijfsel: een grot waarvan de toegang wordt gemarkeerd door een inmiddels vervallen piramide. De piramide van Falicon en de onderliggende Grotte de la Ratapignata, wat vleermuis in het Niçois betekent, zijn sinds hun ontdekking in de 19e eeuw voer voor speculatie.

De grot werd in 1803 ontdekt door de Italiaanse advocaat en amateurarcheoloog Domenico Rossetti, die er tijdens zijn vakantie op stuitte. Hij raakte zo onder de indruk van de kalkformaties in de grot dat hij er een gedicht van maar liefst 1300 verzen over schreef. De piramide, gelegen op 430 meter hoogte tegen de helling, zou oorspronkelijk zo’n zes meter breed en negen meter hoog zijn geweest. Binnenin de grot bevindt zich een gemetselde trap en een stalagmiet waarin je de contouren van een gezicht kunt herkennen. Al meer dan tweehonderd jaar wordt er gespeculeerd over de oorsprong van de piramide. Is het een Gallo-Romeins heiligdom of hebben Tempeliers hier een schat verstopt? In 2007 werd de piramide, na onderzoek door het Institut de préhistoire et d’archéologie Alpes Méditerranée, officieel erkend als historisch monument. Volgens het instituut zou de piramide veel recenter zijn gebouwd, tussen 1803 en 1812, mogelijk zelfs door Rossetti zelf, simpelweg om de ingang van de grot te markeren en bezoekers aan te trekken.

De route naar de Pyramide de Falicon is ongeveer zes kilometer lang, goed voor zo’n 2,5 uur wandelen en 244 hoogtemeters. Onderweg loop je deels over de GR5 en het dragen van wandelschoenen is vanwege de keien een goed idee. De grot is helaas door idioten hier en daar met wat tags besmeurd, maar is desalniettemin de moeite waard. Reken onderweg op meerdere indrukwekkende uitzichten, van het achterland van Nice tot aan de Middellandse Zee.

Parkeren doe je vlak voor de rotonde van l’Aire Saint Michel op Avenue de Rimiez of links op de Vieux Chemin de Gairaut. Ik gebruik wandelapp Visorando (vanwege de handige kaarten die je ook offline kunt gebruiken), de wandeling vind je hier.

~ Fin

Dan ook nog even zeuren, want kan iemand mij uitleggen waarom de expositieteksten naast de kunstwerken zó klein worden afgedrukt? Het was geregeld dringen om de tekstjes in lettergrootte 8 te kunnen lezen. Grand Palais, dat kan beter! Maar ook na het lezen van de kleine lettertjes miste ik hier en daar nog wat achtergrond. Gewoon omdat het dan nóg meer gaat leven. Matisse was natuurlijk al beroemd in zijn eigen tijd, niet alle grootmeesters maken dat mee, maar hoe succesvol was hij precies in 1941? En hoe zag zijn wereld er op dat moment uit? Daar duiken we vandaag in.

Matisse, Chagall, Renoir, Picasso; het zijn slechts enkele van de vele beroemde kunstenaars die voor een langere periode in Zuid-Frankrijk neerstreken en wiens musea je kunt bezoeken in Nice, Cagnes en Antibes. Ik ben dol op een bezoekje aan deze musea, maar wie rijke Parijse exposities gewend is, moet in Zuid-Frankrijk even bijschakelen. Soms zijn de handvol topstukken bijvoorbeeld allemaal uitgeleend en kom je voor niets. Of nou ja, niets, je komt er toch vooral om de sfeer te proeven, om ook geïnspireerd te raken, net als deze kunstenaars.

De expositie in het Grand Palais beslaat de periode 1941-1954 die Matisse geheel aan de Côte d’Azur doorbracht. Dus terwijl ik in het prachtig gerenoveerde Grand Palais langs de werken van Matisse schuifel, probeer ik in mijn achterhoofd te houden dat al deze werken gemaakt zijn onder de Zuid-Franse zon in Nice en Vence. Matisse had zijn atelier in het voormalige Hôtel Régina in de hooggelegen wijk Cimiez in Nice, dezelfde wijk waar je tegenwoordig ook het knalrode Musée Matisse kunt bezoeken. Hier was hij de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog productiever dan ooit. Matisse verliet Nice uiteindelijk samen met zijn assistente Lydia Delectorskaya toen de stad te gevaarlijk werd. Ze weken uit naar het dorpje Vence in het achterland van Nice. In Villa Le Rêve zouden uiteindelijk zijn wereldberoemde gouacheknipsels tot leven komen.

De rechtenstudent

Om scherp te krijgen waar Matisse in 1941 staat in zijn carrière moeten we even terug in de tijd. Henri Matisse werd geboren in 1869 in Cateau-Cambrésis in Noord-Frankrijk. Twee keer in zijn leven zou een buikoperatie zijn parcours drastisch veranderen, in zijn twintiger jaren en in 1941. In tegenstelling tot succesvolle generatiegenoten als Picasso, was hij geen schilderend wonderkind, maar begon hij pas rond zijn twintigste met schilderen. Toen rechtenstudent Matisse aan het herstellen was van een blindedarmoperatie, was het zijn moeder die hem schilderspullen cadeau deed om de tijd te verdrijven. het schilderen voelde als thuiskomen en hij besloot zijn carrière om te gooien.

Vlak voor de eeuwwisseling, in 1898, trouwde Matisse met Amélie Noellie Parayre, die zijn dochter uit een eerdere relatie, Marguerite, adopteerde en met wie hij zoons Jean en Pierre kreeg. Marguerite hing altijd in het atelier van haar vader rond en regelde op den duur alles in het atelier, inclusief onderhandelingen met beroemde verzamelaars als Gertrude Stein en de gezusters Cone.

Wéér een raam van Matisse

Het was in 1905 dat Henri Matisse doorbrak met zijn kleurrijke schilderstijl die van hem gelijk de leider van een nieuwe beweging maakte: het fauvisme. Belangrijke verzamelaars wisten hem steeds beter te vinden en in zijn atelier in Issy-les-Moulineaux, onder de rook van Parijs, was hij constant bezig de grenzen van de moderne schilderkunst te verleggen. Matisse’s schilderstijl veranderde geregeld, van uitbundig en kleurrijk tot somber en hier en daar duister in de werken die hij maakte tijdens de Grande Guerre, de Eerste Wereldoorlog, waarin zijn twee zoons vochten. Het einde van die oorlog bracht kleur terug in zijn werk. In de jaren twintig koos hij voor decoratief en klassiek met veel kleur. Gedurende de jaren dertig bleven die typische Matisse-kleuren, maar werd zijn werk steeds gedurfder en abstracter. Eind jaren dertig was Matisse een gevierd kunstenaar, maar ook kreeg hij veel kritiek over zich heen. Hij zou voorspelbaar geworden zijn en repetitief. Zo schreef de beroemde schrijver André Breton verveeld: ‘Un Nu de Derain, une nouvelle Fenêtre de Matisse, quels plus sûrs témoignages…’

Eind jaren dertig was de artistieke reputatie van Matisse dus niet meer wat het geweest was. Niet langer behoorde de kunstenaar tot de avant-garde en zijn gezinsleven stond op instorten. Over Matisse wordt gezegd dat hij een onrustige, driftige aard had. Hij was altijd bezig met zijn werk en was in deze periode vaak verbitterd. De gezondheid van zijn vrouw Amélie, die al jaren last had van depressies en andere kwalen, ging deze periode in zo’n rap tempo achteruit, dat zij en Henri besloten om een verpleegster in dienst te nemen. Introducing: de Russische Lydia Delectorskaya, die enkele jaren later model, muze en zelfs studiomanager van Matisse zou worden. De aanwezigheid van Lydia leidde tot zoveel spanning dat Amélie zelfs besloot van Matisse te willen scheiden.

‘Ontaarde kunst’

Privé ging het Matisse dus allesbehalve voor de wind toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak in het voorjaar van 1940. Onder degenen die Parijs en Frankrijk probeerden te ontvluchten waren natuurlijk ook veel kunstenaars. Moderne kunst werd door het naziregime ‘Entartete Kunst’, ‘ontaarde kunst’, genoemd en ‘ontaarde kunstenaars’ werden als vijanden bestempeld. Ook Matisse had kunnen vertrekken, maar koos ervoor om te blijven. Zijn jongste zoon Pierre had in de jaren twintig in New York een kunstgalerie geopend en hij zorgde er in deze periode voor dat vele kunstenaars, waaronder Marc Chagall, Frankrijk konden ontsnappen. Zelfs een beloofde baan in San Francisco en een visum voor Rio de Janeiro konden Matisse overigens niet overtuigen om Frankrijk te verlaten. De inmiddels zeventigjarige kunstenaar besloot te blijven, maar dat niet alleen: hij bleef ook kunst maken. Gevaarlijk, niet in de minste plaats voor zijn Russische compagnon Lydia. Over Frankrijk ontvluchten zei hij: ‘Il me semblait que je désertais. Si tous ceux qui ont une valeur quittent la France, que reste-t-il de la France?’

In mei 1940 was Frankrijk een chaos en in die chaos kostte het Matisse wel honderd dagen om van Parijs door bezet gebied naar Nice te reizen. Wie denkt dat Nice op dat moment een kalme vakantiebestemming was, heeft het overigens mis. Mussolini had zijn oog op Nice laten vallen. De stad was immers ooit Italiaans geweest en de hete adem van het fascistische Italië was hier dus continu voelbaar. Veel dreigender was op dat moment echter de gezondheid van de kunstenaar. Al sinds de vroege jaren dertig had Matisse namelijk last van ondragelijke buikkrampen, maar begin 1941 ging het écht mis. Hij bleek kanker aan de twaalfvingerige darm te hebben en werd met spoed opgenomen in het ziekenhuis van Nice en met veel gedoe naar Lyon getransporteerd voor een spoedoperatie. Uiteindelijk kwam zijn dochter Marguerite ervoor uit Parijs en zorgde ze er samen met Lydia, die inmiddels Matisse’s muze en model was geworden, voor dat Matisse in Lyon de levensreddende operatie kon krijgen die hij nodig had. Tussen Marguerite en Lydia was de sfeer nog steeds ijzig, maar dat telde nu even niet. Matisse kroop door het oog van de naald, maar na twee noodoperaties én een levensbedreigende infectie kon hij het ziekenhuis in de lente van 1941 gelukkig weer verlaten. In 1942 schreef hij tijdens zijn revalidatie: ‘J’avais tellement préparé ma sortie de la vie, qu’il me semble être dans une seconde vie.’

Creatieve opleving

En dat brengt ons bij het beginpunt van de expositie in het Grand Palais: 1941. Matisse heeft a new lease on life gekregen, maar is fragieler dan ooit. Lydia zorgde voor Matisse, die te zwak was om voor de schildersezel te staan. Toch was de kunstenaar de positiviteit zelve; hij was dankbaar voor dit ‘tweede leven’ en hij beleefde een creatieve opleving. Nooit eerder was hij zo productief en gebruikte hij zoveel verschillende technieken en materialen. De absolute hoogtepunten uit dit gedeelte van zijn carrière komen in deze indrukwekkende expositie in Grand Palais uitgebreid voorbij: de evolutie die de kunstenaar op bijna tachtigjarige leeftijd meemaakte door zijn gouacheknipsels, maar ook de serie schilderijen ‘Intérieurs de Vence’, de iconische serie Les Nus Bleus en natuurlijk la Chapelle du Rosaire in Vence waar hij alles ontwierp, van de glas-in-loodramen tot het dak en het meubilair.

