In deze nieuwsbrief vertel ik je waarom de Niçoise keuken Italiaans aanvoelt, maar ook waarom hij overwegend vegetarisch is en voor welke lokale producten je ruimte in je koffer moet overlaten. En natuurlijk deel ik ook waar je in Nice moet zijn voor goede cuisine nissarde (spoiler: een van mijn favorieten wordt gerund door een eigenzinnige chef die ooit in bezit was van twee Michelinsterren).

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tips, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

De zon op je bord, dat is de cuisine nissarde. Veel groenten, eieren, olijven en hier en daar wat ansjovis, maar verrassend weinig vlees. Buitenstaanders zullen het eerder hebben over la cuisine niçoise, maar in het lokale Provençaalse dialect Nissart heeft men het over la cuisine nissarde, en ik dus ook. Deze keuken staat met één been in de Provence en met het andere in Italië en kent zowel mediterrane invloeden als alpiene invloeden. De oorsprong van deze keuken gaat eeuwen terug, maar de komst van Italiaanse arbeiders aan het einde van de 19e eeuw was cruciaal voor het ontstaan van de cuisine Nissarde zoals we die vandaag de dag kennen.

Contea di Nizza

Wie Nice en Menton heeft bezocht, kan beamen dat er in deze steden een bijna Italiaans sfeertje hangt. En dat is ook niet zo gek, want Nice was tot 1860 deel van het Koninkrijk Sardinië-Piemonte. Tijdens de Italiaanse eenwording, waarin Sardinië-Piemonte een grote rol speelde, besloot keizer Napoleon III hen te hulp te schieten in de strijd tegen Oostenrijk, maar voor wat hoort wat natuurlijk: Napoleon wilde er het Comté de Nice en het hertogdom Savoye voor terug. Het is dus pas sinds 1860 dat deze regio bij Frankrijk hoort en naast de architectuur, merk je het nog altijd aan de Italiaans klinkende achternamen en natuurlijk de eetcultuur.

Tot 1860 was het graafschap Nice overigens politiek en geografisch behoorlijk geïsoleerd. En waar het klimaat aan de Côte tegenwoordig bejubeld wordt, was dit vroeger juist dé bottleneck die landbouwontwikkeling tegenhield. Er groeide niet veel in het gebied en lange perioden van droogte, afgewisseld door heftige stormen, waren een gevaar voor de oogst. De Niçois kozen dus voor veilige aanplant zoals wijnranken en olijven-, amandel- en vijgenbomen die stuk voor stuk weinig water nodig hebben. Vlees was schaars (en dus duur) en daarom zie je vlees nauwelijks in de cuisine nissarde terug. Dit geldt trouwens ook voor vis, want voor de kust van Nice wordt er – behalve sardines, ansjovis, octopus en schaaldieren – weinig vis gevangen.

Oké, de cuisine nissarde is dus fris, mediterraan en vaak vegetarisch, maar naast gezonde gerechten, zijn er ook genoeg hapjes die baden in de lokale olijfolie, zijn er ook volle kazen uit de regio waar je je koffer mee wil vullen en kun je de lokale wijnen natuurlijk niet overslaan als je in Nice bent.

Caillette en tomme

Tot het begin van de twintigste eeuw was de olijf heel belangrijk voor de economie in het Comté de Nice, maar na de twee wereldoorlogen kwam de productie nooit meer op peil. De olijfolie van Nice, met name de olie die gemaakt is van de olijfsoort caillette, is nog altijd geliefd bij kenners. En als je toch al naar Cours Saleya gaat, kun je net zo goed even stoppen bij de winkel van de beroemde Moulin à l’Huile d’Olive Alziari (14 Rue Saint-François de Paule) voor een flesje olijfolie. Wie aan Nice denkt, denkt waarschijnlijk niet meteen aan kaas, maar in het (verre) achterland worden wel degelijk verschillende lokale tommes geproduceerd de zogenaamde tome de Champsaur: tomme de Tende, tomme de la Vésubie, tomme des Vigneaux, tomme du Queyras en tomme de l’Ubaye.

Wijn

En al kom je vaak in Nice, dan zou het toch goed kunnen dat je de wijngaarden van le vin de Bellet nog nooit hebt gezien. De appellation beslaat ongeveer 650 hectare, waarvan ongeveer vijftig hectare in productie is. De wijngaarden bevinden zich op de laatste uitlopers van de Alpen, op tweehonderd tot vierhonderd meter hoogte, geheel binnen de gemeente Nice. De wijngaarden genieten van veel zonneschijn, gunstige regenval en een bijzonder microklimaat met veel verschillende winden waaronder de Mistral en de Tramontane, wat zowel frisse als elegante witte wijn en rosé oplevert.