Jazz

In 1943 begon Matisse aan een van de belangrijkste projecten uit zijn carrière: de collages voor zijn latere boek Jazz. Omdat schilderen te vermoeiend was, bedacht hij een nieuwe werkwijze. Hij liet dikke vellen papier in effen kleuren beschilderen met gouache, een dekkende verfsoort op waterbasis die lijkt op aquarel. Vervolgens knipte hij uit die gekleurde vellen vormen met een kleermakersschaar. Met behulp van Lydia speldde hij de vormen vast op de muur. Zo kon hij composities verplaatsen, draaien en opnieuw opbouwen zonder te hoeven tekenen of schetsen. Op de werken zijn vaak nog de sporen van dit proces zichtbaar in de vorm van talloze spelden- en punaisegaatjes. Wat begon als een praktische oplossing voor een herstellende, vaak bedlegerige kunstenaar, groeide al snel uit tot een volwaardige artistieke methode.

Aanvankelijk wilde Matisse de reeks Le Cirque noemen, een titel die verwees naar de kleurrijke, maar ook marginale wereld van circusartiesten, maar later koos hij voor de titel Jazz, een bewuste verwijzing naar de improvisatie en vrijheid van de muziekstijl, die door de nazi’s juist werd verafschuwd. Een van de meest aangrijpende beelden is Le Cauchemar de l’Éléphant Blanc. Het toont een olifant die, als in een circusact, balanceert op een bal. Toen men Matisse naar de betekenis vroeg, antwoordde hij simpelweg: ‘C’est moi.’

La Résistance

Tijdens de oorlog lukte het Matisse aardig om contact te houden met Marguerite, die in het bezette Parijs woonde, maar in het voorjaar van 1944 – toen hij met Lydia in Vence in de Villa Le Rêve woonde – hoorde hij opeens niets meer. Hij maakte zich, met recht, grote zorgen. Marguerite Matisse was op vijftigjarige leeftijd het verzet in gegaan en bracht als koerier informatie van Parijs naar Normandië en Bretagne. Ook haar moeder Amélie was overigens actief in het verzet, net als zijn oudste zoon Jean die de geallieerden hielp bij sabotageacties. In mei 1944 kwam Matisse het vreselijke nieuws ter oren dat zijn vrouw en dochter opgepakt waren. Daarover schreef hij in een brief aan Charles Camoin, goede vriend en kunstenaar, het volgende: ‘Mon cher Charles, je viens d’avoir le plus terrible choc de ma vie. Ma femme et ma fille ont été arrêtées. Aucun détail, aucune autre nouvelle. Déchire ma lettre après l’avoir lue.’

Waar Matisse pas na de oorlog achter zou komen, was dat Marguerite gemarteld werd in de gevangenis van Rennes en daarna gedeporteerd, maar gelukkig in Belfort werd bevrijd. Amélie werd op haar beurt door de Gestapo opgepakt waarna ze zes maanden doorbracht in de gevangenis in Fresnes, vlak bij Parijs. Ze overleefde het, net als haar geadopteerde dochter Marguerite en zoons Jean in Zuid-Frankrijk en Pierre in New-York.

Alles tegelijk

In de jaren na de oorlog verdeelden Matisse en Lydia hun tijd tussen Le Rêve in Vence en het atelier in het voormalige Hôtel Régina in Nice. Van die ateliers moet je je voorstellen dat overal uitgeknipte gouaches lagen en hingen, naast een olieverfschilderij of tekening op een ezel en dat Matisse zich tussen al zijn projecten bewoog, met alles tegelijk bezig, constant schakelend. Zo maakte hij tussen 1946 en 1948 nog de serie ‘Intérieurs de Vence’, die gezien kan worden als afscheid van de schilderkunst. Van 1948 tot 1951 ontwierp hij de Chapelle du Rosaire in Vence en in de lente van 1952 maakte hij Les Nus Bleus die je alle vier als kers op de taart aan het einde van de tentoonstelling kunt bewonderen. En ja, je kunt waarschijnlijk vijf vrienden opnoemen die een reproductie van een van de Nus Bleus aan de muur hebben of hadden hangen, maar ze blijven indrukwekkend.

Mentor & muze

Op 3 november 1954 overleed Matisse in Nice het bijzijn van zijn dochter Marguerite en zijn muze en assistent Lydia. Over Matisse schreef de New York Times: ‘One of the young rebels who lived long enough to be regarded as an old master. His life was an integral and important part of what has come to be known as the Modern Movement.’

Na zijn overlijden verdween Lydia stilletjes van het toneel, dankbaar voor haar tijd met de kunstenaar, maar zich ook ten zeerste bewust van het feit dat de kinderen van Matisse haar liever kwijt dan rijk waren. Lydia was niet welkom op de begrafenis en vertrok met slechts haar koffer, zonder ook maar één werk of aandenken aan haar jarenlange samenwerking met Matisse. Haar wens toen ze zelf overleed in 1998? Dat er een hemd van Matisse bij haar in de kist zou worden gelegd.

~ Fin

De tentoonstelling ‘Matisse, 1941–1954’ is in het Grand Palais te zien tot en met 26 juli.

Benieuwd naar nog meer Matisse in oorlogstijd? Lees dan het boek Matisse in War: Art and Resistance in Nazi Occupied France geschreven door Christopher C. Gorham.

Het is inmiddels een running gag geworden onder vriendinnen: die extase die we voelen als we weer voet op Parijse grond zetten. De cultuur die je toeschreeuwt, de terrasjes die je naam roepen en die heerlijke gonzende drukte die lijkt te zeggen: ‘Hier gebeurt het allemaal, in deze wereldstad’. Soms blijft die extase lang hangen, maar soms ook niet hoor. Zo was ik in januari in recordtijd van mijn roze wolk af: zielsgelukkig kwam ik aan, maar ik was de parkeergarage nog niet uit of een boze voorbijganger schold me al de huid vol. Enkele minuten later begon mijn hond onbedaarlijk over te geven (die had waarschijnlijk alweer iets smerigs van het trottoir gelikt) en alsof dat nog niet genoeg was, zag een louche type zijn kans en kwam met zijn handen onnodig dicht bij mijn tas. Ahhh, Paris!

Maar deze week leek niets de extase in de weg te kunnen staan. Na een klein uurtje op de périph kwam ik aan bij mijn parkeerplaats, niet ver van waar ik woon in het 20e arrondissement. Ik besloot gelijk even naar Parc des Buttes-Chaumont te wandelen, mijn vierpotige reisgenoot had dat immers wel verdiend. En terwijl hij zijn retour markeerde (minstens honderd plasjes om ‘zijn’ territorium opnieuw te claimen na een kleine maand in Zuid-Frankrijk), keek ik m'n ogen uit. Toen ik vertrok was het nog winter en nu stond de stad – met de vele amandel- kersen-, en magnoliabomen – in bloei. Op weg naar het park liep ik langs meerdere terrassen, allemaal bommetje vol. Dinsdagmiddag 13.00 uur, een werkdag, en toch waren de terrassen één en al korte mouwen, zonnebrillen en hier en daar een quart de rosé.

Ahhh, Paris! Wat ben je toch een lekkere stad.

P.S. Vandaag verschijnt Baguette Gazette op vrijdag, eigenlijk al een lekkere weekend read dus. Afgelopen maand was ik iets enthousiaster dan mijn agenda aankon, oups! Sommige weken kregen jullie twee nieuwsbrieven in je inbox, en dat bleek toch wat veel van het goede. Voor mij, maar waarschijnlijk ook voor jullie. Daarom kies ik vanaf nu voor een nieuw ritme: elke twee weken een uitgebreide Baguette Gazette vol tips, met in de andere week Le Croissant, de verdiepende weekendspecial.

Afgelopen maandag werden in Monaco de sterren van de Guide Michelin 2026 uitgereikt. Een speciale avond, helemaal omdat het dit jaar de honderdste keer is. De eerste Michelingids werd weliswaar in 1900 voor het eerst uitgebracht, maar pas in 1926 werden de eerste sterren aan restaurants uitgedeeld.

Honderd jaar sterren

Hoe zat het ook alweer met de Michelingids? André en Édouard Michelin maakten in 1900 hun eerste gids met landkaarten waarop automobilisten gemakkelijk de dichtstbijzijnde garage konden vinden voor het vervangen van hun banden (slim!). Vanaf 1920 werd de gids pas betaald en dus niet langer gratis uitgedeeld. Maar het was in 1926 dat de restaurants pas echt in beeld kwamen. In dat jaar werden namelijk de eerste Michelinsterren aan restaurants op de routes uitgereikt; 46 in die eerste editie. Enkele jaren later, in 1931, werd het systeem met drie sterren ingevoerd: één ster stond voor ‘une très bonne table dans sa catégorie’, twee sterren werden uitgereikt aan restaurants met een ‘excellente cuisine, mérite un détour’ en drie sterren voor een ‘cuisine exceptionnelle, mérite le voyage à elle seule’.

In een wereld van ontelbaar veel culinaire (sociale) media, kun je je afvragen of de mening van Michelin nog altijd heilig is. Er zijn natuurlijk ook veel chef-koks die het ontvangen van een Michelinster achteraf niet als een zegen zagen of die na een periode zwoegen voor één, twee of drie van die sterren, weer besloten back to basics te gaan. Desalniettemin is het binnenslepen van een ster nog altijd de heilige graal voor chef-koks. Van belang hierin is natuurlijk dat de culinaire critici, die ook wel de inspecteurs worden genoemd, altijd anoniem blijven, zelf de rekening betalen en de kennis in huis hebben om een professioneel oordeel te geven (iets wat je van menig food influencer niet kunt zeggen). Fun fact: de inspecteurs van Michelin proeven gemiddeld meer dan 250 maaltijden per jaar.

‘Trends’

Naast het uitreiken van de sterren, signaleert Michelin enkele ‘trends’ voor 2026, of is het gewoon een reden om enkele zaken te noemen? Maakt niet uit! Zo signaleert Michelin de trend van kleine restaurants die door koppels worden gerund. Zoals coup de coeur Le Pompon van Clio Modaffari en Anne Legrand in Cannes, niet ver van Marché Forville waar de creativiteit van de borden met verse producten spat. Een hele fijne zaak die zeker op je lijstje mag. Ook maakt traditie een comeback, aldus Michelin, zowel op het bord als in de inrichting. Œuf mayonnaise, poireaux vinaigrette, pâté en croûte, île flottante… en natuurlijk een rood geruit tafelkleedje erbij en ouderwetse geëmailleerde borden aan de muren. In die categorie tipt Michelin Lissit in het 11e arrondissement van Parijs, gelegen tussen Oberkampf en Parmentier, die ze onlangs een Bib gourmand toekenden. Een hippe zaak waar ik enkele maanden geleden ook aanschoof. Leuk: Chef Claire Grumellon deelt op Instagram soms de recepten van bijzondere (vlezige) creaties zoals haar tarte tatin boudin-poires, terrines en ander lekkers zoals haar signature Saint-Jacques de Dieppe en persillade in bladerdeeg.

Nieuwkomers, hier wil je reserveren

In totaal hebben 668 restaurants in Frankrijk afgelopen maandag een of meerdere Michelinsterren in ontvangst mogen nemen. Uit de lijst nieuwe adressen licht ik er een paar uit. Zo kreeg het piepkleine Japanse Jin, gelegen tussen het Louvre en Place Vendôme, een eerste ster. In dit omakase-restaurant kunnen hooguit tien gasten plaatsnemen om authentieke sushi en sashimi te eten. In het 8e arrondissement, vlak bij de Champs Élysées, bestel je bij het chique Imperial Treasure voortreffelijke dim sum en meesterlijke pekingeend, een avond Chinees genieten. De oude stad van Toulon wordt ook steeds leuker en de volgende keer dat je Les Halles de Toulon achter de haven bezoekt, reserveer je gelijk ook bij Shanael, het restaurant van chef Anthony Denon. Op de kaart: inventieve gerechten met veel aandacht voor groente. En dat Épicentre in Nice een ster zou krijgen, zat er al een beetje aan te komen. Niçois Selim M’Nasri kookt in de open keuken van Épicentre verfijnde spannende gerechten.

En dan als afsluiter een adres dat al een plekje in mijn hart heeft, al heb ik er nog nooit gegeten: Auberge de la Roche in Valdeblore. Het zit zo: tijdens mijn zoektocht naar een huisje in de bergen, tipte Le Fooding Auberge de la Roche als meest bijzondere plek om te eten en te slapen. ‘s Winters eet je er bij het haardvuur en ‘s zomers op het terras met uitzicht op de bergen. Deze auberge ligt namelijk midden in de Mercantour, in het dorpje Valdeblore. De foto’s van deze bijzondere plek maakten dat ik dacht: dáár wil ik een huis zoeken, daar wil ik zitten. En dat is tot mijn grote geluk ook gelukt. Ook organiseren ze bij Auberge de la Roche trouwens geregeld wijnevenementen met leuke cavistes uit de omgeving (en daarbuiten) waar enthousiastelingen voor omreizen. Enfin, voor een plek aan tafel bij deze herberg moet je best doen, al helemaal nu ze hun eerste Michelinster hebben binnengesleept denk ik, maar ik ga mijn best doen om er in 2026 neer te strijken.

Paris

Bijzondere boekhandels

La Halle Saint-Pierre in het 18e arrondissement is zo’n plek waar je misschien nietsvermoedend voorbij loopt. Deze hal in Baltard-stijl werd gebouwd in 1868, denk: grote ijzeren constructie, veel glas en hoge plafonds, en heeft al dienst gedaan als markthal, school en opslagplaats voor de gemeentelijke reinigingsdienst. Sinds 1995 herbergt de hal niet alleen een van de mooiste boekhandels van Parijs, maar ook een museum en een café. In La Halle Saint-Pierre staat de naïeve kunst centraal en drie à vier keer per jaar kun je hier tentoonstellingen bezoeken rondom art brut en surrealisme. De boekhandel in de hal is gespecialiseerd in kunstboeken en geloof me, hier ben je ook wel even zoet. Ik kwam dus voor de boekwinkel, maar bleef hangen voor de expositie (tot eind juli is er een expositie vol textielkunst) en de lekkere koffie.

Iets verderop, in het 19e arrondissement, ligt een andere librairie die je niet over mag slaan. Librairie is trouwens typisch zo’n faux-ami waar ik de eerste jaren in Frankrijk over bleef struikelen, vraag me niet waarom. Maar voor eens en voor altijd: een librairie is een boekwinkel en geen bibliotheek. La Péniche l’Eau et les Rêves is een bijzondere boekhandel op een woonboot die in het Canal de l’Ourcq ligt. Wie wandelt van het Bassin de la Villette richting Parc de la Villette loopt erlangs. Je loopt dan trouwens ook langs KOKO Coffee Shop met de lekkerste koffie, gebakjes en signature latte’s, reden genoeg om die kant op te gaan (is het tijd voor l’apéro: strijk dan neer bij Café Odilon, het fijnste terras in de avondzon, bijna tegenover de péniche op de kade). Oké, terug naar de boekwinkel. Vroeger was dit een librairie maritime, maar tegenwoordig kunnen liefhebbers van flora en fauna hier uren ronddwalen en is de woonboot omgetoverd tot groene oase. Op Google Maps heet de péniche overigens ‘Libreria botanica’, dat zegt ook wel iets. Naast een selectie boeken over milieu, tuinieren, planten, dieren en ecologie, vind je hier ook romans, essays en stripverhalen. Het leuke is dat je hier overdag ook een koffietje kunt drinken of simpel kunt lunchen en op zondag zelfs kunt brunchen. Wil je dat laatste doen, dan is reserveren per telefoon altijd een goed idee.

La Halle Saint-Pierre, 2 Rue Ronsard, 18e arrondissement
La Péniche l’Eau et les Rêves, 9 Quai de l’Oise, 19e arrondissement

Vézelay & Avallon

Het is alweer meer dan tien jaar geleden dat ik de Morvan ontdekte tijdens een persreis. De Morvan ligt in de regio Bourgogne-Franche-Comté en staat bekend om haar glooiend groene heuvellandschap, weilanden met mystieke mist die soms de hele ochtend blijft hangen en om de zoveel kilometer een stuk stevige bebossing. Over de Morvan raak ik niet uitgepraat en ooit vroeg een vriendin gekscherend of ik soms door het lokale Office de Tourisme betaald werd (Als jullie dit lezen: Destination Grand Vézelay, sponsor mij!). Naast het adembenemende landschap kent deze streek, die op slechts drie uur rijden van Parijs ligt, een rijk en soms pijnlijk verleden. Het was een arme streek die het lang moeilijk had en die tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw door leegloop werd bedreigd. Er is echter, mede door toerisme, een turning point bereikt: de afgelopen twintig jaar krabbelt de streek weer op. Destijds bezocht ik met de groep het betoverende dorp Vézelay, beroemd door de basiliek Sainte-Marie-Madeleine en al eeuwen een belangrijke etappe op een van de pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.

Tijdens de eerder genoemde persreis maakte ook de middeleeuwse stad Avallon indruk op mij. Deze ville jardins, zoals de stad zichzelf noemt, ligt op de vroegere Via Agrippa, die Lyon met Boulogne-sur-Mer verbond. De afgelopen jaren heb ik er een gewoonte van gemaakt om in de Morvan te overnachten als ik terugrijd naar Parijs. Soms in Vézelay (trakteer jezelf op een overnachting bij het chique Hôtel de la Poste et du Lion d’Or, dat is altijd een goed idee), maar vaak ook in het nabijgelegen Avallon, een hooggelegen stad op een granieten vooruitstekende rots. Bij aankomst trekken we (mijn hond en ik) altijd een sprintje richting de oude stad, want de wandeling die je langs de stadsmuren kunt maken, is een echte aanrader. Niet alleen is het uitzicht prachtig, ook kun je genieten van de vele terrastuinen die tegen de helling van de stad zijn aangebouwd. Een jaar of twee geleden heropende in Avallon het historische Hôtel de la Poste, waar je in het voor- en naseizoen voor een prima prijs geweldig kunt overnachten in een gerestaureerd cadre. Napoléon en Édith Piaf gingen je overigens voor, niet de minsten. Gedurende de wintermaanden dutten deze dorpen iets meer in, maar in de zomer struikel je er (vooral in Avallon) over de terrasjes en restaurants.

De afgelopen vijf jaar kwam ik elke twee à drie maanden wel even in Avallon of Vézelay, betoverend genoeg voor een wandeling, een dîner op het terras en een overnachting in een fijn hotel, maar het wordt n’s tijd dat ik er langer verblijf. Mijn voornemen: Saulieu en Autun opnieuw ontdekken en een paar hikes in de omgeving maken. À explorer dus, ook voor mij.

Paris

Face au ciel, Paul Huet en son temps

Musée de la Vie romantique

Hè, gelukkig, Musée de la Vie romantique is weer open! Tot 30 augustus kun je in het gerenoveerde museum genieten van de tentoonstelling Face au ciel, Paul Huet en son temps, een eerbetoon aan Paul Huet (1803-1869) en zijn fascinatie voor luchten. Geïnspireerd door Engelse meesters als Constable en Turner wist Huet in zijn schilderijen de emotionele kracht en grootsheid van de natuur te vangen, waarmee hij brak met de klassieke traditie. Als zogenoemde pre-impressionist drukte hij een duidelijke stempel op zijn tijd en beïnvloedde hij latere landschapsschilders zoals Camille Corot.

De tentoonstelling ‘Face au ciel, Paul Huet en son temps’ is in Musée de la Vie romantique te zien tot en met 30 augustus.

Nan Goldin, This Will Not End Well

Grand Palais

Je zou haar de rockster van de hedendaagse fotografie kunnen noemen: Nan Goldin. De in 1953 geboren Amerikaanse heeft de hedendaagse fotografie en beeldcultuur in elk geval diepgaand vernieuwd. Sinds 1979 maakt ze slideshows op basis van foto’s uit haar eigen leven, haar intieme kring en familieomgeving, rond thema’s als gender, geweld, verslaving, liefde en verlies. In het Grand Palais wordt ze nu niet alleen als fotograaf, maar ook als filmmaker gepresenteerd, in de eerste Franse retrospectieve gewijd aan haar video’s en diavoorstellingen. Wie haar naam niet meteen aan haar fotografie koppelt, kent haar misschien van haar spraakmakende anti-Sackler acties in musea, met actiegroep P.A.I.N., tegen de familie achter Purdue Pharma en OxyContin. De tentoonstelling in Parijs brengt zes belangrijke werken uit vijftig jaar kunstenaarschap samen en biedt een indringende blik op haar persoonlijke, aangrijpende en diep menselijke universum.

De tentoonstelling ‘Nan Goldin, This Will Not End Well’ is in het Grand Palais te zien tot en met 21 juni.

Aix-en-Provence

Regards d’un collectionneur

Caumont Centre d’Art

Dernier appel! Je kunt er nog een paar dagen naartoe, deze expositie in Caumont Centre d’Art rondom de collectie van Oscar Ghez, een in Tunesië geboren industrieel en gepassioneerd verzamelaar. De expositie neemt je mee langs de ontwikkeling van de Franse schilderkunst met stromingen als de École de Paris, de Nabis, het neo-impressionisme en het kubisme met werken van onder anderen Caillebotte, Luce, Vallotton, Manguin, Dufy en Picasso. Tegelijk laat de selectie de vooruitziende blik van Ghez zien: hij verzamelde al vroeg werk van toen nog onderschatte kunstenaars, waaronder vrouwelijke schilders als Suzanne Valadon, Tamara de Lempicka en Marie Bracquemond.

De tentoonstelling ‘Regards d’un collectionneur’ is nog in Caumont Centre d’Art te zien tot en met 22 maart.

Als ik een jaargetijde moest kiezen dat bij flaneren hoort, dan kies ik de lente. De zon op je huid, overal waar je kijkt zie je bloesem in de bomen én, misschien wel le plus important: het is nog niet al te heet. Zo kan Parijs een oven worden in de zomer en in de Provence gaat de lol van een gezellige stroll er bij mij ook vanaf als het 39 graden is. Nu kun je uitbundig flaneren, maar het ook kleiner aanpakken. Groots flaneren doe je natuurlijk over de Quai de Seine in Parijs, de Boulevard de la Croisette in Cannes of sportief op een bergtop of over een kustpad. Bij kleiner flaneren denk ik echter meer aan bedachtzaam slenteren, al genietend de omgeving in je opnemen en stilstaan bij de kleine dingen die je ziet. En waar kan dat nu beter dan op een brocante of vide-grenier?

Oké, ik ben me ervan bewust dat rommelmarkten en brocantes niet voor iedereen zijn, maar voor mij is dit microflaneren ten top. Daarom vandaag een selectie leuke brocantes en vide-greniers in de buurt van Parijs en in Zuid-Frankrijk. Binnenkort zal ik aan de permanente Parijse brocantes ook een artikel wijden, want als je gek bent op antiek, kunst, prullaria en snuisterijen kun je daar wel een apart weekendje Parijs voor boeken.