Al met al is de cuisine nissarde een typische, bescheiden familiekeuken die van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven. In 1995 werd het label Cuisine Nissarde in het leven geroepen. Het doel: de traditionele Niçoise keuken beschermen en promoten. Natuurlijk zorgt zo’n label ook voor tourist traps hier en daar, maar geloof me: bij de adressen hieronder wil je zeker aanschuiven.

Bon appétit !

9 adressen met de beste cuisine nissarde

Socca

Waar kun je beter beginnen met een rondje cuisine nissarde dan bij Marie-Thé? De kraam van Marie-Thé Pisano, geboren en getogen in Vieux-Nice, vind je aan het einde van Cours Saleya en hier is de goudbruine socca, een snack van kikkererwtenmeel, nog lekker warm uit de oven. Bij Marie-Thé kun je daarnaast ook de lekkerste pissaladière (een soort plaattaart met ui en ansjovis) en petits farcis krijgen. Maar zoals altijd zijn de meningen natuurlijk verdeeld en daarom deel ik ook graag Chez Pipo met je. Bij dit adresje vlak bij de haven, staat socca al sinds 1933 op de kaart. Dit is sowieso een iconisch adres, want in 1945 was het Pipo die hier pizza op de menukaart zette, als eerste restaurant in Nice.

Socca Du Cours, Chez Marie Thé, Place Charles Félix.
Geopend van woensdag tot en met zondag van 09:30 tot 13:30, gesloten op maandag en dinsdag.
-
Chez Pipo, 13 Rue Bavastro.
Geopend van woensdag tot en met zondag van 11:30 tot 14:30 en van 17:30 tot 22:00, gesloten op maandag en dinsdag.

Chez Acchiardo

Midden in de toeristische drukte van Vieux-Nice vind je Chez Acchiardo. Een klassieker waar inmiddels de vijfde generatie aan het roer staat. Wurm je door de zwerm toeristen en schuif aan bij dit familierestaurant waar de tijd een beetje stil lijkt te hebben gestaan. Op de kaart: goed geprijsde klassiekers om van te smullen. En als je goed oplet, zie je dat er ook genoeg locals plaatsnemen bij ‘hun’ acchiardo, zo’n plek is het.

Chez Acchiardo, 38 Rue Droite.
Geopend van maandag tot en met vrijdag van 12:00 tot 14:00 en van 19:00 tot 22:00, gesloten op zaterdag en zondag.

Chez Davia

Een paar jaar geleden, toen ik aan mijn reisgids over de Côte d’Azur werkte, probeerde ik te reserveren bij Chez Davia. Een tikkeltje naïef dacht ik dat ik diezelfde avond nog wel terecht kon bij dit ogenschijnlijk traditionele restaurant met de rood-wit geblokte tafelkleedjes, maar dat had ik mis. Chez Davia zat de rest van de week vol. Zorg dat jou niet hetzelfde overkomt, want dit is er zo een waar je echt een keer wilt aanschuiven. Bij Chez Davia wordt eerlijk en zorgvuldig gekookt: van de royale barbajuans tot de geurige pasta met pistou en de rijke daube de boeuf. Sla ook de tarte aux pommes niet over. Ja, het is hier best aan de prijs, maar dat is het in dit geval echt waard.

Chez Davia, 11bis Rue Grimaldi.
Geopend van woensdag tot en met zondag van 12:15 tot 14:00 en van 19:00 tot 21:30, gesloten op maandag en dinsdag.

Chez Palmyre

Driehonderd zonnige dagen per jaar, dat is de belofte van Nice (en vele andere steden aan de Côte d’Azur). Maar ook in Nice regent het weleens, zeker in de winter. Zo ook twee jaar geleden toen ik bij de notaris het koopcontract ging tekenen voor mijn boshuisje in de Mercantour. Het regende en waaide die dag flink en dus hadden we gelukkig van tevoren al besloten om te reserveren bij Chez Palmyre in Vieux-Nice. Een restaurant met gordijntjes, nul uitzicht, perfect als het regent dus. Je denkt bij Palmyre misschien aan het midden-oosten, maar niets is minder waar: dit restaurant werd in 1926, dit jaar dus honderd jaar geleden, geopend door Palmyre Moni, een Toscaanse die van Nice haar tweede thuis maakte. Door de bakstenen muren, oude spiegels, roodwit geblokte tafelkleden en vintage borden van Suze, Ricard, en Bouillon Kub word je even terug in de tijd gezogen. Het simpele lunchmenu is betaalbaar, de sfeer authentiek. Reserveren is een must, want er zijn niet veel tafeltjes.

Chez Palmyre, 5 Rue Droite, +33 (0) 4 93 85 72 32.
Geopend van maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag van 12:00 tot 13:30 en van 19:00 tot 21:30, gesloten op woensdag, zaterdag en zondag.