Parijs

Foire de Chatou
tot 22 maart
Deze foire vindt plaats in Chatou, buiten Parijs in de Yvelines. Deze brocante wordt al jaren georganiseerd op het Île des Impressionnistes, het decor voor Renoirs bekende werk Le déjeuner des canotiers. Hier shop je antiek van hoge kwaliteit bij een van de meer dan driehonderd stands.
Locatie: Île des Impressionnistes, Chatou

Brocante Avenue de la Grande Armée
20 t/m 22 maart
Deze serieuze brocante in het 17e arrondissement duurt drie dagen en is bijna een kilometer lang.
Locatie: Avenue de la Grande Armée, 17e arrondissement

Brocante Place des Vosges / Rue Saint-Antoine
21 en 22 maart
Place des Vosges is natuurlijk sowieso al sfeervol, laat staan als er een happening zoals deze brocante plaatsvindt. Misschien niet de grootste vondsten, maar wel het charmantste cadre.
Locatie: Place des Vosges en rue Saint-Antoine, 4e arrondissement

Vide-grenier Avenue de Laumière
28 maart
Bijna geen professionele handelaren, maar vooral ook veel vide-grenier. Een fijne mix van buurtgevoel en snuffelen tussen andermans rommel dus.
Locatie: Avenue de Laumière, 19e arrondissement

Brocante Boulevard Richard Lenoir
28 en 29 maart
Een klassieker in Parijs met een mix van meubels, déco en kleine trouvailles.
Locatie: Boulevard Richard Lenoir, 11e arrondissement

Brocante Rue Lecourbe
28 en 29 maart
Wat verder weg van het toeristische Parijs, hier kun je langer rondneuzen en wie vroeg komt, kan nog rekenen op een mooie deal.
Locatie: Rue Lecourbe, Paris 15e

Brocante Rue Saint-Placide
2 t/m 4 april
Deze driedaagse brocante in het bruisende 6e arrondissement. Meer dan tachtig stands verkopen antieke meubels en snuisterijen.
Locatie: Rue Saint-Placide, Paris 6e

Brocante Place du Louvre
5 en 6 april
Een brocante midden op het place du Louvre? Niet de meest intieme sfeer, maar meer Parisien ga je het niet krijgen natuurlijk.
Locatie: Place du Louvre, Paris 1er

Vide-grenier Rue Beaurepaire, Rue Yves-Toudic, Rue de Marseille
12 april
Deze vide-grenier vlak naast Canal Saint-Martin voelt misschien wat rommeliger, maar is dat niet precies waar de rommelmarkt voor bedoeld is? Verwacht hier een klassieke buurtrommelmarkt.
Locatie: Rue Beaurepaire, Rue Yves-Toudic en Rue de Marseille, Paris 10e

Zuid-Frankrijk

Foire Internationale Antiquités & Brocante
2 t/m 6 april
Dit is natuurlijk dé heavyweight van deze lijst, twee keer per jaar in het pittoreske l’Isle-sur-la-Sorgue in de Vaucluse. Vijf dagen lang ontmoet je hier, verspreid over meerdere plekken in de stad, een grote selectie professionele antiquairs en brocanteurs.
Locatie: L’Isle-sur-la-Sorgue

Vide-greniers & brocante du Mourillon
4 april
Elke maand kun je hier in Le Mourillon, de oude visserswijk van Toulon waar een fijn sfeertje hangt, op zoek naar de mooiste vondsten.
Locatie: Le Mourillon, Toulon

Vide-grenier de Garéoult
5 april
Meer dan tweehonderd stands in een klein plaatsje in de Var? Hier zou je wel eens die ene parel tegen kunnen komen.
Locatie: Garéoult

Vide-grenier Place du Palais de Justice
5 april
Niet zomaar een vide-grenier, maar eentje met focus op mooie stukken, vintage, vinyl en verzamelobjecten.
Locatie: Place du Palais de Justice, Nice

Antiquités et brocantes sur le Cours Mirabeau
5 en 6 april
Een stijlvolle klassieker in Aix, met een mooie selectie professionals en veel kans op déco, glaswerk, oud linnen en meubels.
Locatie: Cours Mirabeau, Aix-en-Provence

~ Fin

Wie ‘s winters naar Nice vliegt of met de auto richting de Côte d’Azur rijdt, ziet gelijk de indrukwekkende besneeuwde toppen van de Alpes du Sud die bijna tot aan de kust reiken. Dit was voor mij trouwens ook een van de belangrijkste redenen om in het Parc National du Mercantour – vlak bij Nice en deel van de Alpes du Sud – een boshuisje te kopen. Het departement Alpes-Maritimes claimt over le meilleur des deux mondes te beschikken, namelijk: la mer et la montagne. De dag beginnen op de piste en eindigen met een duik in de Méditerranée, of andersom, technisch gezien kan dat gewoon hier.

Vandaag duiken we in de sneeuwzekerheid van de skigebieden aan de Côte d’Azur, vertel ik je wanneer je in theorie van de beste sneeuw kunt genieten (spoiler alert: het kan nog dit voorjaar!) en ontdekken we ook een paar wintersportoorden die helaas de geest hebben gegeven. Gelukkig hebben we de foto’s nog!

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tiplijsten, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

Voor schut

In november 2025 las ik in de krant dat men zich zorgen maakte in Gréolières, een skidorp boven Grasse, omdat er nog bijna geen sneeuw was gevallen. Seizoensarbeiders hadden van zich laten horen: als er niet snel sneeuw valt, gaan we op zoek naar een skioord waar we wél aan de slag kunnen. Uiteindelijk kwam het goed en ging het skigebied voor de feestdagen open, maar de spanning was voelbaar. Spanning rondom de sneeuwval hoort er voor wintersportoorden nu eenmaal bij, maar een teken aan de wand is toch wel de naamsverandering van Gréolières-les-Neiges naar Gréolières 1400 in 2024. Over de reden zei burgemeester Marc Malfatto destijds: ‘Als we de naam houden en er straks geen sneeuw meer is, staan we voor gek.’

Maar wie dol is op wintersport, moet zich ook de moeilijkere vragen stellen. Want valt er met de opwarming van de aarde eigenlijk minder sneeuw de laatste jaren? Hoe toekomstbestendig zijn de skigebieden in Zuid-Frankrijk? En moet je koste wat kost gebieden openhouden als alleen een sneeuwkanon de pistes met een laagje sneeuw kan bedekken? Niet erg duurzaam natuurlijk.

Mediterrane depressies waar je blij van wordt

Toen ik klein was, gingen we vanuit de Var geregeld één of twee dagen naar een van de skigebieden in de Alpes-Maritimes: Auron, Isola 2000, La Colmiane, Valberg of Gréolières-les-Neiges. In minder dan anderhalf uur sta je onderaan de piste van deze relatief sneeuwzekere gebieden die groot genoeg zijn voor een leuke sneeuwdag. In dit artikel beperk ik me tot bovenstaande gebieden, die zich allemaal aan de ‘onderkant’ van de Alpes du Sud bevinden. Wie bereid is verder te rijden, zo’n twee à drie uur, komt bij grotere skigebieden uit zoals Espace Lumière (Pra Loup & Val d’Allos - La Foux), maar voor velen aan de Côte ligt dat net te ver weg voor een dagje skiën. De grote wintersportoorden van de Hautes-Alpes liggen no net wat verder op zo’n drie à vier uur rijden van de Zuid-Franse kust.

Het liefst ski ik in Auron, dat gelegen is tussen de 1600 en 2450 meter en 135 kilometer piste heeft, maar ook Isola 2000, 120 kilometer piste tussen 1800 en 2600 meter, is bij velen in de regio favoriet. Valberg, 90 kilometer piste, en La Colmiane en Gréolières, beide 30 kilometer piste, liggen alle drie wat lager en zitten daardoor meer in de gevarenzone. Deze skigebieden liggen in een bijzondere overgangszone tussen het alpiene en het mediterrane klimaat. Dit betekent dat de vochtige Middellandse Zeelucht grote invloed heeft op de sneeuwval in deze skigebieden. Tijdens de zogenaamde mediterrane depressies kan in korte tijd tientallen centimeters sneeuw vallen, waardoor een paar stormen een heel seizoen kunnen bepalen.

Maart roert zijn staart (niet)

Het voelt niet logisch, maar door de invloed van de Méditerranée is maart overigens de beste maand om te gaan skiën of snowboarden aan de Côte d’Azur. In januari en februari is het weliswaar kouder, maar vaak ook droger. In maart bevatten stormen meer vocht en ligt er al een stevige sneeuwbasis, waardoor nieuwe sneeuw beter blijft liggen.

Wie sneeuwdata en klimatologische studies van de afgelopen veertig à vijftig jaar bekijkt, ziet dat er over de gehele linie trouwens niet minder neerslag valt, maar dat de sneeuwgrens behoorlijk is opgeschoven. Zo is de gemiddelde sneeuwgrens in de Alpen sinds 1970 met circa 150 tot 300 meter gestegen. In de Alpes du Sud betekent dit meer regen en minder sneeuw, waardoor hooggelegen skigebieden zoals Auron en Isola 2000 dus ‘veiliger’ zijn, dan lager gelegen gebieden.

Geweldige en dramatische winters zullen zich dus blijven afwisselen en duurzaamheid, sneeuwkanonnen en het belang van natuurlijke waterreservoirs zullen een nog belangrijkere rol gaan spelen. Het mag dan ook geen verrassing heten dat duurzaamheid nu al het centrale thema lijkt te zijn voor de Olympische Winterspelen van 2030 die in de Franse Alpen worden gehouden.

Stations fantômes

Piste Lyonnaise

Drie jaar geleden verhuisde een van mijn goede vriendinnen van Parijs naar Lyon. Vreselijk natuurlijk, maar wel weer een leuke reden om wat vaker in Lyon te stoppen. Toen ik voor het eerst bij hen op bezoek was in hun nieuwe appartement in de hooggelegen wijk Croix-Rousse – over deze leuke wijk maak ik snel ook een tiplijstje – wees haar vriend me de verschillende landmarks aan. Maar toen hij bij de hellingen van het 5e arrondissement en de basiliek van Fourvière kwam, wees hij ook naar een soort grote paal. ‘Zie je die helling daar?’, zei hij heimelijk, ‘Daar was ooit de skipiste van La Sarra.’

Nadat een delegatie van de burgemeester in 1963 in Parijs op een beurs had kennisgemaakt met het idee van de borstelbaan, opende in 1964 een driehonderd meter lange blauwe piste inclusief tweepersoonsstoeltjeslift. Het project werd serieus aangepakt met kleedkamers, verlichting van de piste zodat er ook ‘s avonds geskied kon worden en zelfs skiwedstrijden. Toch bleek de baan ook wel erg pijnlijk bij valpartijen en dus sloot de piste in 1975 tijdelijk, in afwachting van minder gevaarlijke bekleding. Het skiproject zou uiteindelijk nooit meer heropenen en werd in 1991 afgebroken zodat het huidige Parc des Hauteurs kon worden aangelegd.

De belofte van Varneige

Vroeger kon je in het Pays de Fayence in de Var, al tientallen jaren populair bij Nederlanders, ook skiën. Op het grondgebied van de gemeente Mons – niet ver van Bargemon, Seillans en Fayence – vind je het hoogste punt van de Var: de 1714 meter hoge Montagne de Lachens. Begin jaren zestig kozen enkele jonge zakenlieden uit Saint-Raphaël deze berg uit voor hun ietwat optimistisch genaamde sneeuwproject: Varneige. Ze bouwden hier in 1965 twee sleepliften en een restaurant dat na enkele jaren werd omgebouwd tot hotel.

Even leek alles op rolletjes te lopen – genoeg sneeuwval en veel animo van de Varois – maar al snel stapelden de problemen zich op: opstoppingen van auto's en schoolbussen op de smalle bergweg naar Varneige waren aan de orde van de dag en ook moest het resortje bevoorraad worden door tankwagens omdat het Varneige aan een waterleiding ontbrak. Tijdens een tragisch duikongeluk kwam een van de enthousiaste ondernemers plotseling om het leven, en niet veel later, in 1970, sloot Varneige haar deuren.

Glamourpoes Peïra Cava

Als ik naar mijn boshuisje rijd, kom ik altijd langs de afslag van Peïra Cava; een wintersportbestemming die aan de ene kant uitkijkt over de Vallée de Bévéra en aan de andere kant over de Vallée de Vésubie. En hoe klein dit oord ook is, toch genoot het aan het begin van de twintigste eeuw bekendheid als een van de eerste wintersportoorden van het departement. Al in 1909 werd er een wedstrijd georganiseerd met onderdelen als rodelen, schaatsen en schansspringen en beroemdheden zoals Marlène Dietrich en Marc Chagall verbleven er in de jaren dertig.

Toch was het niet alleen glitter en glamour die zorgde voor het succes van het dorp, dat waren namelijk de militairen. Aan het begin van de twintigste eeuw lag Peïra Cava op een strategische plek, namelijk niet ver van de Italiaanse grens. Frankrijk had in dit gebied dus militaire kazernes en trainingsfaciliteiten. Deze militairen en hun families zorgden ervoor dat de hotels en pensions in het dorp vol zaten en dat de winkels en cafés goed draaiden. Kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog luidde het vertrek van de militairen echter een periode van verval in voor dit bergdorp. Een stoeltjeslift werd nog geopend in 1963, maar werd eind jaren tachtig weer gesloten. In Peïra Cava kun je nog wel altijd heerlijk langlaufen en sneeuwschoenwandelingen maken.

~ Fin

Dit weekend wordt het negentien graden in Parijs en misschien ben je wel in de stad voor de semi-marathon, of om van de prachtig bloeiende kersenbomen te genieten. Eén ding is zeker: met mooi weer is ergens een broodje halen – voor een picknick in het park of aan de Seine – geen straf.

Als mijn Nederlandse vrienden naar Parijs komen, bepalen restaurantreserveringen altijd het weekend, heerlijk, maar vaak zeggen we na zo’n overdadige lunch toch tegen elkaar: ‘Een broodje was misschien beter geweest, want nu komt het diner in gevaar.’ Au secours!

Daarom deze lijst met de lekkerste broodjes van Parijs (en enkele andere snacks die prima voor een broodje door kunnen gaan). Niet onbelangrijk: bij (bijna) al deze adressen kun je ook lekker even zitten. Geen overbodige luxe als je elke dag meer dan tienduizend stappen zet.

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tiplijsten, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

1. Le Petit Vendôme

Sandwich jambon-beurre

Je moet ze altijd met een korreltje zout nemen: de titels en bekroningen van magazine Time Out. ‘Coolste wijk van de wereld’, ‘hipste straat van Europa’ en, het onderwerp van vandaag, ‘le meilleur sandwich du monde’. Maar waar rook is, is vuur en dus zit er vaak een kern van waarheid in. Zo ook bij het beste broodje ter wereld van Le Petit Vendôme, niet ver van het beroemde Place Vendôme. Bij deze opsmukloze bistro schuift een mix van Fransen en toeristen aan, maar ze zijn hier ook trots op beroemder clientèle zoals Lady Gaga, Kate Moss en de Red Hot Chili Peppers die hier een broodje kwamen halen. Sterren hè, they’re just like us.

Ruim tien jaar geleden verruilde producent Gilles Caussade – onder andere bekend van Le Fabuleux destin d’Amélie Poulain – de filmset voor deze authentieke bistro waar hij en zijn team zes dagen per week de lekkerste broodjes smeren (overigens kun je er ook lunchen en dineren). Het geheim? Vers brood van Boulangerie Julien, de grote motte Normandische boter waar elke sandwich mee besmeerd wordt, charcuterie uit de Auvergne, goede kazen en een bereiding à la demande, wat volgens Caussade het verschil maakt. Reken er dus op dat je bij Le Petit Vendôme een tijdje in de rij staat, maar nu begrijp je waarom.

Le Petit Vendôme
8 Rue des Capucines, 2e arrondissement
Metro: Madeleine & Opéra
Sandwich jambon-beurre, €6,50
Openingstijden: ma 09:00–16:00, di–vr 09:00–01:00, za 10:00–01:00, zo gesloten

2. Fitzcaraldo

Bagel

Bij deze minimalistische bagelzaak met grote houten toonbank staat fermentatie centraal, van het deeg tot de pickles op de bagel en het drankje dat je erbij bestelt. Fitzcaraldo is van dezelfde eigenaren als wijnbar Chambre Noire, néo-taqueria Furia en cave à vin Cave Canaille, stuk voor stuk zaken die je ook op je lijstje kunt zetten. Bestel hier een bagel thon confit, een bagel gravelax van forel, of ga voor een vegetarische of zoete versie. Een hibiscus-kombucha of, het is tenslotte toch weekend, een glas (natuur)wijn.

Fitzcaraldo
9 Rue Lacharrière, 11e arrondissement
Metro: Saint-Ambroise & Rue Saint-Maur
Bagels, tussen €10 en €13
Openingstijden: ma–vr 09:00–16:00, za–zo 10:00–18:00

3. Saigon Sandwich

Bánh mì

Toen ik net in Belleville kwam wonen, kon ik mijn geluk niet op: al die verschillende Bánh mì-zaakjes in een actieradius van zo’n tweehonderd meter. Een tijd had ik mijn favoriet, Panda Belleville, waar je ook lekker binnen kunt zitten, geen straf want het is een feest om te zien hoe ze hier, vaak met z’n drieën achter de toonbank, geroutineerd broodjes smeren. Totdat ik op een dag rond lunchtijd de hoek om liep en een rij zag, maar eigenlijk geen restaurant. Dat er altijd een rij staat voor deze hole in the wall, is geen verrassing: de prijs-kwaliteitverhouding is hier fantastisch en de eigenaren zijn ontzettend aardig. Bijkomend voordeel voor mij: omdat je niet binnen komt, je bestelt bij de deuropening, kan ik er altijd even snel langs wandelen met mijn hond. Van een binnen is geen sprake, maar bij lekker weer kun je in het nabijgelegen Square Jules Verne even op een bankje zitten. Sinds afgelopen zomer hebben ze trouwens een nieuw luifel, dus nu is Saigon Sandwich niet meer te missen. Ik bestel er altijd de boeuf citronnelle, maar de végétarien is hier ook top.

8 Rue de la Présentation, 11e arrondissement
Metro: Belleville
Bánh mì, tussen €3,50 en €5,50
Openingstijden: ma–za 10:00–17:00, zo gesloten

4. Rôtisserie Segar

Sandwich poulet rôti façon césar

Disclaimer: dit is niet mijn tip, maar die van een goede vriendin. Zij wandelde laatst vier kilometer voor dit broodje, om bij aankomst te horen dat ’ie was uitverkocht. Vervolgens bestelde ze hem voor de volgende dag, ging terug, en appte me vervolgens: ‘Dit is mijn nieuwe katerbroodje, echt niet normaal lekker’. Deze vriendin vertrouw ik blind als het op smaak aankomt en dus kon deze sandwich natuurlijk niet op dit lijstje ontbreken. Bij deze rotisserie in het hart van het 5e arrondissement bestel je de sandwich poulet rôti façon césar die de hype dus helemaal waard is. Een verse baguette gevuld met kip die boven het vuur is geroosterd, crispy chicken skin, frisse ijsbergsla, Parmezaanse kaas en huisgemaakte caesar-saus.

Rôtisserie Segar
111 Rue Mouffetard, 5e arrondissement
Metro: Censier-Daubenton & Place Monge
Sandwich poulet rôti façon césar, €11,50
Openingstijden: di–vr 10:30–14:00, 16:30–19:30, za 10:00–14:00, 16:30–19:30, zo 10:00–14:00, ma gesloten
Een broodje reserveren is dus een goed idee: +33 (0)9 87 78 01 21

5. RORI

Pizzaslice

Dit stukje van het 11e drukt me altijd pijnlijk met de neus op de feiten: ik baal dat Parijs zo snel gentrificeert (vooral mijn geliefde Belleville, Jourdain en Ménilmontant), maar ik ben zelf 100% deel van het probleem. Rori zit aan een stuk van Rue Jean-Pierre Timbaud dat voelt als een pleintje waar ook andere favorieten zoals Bouche, Gramme en Cave Canaille zitten. Sinds ik een keer losging over het feit dat dit pleintje in mijn ogen zó is veranderd en nu helaas bevolkt wordt door één type mens, noemen mijn vriendinnen dit voor de grap altijd ‘het pleintje dat Suus haat’. We zitten hier dus vaak – unironically deel van de eenheidsworst – maar bij RORI haal je echt geweldige pizzaslices, dus laat deze ‘vroeger was alles beter’-rant, je zeker niet tegenhouden. En op zo’n roestvrijstalen gevangeniskruk kun je stiekem ook gewoon héérlijk in het zonnetje zitten.

RORI
96 Rue Jean-Pierre Timbaud, 11e arrondissement
Metro: Couronnes & Parmentier
Pizzaslice, tussen €5 en €8
Openingstijden wo–zo 12:00–15:00, 18:30–00:30, ma–di gesloten

6. O-Komé

Onigiri

Oké, technisch gezien is het natuurlijk geen broodje, maar een onigiri voldoet verder aan alle criteria: je kunt deze Japanse rijstpakketjes eten als snack, als volwaardige lunch en net als een broodje kun je ze in je tas stoppen en in een park of op de Quai de Seine opeten. Een onigiri is een Japanse snack van zachte samengeperste rijst, meestal driehoekig en gevuld met bijvoorbeeld tonijn, zalm, gezouten pruim (uméboshi) of paddenstoelen, vaak omwikkeld met een stukje zeewier. Bij O-Komé aan de Parijse rive gauche bestel je authentieke onigiri die gemaakt zijn van rijst uit de regio Niigata, maar ook andere Japanse snacks zoals mochi en matcha-pudding. Het fijne van O-Komé is dat je er ook kunt zitten, maar bij mooi weer eet je ‘m waarschijnlijk buiten op.

O-Komé
34 Rue Dauphine, 6e arrondissement
Metro: Saint-Michel & Odéon
Onigiri, €4
Openingstijden: ma–zo 11:00–20:00

7. Spécimen Burger Pigalle

Smashburger

Is de smashburger over z’n piek heen? Moeten we weer overschakelen op dikke juicy burgers? Heel eerlijk, who cares. In Parijs kun je natuurlijk geweldige smash burgers halen bij Dumbo, die niet voor niets vier vestigen hebben (Pigalle, Petites-Écuries, Marais en Oberkampf), maar er ontbreekt daar wel iets essentieels: zitruimte. Ja, meestal neem je een burger mee naar huis, maar als je maar een weekend in Parijs bent, wil je misschien juist wél even zitten? De oplossing: de geweldige smashburgers – vlees én vega – van Spécimen. Deze futuristische burgerzaak die eerst alleen in Saint-Germain-des-Prés zat, heeft vorige maand een vestiging geopend in Pigalle. Denk: roestvrijstalen toonbanken, gepersonaliseerde Eames-stoelen en warm oranje licht. Bij Spécimen Pigalle kun je dus lekker zitten en na die burger mooi nog even de sundae met caramel beurre salé bestellen, thank me later.

Spécimen Burger Pigalle
25 Rue de Douai, 9e arrondissement
Metro: Blanche & Pigalle
Burger €12,90, frites €4
Openingstijden: ma–vr 12:00–15:00, 18:30–22:30, za–zo 12:00–22:30

8. Taco Mesa Taquería

Taco’s

Het was in eerste instantie een takeaway-project van chef Beatriz Gonzalez tijdens de pandemie, maar al snel werd duidelijk dat deze taqueriá in het 10e arrondissement een blijvertje was. Gonzales was al een bekend gezicht in de bistronomie met haar restaurants Neva Cuisine in het 8e arrondissement en Coretta pal naast Parc de Batignolles in het 17e arrondissement, maar dit project ligt de Mexicaanse dicht bij het hart. Bemachtig een plekje aan de bar in het knaloranje Taco Mesa en bestel verse taco’s die à la minute gevuld worden. Al pastor, barbacoa, pollo of de vegetarische taco van het moment, ze zijn allemaal om je vingers bij af te likken. Mijn tip: bestel er een verfrissende michelada bij, dit drankje met bier, clamato (hartige drank van tomatensap gemengd met bouillon van venusschelpen), piment en limoen transporteert me altijd gelijk weer naar Mexico.

Taco Mesa Taquería
40 Rue du Faubourg Poissonnière, 10e arrondissement
Metro: Bonne Nouvelle & Cadet
3 taco’s, €11,90
Openingstijden: ma–wo 12:00–14:30, 18:30–22:00, do 12:00–22:00, vr–za 12:00–22:30, zo 12:00–22:00

9. Le Favori

Sandwich

Een gezellig rood luifel, vintage zeegroene tegels op de façade en binnen in het kleine zaakje een hoeveelheid roestvrijstaal waar je u tegen zegt (bonjour, havermelkelite). Gelukkig kom je hier gewoon om een broodje te halen en daar zijn ze hier gewoon heel goed in. De buns komen van de bekende bakkerij Mamiche (ook een bezoekje waard als je in het 9e of 10e bent) en zijn altijd origineel en écht royaal belegd. Er zijn vaak specials, dus laat je verrassen.

Le Favori
112 Rue Saint-Maur, 11e arrondissement
Metro: Parmentier & Ménilmontant
Sandwich, tussen €8 en €14
Openingstijden: ma–za 11:30–15:00, zo gesloten

10. Mehmet - Döner Kebab & Wine

Kebab, mezze & frites

In deze hoekzaak in het 18e arrondissement met betegelde bar, open keuken en Turkse oven nemen Matthieu Haddak en Julien Catelain (voorheen van favoriet Le Servan in het 11e) je mee op een tour de Turquie en 80 broches. Bij Mehmet ontmoeten kebab, mezze en natuurwijn elkaar. Je kunt hier terecht voor kebab van gegrilde Normandische kip in platbrood met labneh, ingelegde kool en rode ui, maar ook voor verfijnde mezze en huisgemaakte frietjes. Bij Mehmet kun je overdag snel een kebab scoren, maar ook de hele avond zitten, in dat laatste geval is reserveren via DM op Instagram een must.

Mehmet
43 Rue Ramey, 18e arrondissement
Metro: Château Rouge & Jules Joffrin
Kebab €11, mezze tussen €6 en €8 en frites €5
Openingstijden: ma–do 19:00–23:00, vr 12:00–14:30, 19:00–23:00, za 12:00–15:00, 19:00–23:00, zo 12:00–15:00, 18:30–22:30

~ Fin

Gelukkig zijn er zoveel leuke bestemmingen op de route dat het soms nog lastig kiezen is. De vuistregel is: ‘voorbij Lyon’ en niet verder dan een half uurtje van de snelweg, maar soms roept een hotelletje gewoon m'n naam en dan rijd ik ervoor om. Maar natuurlijk heb ik ook zo mijn favorieten waar ik vaker stop. Dat ene schone, maar rommelige Logis de France-hotel waar je ook waanzinnig goed kunt eten, of dat sjieke hotel waar je in het voor- en naseizoen voor een prikkie kunt zitten en natuurlijk de adressen waar ze lief zijn voor honden (hemels voor deze millennial met structurele verontschuldigingsdrang).

Dit keer sliep ik weer in Hôtel Le Sphinx in Montélimar, absoluut een van die fijne adresjes. Een sfeervol hotel in een statig hôtel particulier uit de 17e eeuw midden in de stad en met leuke restaurants voor de deur. Kom je op tijd aan? Wandel dan naar de rivier de Roubion. Langs de rivier is een wandelpad aangelegd, Promenade du Petit Nice, heerlijk als je even de benen wil strekken na een lange autorit.

P.S. In Parijs is vorige week weer La Meilleure Baguette de Paris verkozen uit 143 inzendingen. De winnaar is dit jaar Sithamparappillai Jegatheepan, artisan boulanger van boulangerie Fournil Didot op 103 Rue Didot in het 14e arrondissement.

Paris

Chez Fred, depuis 1945

Voor veel Fransen is het weekend bedoeld om de dag doormidden te eten, iets waar ik me natuurlijk volledig bij aansluit. Een perfecte plek voor zo’n weekendlunch, zeker als je op het terras nog vernikkelt, is Chez Fred met de rood-witte gordijntjes in het 17e arrondissement. Chez Fred bestaat al sinds 1945, maar was decennialang een typische bouchon lyonnais waar gerechten zoals quenelles, boudin noir en andouillette op de kaart stonden. Sinds 2019 kun je hier echter weer terecht voor de traditionele Franse keuken, denk: escargots, foie gras, filet de boeuf béarnaise, confit de canard en profiteroles of een baba au rhum toe.

Allemaal té lekker, maar bij Chez Fred kom je eigenlijk maar voor één ding: het plateau de fromage. Of beter gezegd: de ouderwetse chariot de fromage. In Parijs betekende de pandemie de genadeklap voor de overdadige kaaskarretjes, adieu charme. Drie weken geleden waren we daar met vrienden lekker op z’n Frans over aan het klagen en natuurlijk luistert je telefoon altijd mee.

Geen verrassing dus, dat ik die avond op Instagram getrakteerd werd op een tip van Gilles Pudlowski. Pudlowski is culinair journalist, beschermheer van de Franse bistro en eigenlijk een beetje de Johannes van Dam van Frankrijk, maar dan iets jovialer. Enfin, Pudlowski tipte de chariot de fromage van Chez Fred en wist te vertellen dat er maar liefst 41 soorten kaas op liggen. Le bonheur, dat was ik even vergeten! Van verse geitenkaas tot Camembert met calva en van Brillat-Savarin tot romige Époisses. De laatste keer dat ik bij Chez Fred aanschoof, was in 2020, maar ik weet wel waar ik binnenkort een zondagmiddag doormidden eet.

Chez Fred, 190 bis Boulevard Pereire, 17e arrondissement.

l’Orillon

Toen ik in Belleville kwam wonen in 2018, werd l’Orillon nog gerund door chef Thomas Chevrier. Het was toen een cantine de quartier, pretentieloos, maar wél creatief. Destijds met een lunchmenu voor €15,- en ‘s avonds kon je nog tot laat doorzakken aan de bar. Die oude zinken bar is gebleven, maar dik twee jaar geleden droeg Chevrier het stokje over aan een van de bistrosterren van Parijs: Florent Ciccoli, ook bekend van Jones, Café du Coin, Recoin en het laatst geopende Sri Lankaanse La Joie (die mogen ook allemaal op je lijstje trouwens!). En nee, Ciccoli is geen man van de gelikte horecaformule, maar juist een liefhebber van karakter, sfeer en toegankelijkheid (zowel qua openingstijden als prijzen op de kaart).

l’Orillon is zo’n zaak met een simpel lunchmenu, mozaïekvloer en op het oog bij elkaar geraapte bistrotafels en -stoelen. De kaart verandert hier vrijwel wekelijks, maar als je geluk hebt, stuit je op de gnocchi met bloemkoolcrème, coques au vin blanc en natuurlijk de publieksfavoriet (en daardoor bijna altijd op de kaart?) chocoladeganache met fromage blanc-ijs en zeezout. Een flinke selectie vins nature én bediening met kennis van die wijnen, maakt de boel af.

l’Orillon, 35 Rue de l’Orillon, 11e arrondissement.

Antibes

Jeanne

Ja, parkeren in Antibes is een bloeddrukverhogende exercitie, maar als je er dan eenmaal bent (of kom met de trein, zoals ik de vorige keer deed), kun je jezelf wel trakteren op een avondje bij Jeanne in het knusse oude centrum van de stad. In deze cave à manger bestel je zonnige Franse gerechten met een Aziatische of tropische twist en naast artisanale biertjes, vind je hier een grote selectie wijnen van jonge én doorgewinterde wijnmakers. De zusjes Elsa en Marine openden Jeanne (vernoemd naar hun moeder) in 2017. Autodidacte chef-kok Elsa staat in de keuken met haar compagnon Paul Schuster, terwijl sommelier Marine in de zaak staat. Marine is overigens getrouwd met Brice Fortunato van natuurwijntempel La part des Anges in Nice, dus met die wijnen zit het wel snor. De kaart wisselt geregeld, altijd een vis, vlees én vega-optie, maar bestel sowieso de tataki de thon rouge als ‘ie op de kaart staat.

Jeanne, 10 Rue Sade.

Paris

Rue Mallet-Stevens

In het 16e arrondissement kom ik niet vaak, maar voor dit architectonische hoogstandje reis ik graag een stukje. Vandaag neem ik je mee naar een bijzondere straat: Rue Mallet-Stevens. In 1927 ontwierp en realiseerde de modernistische architect Robert Mallet-Stevens vijf hôtels particuliers en een conciërgewoning op het terrein van de welgestelde bankier Daniel Dreyfus. Twee weken geleden was ik naar de expositie ‘1925-2025, Cent ans d’Art déco’ in Musée des Arts Décoratifs, waar ook meerdere maquettes van Mallet-Stevens werden getoond. Mallet-Stevens is onder meer bekend van Villa Noailles in Hyères, het Palais de la Porte Dorée in het 12e arrondissement van Parijs en Villa Cavrois net buiten Lille, waar ik vorig jaar mijn ogen heb uitgekeken.

Voor de stadsvilla’s maakte de architect gebruik van innovatieve materialen zoals gewapend beton, waardoor royale volumes mogelijk werden. Denk aan de rationele architectuur van het einde van de jaren twintig: kubische en cilindrische vormen, brede glaspartijen, terrasdaken die trapsgewijs oplopen en de handtekening van Mallet-Stevens: beton met horizontale groeven. Op nummer 10 bevindt zich het voormalige woonatelier van de beeldhouwers Jean en Joël Martel, bekend van hun reliëfs voor het Palais de Chaillot op Place du Trocadéro. Ook nummer 4 is een blikvanger: Hôtel Reifenberg, met de verspringende verdiepingen en grote kubische luifel. Aan het begin van de impasse bevond zich oorspronkelijk de conciërgewoning, maar deze is later aangepast. Met dit project leverde Robert Mallet-Stevens een belangrijke bijdrage aan de modernistische architectuur in Parijs.

Ook de moeite waard: loop vijf minuten verder en je komt uit bij Villa La Roche. Dit modernistische woonhuis is een ontwerp van Le Corbusier en werd tussen 1923 en 1925 gebouwd. Le Corbusier paste zijn vernieuwende ideeën over licht, ruimte en circulatie hier voor het eerst radicaal toe. Entree €10.

Rue Mallet-Stevens, 16e arrondissement.

Cannes

Île Saint-Honorat

Met de navette vanuit de haven van Cannes ben je er in vijftien minuten: Île Saint-Honorat, de kleinere van de twee Îles de Lérins die achter grote zus Île Sainte-Marguerite verscholen ligt. Het kleine eiland huist niet alleen de Abbaye de Lérins, maar is ook eigendom van de monniken die er leven. En naast het vervullen van religieuze taken, verbouwen zij wijn die zelfs in het Palais d’Élysée wordt geschonken. Île Saint-Honorat is het kleinste eiland van de twee Îles de Lérins gelegen in de baai van Cannes. Het eiland wordt van het grotere Île Sainte-Marguerite gescheiden door een doorgang die Le Plateau du Milieu wordt genoemd.

Je ontdekt het eiland, dat slechts 1,5 kilometer lang is en vierhonderd meter breed, gemakkelijk in één ochtend. Dat wil echter niet zeggen dat er niet genoeg te bewonderen valt. Een wandeling over het eiland voert je niet alleen langs de abdij, maar ook langs een paar kleinere kapellen en altaren en het gefortificeerde klooster dat de monniken moest verdedigen tegen indringers van buitenaf. Tijdens de wandeling over het eiland is de wijngaard nooit meer dan een paar passen van je verwijderd en die wijn kun je uiteraard ook aanschaffen in de boetiek op het eiland.

Om Île Saint-Honorat te bezoeken neem je de veerpont vanuit de haven van Cannes. Aanschaf van een aller-retour online is goedkoper dan aan het loket, namelijk €19,50. Vanaf 17 april is ook het restaurant op het eiland, La Tonnelle, weer geopend, reserveren is een must, cannes-ilesdelerins.com.

Paris

Martin Parr, Global Warning

Jeu de Paume

Eind oktober vorig jaar ging ik naar een kleine expositie in Ménilmontant, in het 20e arrondissement. Het was eigenlijk de boeklancering van de Franse vertaling van ‘Utterly Lazy and Inattentive’, de autobiografie van de beroemde Engelse fotograaf Martin Parr. Er was voor de gelegenheid ook een analoge fotowedstrijd georganiseerd en een goed vriendinnetje van mij was geselecteerd door de jury (ook Martin Parr zelf had zich over de selectie gebogen), echt een pinch me-moment voor haar. We hadden de humoristische maatschappijkritische beelden van Parr dan ook nog vers in het geheugen toen begin december het droevige bericht naar buiten kwam dat Parr op 73-jarige leeftijd was overleden.

De tentoonstelling ‘Global Warning’ die dit jaar op 30 januari opende in fotografiemuseum Jeu de Paume, is dus nog tot stand gekomen in samenwerking met Parr. Meer dan vijftig jaar lang reisde Parr de wereld rond, niet als activist maar als een onvermoeibare en geamuseerde waarnemer. Hij gaf een helder en genadeloos beeld van ongelijkheid in de wereld en de schadelijke gevolgen van onder andere massatoerisme, technologie en de consumptiemaatschappij. Altijd met een knipoog, maar vooral kritisch en behoorlijk confronterend. Over zijn werk zei hij in 2021:

‘I’m creating entertainment, which has a serious message if you want to read into it, but I don’t expect to change anyone’s mind. l’m just showing them what they think they may know already.’

De tentoonstelling ‘Global Warning’ is te zien bij Jeu de Paume tot en met 24 mei.

Le Puy-Sainte-Réparade

Frank Horvat, Laisser la vie se produire

Château La Coste

Bij Château La Coste gaan we iets verder terug in de tijd, naar de modefotografie uit de periode 1950-1990 van de Italiaanse fotograaf Frank Horvat. De tentoonstelling omvat 46 originele afdrukken die decennia en genres overstijgen: van de nachtelijke straten van Pigalle tot revolutionaire modefotografie, van iconische zwart-witfoto’s van Parijs, Londen en New York tot latere levendige kleurenreeksen. Zijn zwart-witreeksen die in Parijs en Londen werden gemaakt, maakten van Horvat een van de invloedrijkste fotografen van zijn generatie. Zo biedt zijn beroemde reeks ‘Paris de nuit’ een intieme kijk op het naoorlogse nachtleven. Horvat brak met de conventies van de modefotografie door de voorkeur te geven aan echte decors, natuurlijke gebaren en de energie van de straat.

De tentoonstelling ‘Frank Horvat, Laisser la vie se produire’ is nog tot 12 april te bezoeken bij Château la Coste in Galerie des Anciens Chais.

Paris

Quartier de la Mouzaïa

Het hooggelegen Parc des Buttes-Chaumont is bij de meeste Parijsliefhebbers wel bekend, maar ken je ook de nabijgelegen wijk Mouzaïa? Bijna elke dag wandel ik met mijn hond van Belleville via Buttes-Chaumont naar de straatjes van Mouzaïa. Het 19e arrondissement is ontstaan toen enkele buitenwijken – zoals Belleville, La Villette en Pantin – bij Parijs werden gevoegd in 1860. Vroeger, ver voor de aanleg van Parc des Buttes-Chaumont, waren er drie gipsgroeven, carrières, in deze wijk: la carrière des Buttes-Chaumont, la carrière du Centre en la carrière d’Amérique. De eerste twee opereerden in de buitenlucht, terwijl de carrière d’Amérique nog gipssteen uit de diepgelegen galerijen haalde. Deze galerijen lagen maar liefst duizend meter onder de grond, gestut door vijftien meter hoge gewelven.

De winning van gips stopte hier echter rond 1860-70, de voorraden waren uitgeput en het gebied kon door de uitbreiding van Parijs goed voor andere doeleinden worden gebruikt. Na de sluiting van de carrières werd het land verkocht en herontwikkeld. Zo begon de aanleg van Parc des Buttes-Chaumont in 1863 en begon de bouw van La Mouzaïa in 1879. De wijk, vernoemd naar een kloof in Algerije, telt ongeveer tweehonderdvijftig huizen met één verdieping (slechts een paar hebben er twee) en een tuintje die boven op de steengroeve zijn gebouwd. Om instortingsgevaar te voorkomen werden de diepe galerijen en tunnels eerst opgevuld met puin.

De wijk Mouzaïa, die tegenwoordig erg in trek en peperduur is, ligt op de heuvel Beauregard en strekt zich uit van Rue de Bellevue in het zuiden, tot Rue David d’Angers in het noorden. Deze huizen, die oorspronkelijk voor arbeiders bedoeld waren, zijn inmiddels onbetaalbaar geworden. Huizen van één verdieping met een tuin in Parijs, wie wil dat nou niet? De kleine geplaveide steegjes worden ook wel villa’s genoemd en de meesten zijn publiek toegankelijk. Wandel over Rue de Mouzaïa en steek door via Rue de la Liberté en Rue de l’Égalité – en ja, je raadt het al, die komen natuurlijk uit op Rue de la Fraternité. Sla linksaf op Rue du Général Brunet en vervolg je weg, bijvoorbeeld door Villa de Cronstadt, richting Rue David d’Angers.

Lijn 7bis brengt je direct naar metrostation Buttes Chaumont, maar je kunt de wandeling ook beginnen bij Pyrenées waar je gemakkelijk komt met lijn 11.

Théoule-sur-Mer

Notre-Dame d’Afrique

Al jaren is deze wandeling in Théoule-sur-Mer een favoriet bij mij en mijn ouders. Zo lang al, dat ik me nog kan heugen dat ik vroeg of we 'm ook aan het begin van de vakantie konden afvinken, dan hadden we die stomme lange wandeling maar alvast gehad. Ah, comme les temps ont changé, want nu kan ik niet wachten om hem binnenkort weer n's te wandelen. Je hebt verschillende wandelroutes die langs het indrukwekkend 12 meter hoge standbeeld van Notre-Dame d’Afrique komen, maar dit is mijn favoriet (download ook de handige app Visorando). Wie vroeg in Théoule is, kan gebruikmaken van de parking waar deze wandelroute begint (Parking de La Pointe de l’Aiguille). Wandel vanaf daar naar Notre-Dame d’Afrique, vervolg je weg met uitzicht op het futuristische Palais Bulles de Pierre Cardin om na dik zeven kilometer weer te eindigen bij de dieprode Pointe de l’Aiguille. Wil je de wandeling inkorten? Houd dan na Notre-Dame d’Afrique links aan.

Parking de La Pointe de l’Aiguille, Théoule-sur-Mer.

~ Fin

Als hoofdredacteur van een tijdschrift over Zuid-Frankrijk tip ik me natuurlijk al suf, maar Baguette Gazette is anders, persoonlijker (imposter syndrome, kom d’r maar in!). In deze nieuwsbrief deel ik namelijk mijn eigen lievelingsadressen met je: van de bistrots en bars à vins waar ik het liefst met vriendinnen aanschuif, tot de adresjes die óók de goedkeuring van mijn Franse vriend kunnen wegdragen (‘s’il te plaît’, verzucht hij altijd een tikkeltje dramatisch, ‘toch geen small-plates shared dining concept, hè?’).
Mijn lievelingsplekken zijn niet altijd mooi of gelikt, maar wel altijd sfeervol en om je vingers bij af te likken. Ook lekker en elke twee weken in deze brief: fijne exposities, pareltjes uit de natuur en hier en daar een Franse observatie van yours truly.

Overigens vond ik al maanden dat deze eerste nieuwsbrief er moest komen, uiteraard op een ‘mooie’ datum. Vervolgens vlogen 1 september en 1 januari voorbij – goede dagen voor een nieuw begin – maar mijn nieuwsbrief was nog altijd niet klaar om de wijde wereld in te trekken. Het zal je niet verbazen, maar je kunt dus echt tot in den treure tiplijstjes rangschikken (I love a colour-coded spreadsheet en daar schaam ik me natuurlijk niet voor), terwijl je nog altijd geen woord op papier hebt gezet.

De afgelopen tijd zag ik mijn Aziatische buren in Belleville druk in de weer met de voorbereidingen op Le Nouvel An Lunaire dat de komende weken groots gevierd wordt. En toen viel bij mij het kwartje: dit was het nieuwe begin dat ik zocht, het perfecte moment om Baguette Gazette de wereld in te slingeren. En daar ging ik, de nieuwsbrief schreef opeens zichzelf.

Ik kan niet wachten om mijn tips met je te delen,

Paris

Soces

In een fijn stukje van het 19e arrondissement, ingeklemd tussen de wijk Jourdain met haar gezellige kerk en Parc des Buttes-Chaumont vind je Soces. De voordeur van Soces vind je aan Rue Fessart, maar dit hoekpand zit ook aan Rue de Villette, een van de leukste straten van deze wijk met nog enkele andere favorieten (Le Cheval d’Or, Mardi). In de keuken van deze kleine brasserie staat vis centraal en daar kun je chef Marius de Ponfilly wel mee vertrouwen; hij stond voorheen namelijk achter het fornuis bij Parijse favoriet Clamato, waar alles eveneens om la mer draait.
Verwacht bij Soces geen opgeprikt gedoe, maar een laidback sfeer, goede oesters en een kaart vol vis, schelp- en schaaldieren. De kaart wisselt geregeld, maar voor wie deze maand nog aanschuift: de romige kokkels en het gerechtje met inktvisinkt zijn trop trop bon!

Soces, 8 Rue Fessart, 19e arrondissement.

Moon Croissant

Zijn het de beste croissants van Parijs of is het toch weer een TikTok-rij? Het publiek is gelukkig très Français, maar uitverkopen doen ze zeker, dus wacht niet tot het einde van de dag. Moon is het universum van Ama, dochter van een gerenommeerde chef-kok en geboren in Sri Lanka met Griekse, Portugese en Nederlandse roots. Na een tijd in Londen en Rome te hebben gewoond, koos ze voor Parijs als thuisbasis van Moon, waar de croissant de hoofdrol speelt en waar het maakproces drie dagen duurt, zoals het eigenlijk hoort bij ambachtelijke viennoiserie. Qua ingrediënten enkel pareltjes zoals AOP beurre d’Isigny, roze Himalayazout, biologische ruwe rietsuiker en gefilterd water.

Moon Croissant, 88 Boulevard Beaumarchais, 11e arrondissement.
Geopend van maandag tot en met zondag, vanaf 7.30 uur tot alle croissants zijn uitverkocht.

Nice

Chez Palmyre

Driehonderd zonnige dagen per jaar, dat is de belofte van Nice (en vele andere steden aan de Côte d’Azur). Maar ook in Nice regent het wel eens, zeker in de winter. Zo ook twee jaar geleden toen ik bij de notaris het koopcontract ging tekenen voor mijn boshuisje in de Mercantour. Het regende en waaide die dag flink en dus hadden we gelukkig van tevoren al besloten om te reserveren bij Chez Palmyre in Vieux-Nice. Een restaurant met gordijntjes, nul uitzicht, perfect als het regent dus. Je denkt bij Palmyre misschien aan het midden-oosten, maar niets is minder waar: dit restaurant werd in 1926, dit jaar dus honderd jaar geleden, geopend door Palmyre Moni, een Toscaanse die van Nice haar tweede thuis maakte. Door de bakstenen muren, oude spiegels, roodwit geblokte tafelkleden en vintage borden van Suze, Ricard, en Bouillon Kub word je even terug in de tijd gezogen. Het simpele lunchmenu is betaalbaar, de sfeer authentiek. Reserveren is een must, want er zijn niet veel tafeltjes.

Chez Palmyre, 5 Rue Droite, +33 (0) 4 93 85 72 32.

Meld je nu aan voor Baguette Gazette

Paris

Wijnproeven in de Marais

Sinds een tijdje ben ik geabonneerd op de nieuwsbrief van Paris Wine Walks, geschreven door wijnkenner, schrijver en filmmaker Geoffrey Finch. Finch schrijft over wijn, maar organiseert ook wijntours in en rondom Parijs. In zijn nieuwsbrief vertelt hij over de wijngeschiedenis van de lichtstad en tipt hij leuke wijnevenementen, zoals Le Austrian Wine Pop-Up, die tot 21 februari in de Marais plaatsvindt. Het concept: elke dag van 18.00 uur tot middernacht kun je bij Fringe Café op Rue de Turenne zo’n veertig Oostenrijkse wijnen proeven, geselecteerd door de Oostenrijkse wijnmakers Chris Sciacca en Robert Bormuth. Reserveren doe je hier.

Fringe Café, 106 rue de Turenne, 3e arrondissement.

Nouvel An Lunaire 2026

Lunar Nieuwjaar viel dit jaar op 17 februari en het nieuwe jaar van het Vuurpaard wordt in Parijs groots gevierd. Zelf woon ik sinds 2018 in Belleville, de wijk die zowel in het 19e als het 20e arrondissement valt, en hier is Le Nouvel An Lunaire altijd een hele happening. Maanden van tevoren zie je lenige tieners al op pleintjes en in zalen oefenen op de acrobatiek van de draken- en leeuwendans, soms zonder, maar ook vaak mét de grote maskers en attributen. Wie hier de parade wil bijwonen moet er trouwens gewoon een hele dag voor uittrekken, want begintijden worden nergens vermeld (reken op einde ochtend, begin van de middag). Met zoveel reuring en al die foodstalletjes is dat gelukkig geen probleem.
Belleville kent een grote Aziatische populatie, maar wie spreekt van het ‘Chinatown’ van Parijs, heeft het waarschijnlijk over het stukje 13e arrondissement geconcentreerd rond de driehoek Avenue de Choisy, Avenue d’Ivry en Boulevard Masséna. Termen als ‘Chinatown’ en ‘Chinees Nieuwjaar’ zijn sowieso te kort door de bocht, want in Parijs zijn veel meer culturen uit Zuidoost-Azië vertegenwoordigd. In de jaren zeventig streken migranten uit Vietnam, Laos en Cambodja in Parijs neer, terwijl pas later ook immigranten uit China kwamen. De grootste parade voor Lunar Nieuwjaar? Die vindt op zondag 1 maart plaats in het 13e arrondissement (startpunt 37 Rue du Disque). Deze gekostumeerde parade met draken- en leeuwendansen, traditionele kostuums en praalwagens wordt hier al georganiseerd sinds 1986 en inmiddels komen er jaarlijks zo’n honderdduizend toeschouwers op af.

Festival des Lanternes, zaterdag 21 et zondag 22 februari, Rue de Belleville.
Grand Défilé du Nouvel An Lunaire, zondag 1 maart, van 14.00 tot 17.00 uur, 37 Rue du Disque.

Nice

Grotte du Lazaret

Aan de voet van Mont Boron, niet ver van de haven van Nice, ligt de grot van Lazaret, een bijzondere prehistorische vindplaats die sinds 1821 bekend is. De grot van Lazaret werd tijdens een ijstijd, tussen ongeveer 190.000 en 120.000 jaar geleden, meerdere keren bewoond door prehistorische mensen – van hen zijn vele resten gevonden – die tijdens een 3D-experience bij je bezoek aan de grot tot leven komen. De omgeving van Nice zag er in die tijd natuurlijk ook heel anders uit. Zo leefden de mensen van Lazaret in een afwisselend landschap van grassteppen en bosgebieden, waar naast herten en steenbokken ook bizons, olifanten, holenleeuwen en beren leefden.

Je bezoekt de grot woensdag tot en met zondag gratis van 10.00 tot 17.00 uur, 3 Bis Boulevard Franck Pilatte.

Paris

1925-2025, Cent ans d’Art déco

Musée des Arts Décoratifs

Wist je dat de naam art deco komt van een expositie? In 1925 werd in Parijs l’Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes georganiseerd. Art Nouveau was uit en art deco – herkenbaar door de geometrische vormen en avant-gardistische elementen – was in. Art deco staat bekend om zijn luxe meubels, spullen en decoraties, iets wat maar slecht te rijmen valt met de naoorlogse tijd. Wie jaren twintig zegt, denkt vaak aan de glamoureuze roaring twenties, daarbij vergetende dat het leven na WOI in Europa niet gemakkelijk was.
Het was dan ook niet makkelijk om de ontwerpen van art deco-interieurontwerpers aan te passen aan het dagelijks leven en massaproductie. Uiteindelijk waren het dan ook de affichekunstenaars die de art deco-stijl de openbare ruimte in brachten. Opmerkelijk: Je ziet art deco-objecten vaak in zwart-witfoto’s, maar eigenlijk waren de kleuren vaak juist levendig. In deze rijke expositie in Musée des Arts Décoratifs komen meer dan duizend art deco-werken samen: van sculpturale meubels, tot kostbare juwelen, kunstvoorwerpen, tekeningen, affiches en modeontwerpen. Daarnaast duik je ook in de wereld van enkele beroemde art deco-grootheden als Eileen Gray en Robert Mallet-Stevens, ik heb hier mijn ogen uitgekeken!

De tentoonstelling ‘1925-2025, Cent ans d’Art déco’ is te zien in Musée des Arts décoratifs tot en met 26 april.

Philip Guston. L'ironie de l'histoire

Musée Picasso

Dernier appel! Je kunt er nog een paar dagen naartoe, deze expositie in Musée Picasso rondom het werk van de rebelse schilder Philip Guston. Gustons werk was uitgesproken politiek; zo sprak hij zich al in de jaren twintig in zijn schilderijen uit tegen de KKK, werken die later in een openbare tentoonstelling vernield zouden worden. Als in 1969 schrijver Philip Roth, die gebrouilleerd is met de literaire wereld van New York, een paar huizen verderop komt wonen van het atelier van Guston raken ze bevriend. De schrijver is net begonnen aan een satirisch werk over president Nixon en zijn entourage: het boek Our gang. Guston zal uiteindelijk meer dan tachtig tekeningen maken die aansluiten bij de tekst van Roth. Die tekeningen zijn nu samengebracht in deze kleurrijke expositie.

De tentoonstelling ‘Philip Guston. L’ironie de l’histoire’ is nog tot 1 maart te zien in Musée Picasso.

Nice

Nice, son passé a de l’avenir

Villa Masséna, musée d’art et d’histoire

Et encore, dernier appel! Villa Massena heeft elk seizoen weer pareltjes van tentoonstellingen. Hier loop je niet urenlang rond, maar door het rijke gemeentelijke fotoarchief word je even meegenomen naar een andere tijd. Deze expositie zoomt in op de seizoenen en culturele evenementen die ene jaar in Nice markeren.

De tentoonstelling ‘Nice, son passé a de l’avenir’ is nog tot 1 maart te zien in Villa Masséna.

Paris

La Coulée Verte

Op Place de la Bastille stond ooit natuurlijk die beroemde gevangenis die tijdens de Franse Revolutie in 1789 bestormd werd. Maar wist je dat er vroeger ook een groot station aan het plein lag? Treinstation Paris-Bastille was het beginpunt van de Ligne de Vincennes: een spoorlijn die dwars door het 12e arrondissement richting Vincennes voerde. Bij de ingebruikneming van de RER A was het eind jaren zestig einde oefening voor de spoorlijn, die langzaam vol onkruid groeide.
In 1984 werd het treinstation van Bastille gesloopt voor de bouw van de opera en ook het idee om de verlaten spoorlijn om te toveren in een stadspark kreeg vorm. In 1993 werd de Promenade Plantée, zoals La Coulée Verte René-Dumont eerst heette, geopend voor het publiek. Een wandeling van 4,5 kilometer van Place de la Bastille tot aan het Bois de Vincennes over de oude spoorbaan. Soms loop je hoog boven de boulevards van het 12e arrondissement, soms op straatniveau en hier en daar wandel je ook nog door een tunneltje. Wie in New York weleens over de High Line, geopend in 2009, heeft gewandeld, begrijpt nu waar de Amerikanen hun inspiratie vandaan hebben gehaald.

Loop de gehele Coulée Verte vanaf Bastille (42 Rue de Lyon) of juist vanaf de andere kant vanaf het uiterste puntje van het 12e arrondissement (23 Avenue Emile Laurent). Ter hoogte van 19 Rue Hector Malot is ook een lift.

Antibes

Le Sentier du Littoral Cap d’Antibes

Eigenlijk is er geen sentier du littoral aan de Côte waar ik niet van houd, of het nou die van Antibes, Saint-Jean-de-Cap-Ferrat of Cap Martin is. Voordeel in het voorjaar is dat het ook nog niet zo druk is, want in de menselijke file staan op die smalle paadjes rondom de Cap, dat is net jammer. Je kunt deze wandeling overigens beginnen in Antibes zelf, of daar later terugkomen en direct bij Plage de la Garoupe parkeren. De wandeling rondom de Cap vanaf Plage de la Garoupe is 4,8 kilometer lang en in zo’n twee uur wandel je langs Cap Gros en Château de la Croë om vervolgens bij de Chemin des Douaniers het pad te verlaten en via het binnenland terug te lopen.

Wie verder wil lopen richting Villa Eilenroc moet nog even geduld hebben, want dit voorjaar wordt het kustpad hier hersteld. Door klimaatverandering is de gemeente Antibes constant bezig met het vernieuwen van de paden langs deze soms kwetsbare stukjes kust. Maar er is ook goed nieuws: wie de wandeling in de ochtend maakt, is namelijk nog net op tijd om bij La Pescheria, in hartje Antibes bij de overdekte Marché Provençal, oesters of andere fruits de mer te bestellen mét een glaasje wijn, die heb je wel verdiend!

~ Fin