La Merenda

Chef Dominique Le Stanc kookte tijdens zijn carrière op topniveau in Monaco, Èze en bij Le Chantecler in het Negresco, waar hij twee Michelinsterren behaalde. Maar uiteindelijk wilde hij iets anders: een klein restaurant waar hij zich volledig kon toeleggen op de cuisine nissarde. Die kans kreeg hij toen hij La Merenda kon overnemen, een van zijn lievelingsadressen waarvan de eigenaars met pensioen gingen. Hoe een dag in het leven van Le Stanc eruitziet? De dag begint al vroeg op Cours Saleya, waar Dominique persoonlijk zijn producten gaat uitzoeken. Daarna verdwijnt hij met zijn team in de piepkleine keuken van het restaurant, waar gerechten ontstaan die zo simpel lijken, maar puur en verfijnd zijn. Je komt hier voor de pissaladière, de tagliatelle au pistou en natuurlijk de heerlijk romige tarte au citron als afsluiter. Alles voelt hier bijzonder, juist omdat het zo ongekunsteld is. Let op: rese

La Merenda, 4 Rue Raoul Bosio.
Geopend van dinsdag tot en met vrijdag van 12:00 tot 14:00 en van 19:00 tot 21:30, gesloten van zaterdag tot en met maandag.

La Table Alziari

Indruk maken op je vrienden met een klassiek Niçois adres? La Table Alziari bestaat al vijfentwintig jaar en dat zie je hier en daar wel een beetje. Maar weet je? Dat maakt helemaal niks uit, want je komt hier voor de klassiekers zonder opsmuk. Bestel hier zeker de petits farcis, beignets de fleurs de courgette, pâtes au pistou, en morue à la niçoise. De kaart is bewust compact en volgt de seizoenen. De sfeer is gezellig en het kleine terras in dit rustige straatje van Vieux-Nice is het perfecte decor voor een fijne avond authentiek eten.

La Table Alziari, 4 Rue François Zanin.
Geopend van dinsdag tot en met zaterdag van 12:00 tot 13:45 en van 19:30 tot 21:15, gesloten op zondag en maandag.

Pan bagnat

Zoals gezegd: de meeste Niçois hebben een favoriet adres voor de geliefde pan bagnat, sinds enkele jaren zelfs Frans cultureel erfgoed, en bij mijn vrienden zijn Kiosque Tintin & Chez Félix populair. Het leuke aan Kiosque Tintin is dat je ervoor naar de levendige wijk Libération moet, ten noordoosten van het station. Tintin begon ooit als een kleine houten kiosk bij de oude Gare du Sud en groeide uit tot een plek waar half Nice z’n pan bagnat lijkt te halen. Je gaat hier niet alleen voor de sandwich, maar ook voor alles eromheen: het buurtgevoel, de markt, het voelt heel local. Bij Chez Félix, naast de groene Promenade du Paillon, kun je al sinds 1966 terecht. Chez Félix is dus een instituut en hier kun je rekenen op een royaal gevulde, kraakverse pan bagnat.

Kiosque Tintin, 3 Place du Général de Gaulle.
Geopend van dinsdag tot en met zondag van 06:00 tot 15:00, gesloten op maandag.
-
Chez Félix, 16 Boulevard Jean Jaurès.
Geopend van dinsdag tot en met zaterdag van 09:00 tot 18:00, gesloten op zondag en maandag.

~ Fin

Het was steenkoud en nat in Parijs de afgelopen tien dagen en dat viel best een beetje rauw op ieders dak. We hadden toch net de lente ingeluid met al die mooie bloesembomen, waarom was het dan nu weer zo guur?

Wie het nieuws echter een beetje heeft gevolgd, weet dat de plotselinge kou bij Franse wijnboeren pas echt voor paniek heeft gezorgd. De flinke vorst, op sommige plaatsen wel -6 of -7, kwam op het slechtst denkbare moment. De natuur doet namelijk al weken vrolijk alsof het eind april is. Fruitbomen staan in bloei, wijnstokken zijn op veel plekken uitgelopen, en dat jonge groen is nu dus extra kwetsbaar.
Om de oogst van 2026 te redden, kunnen de viticulteurs grofweg kiezen tussen vuur of bevriezing. Zo hebben sommige wijnboeren speciale sproeisystemen geïnstalleerd die zorgen voor een klein laagje ijs op de wijnranken. Het klinkt tegenstrijdig, maar juist zo'n coconnetje van ijs kan de uitgelopen knoppen beschermen. Een andere noodmaatregel is het branden van vorstkaarsen. Dit ziet er, als je de context niet kent, bijna romantisch uit.
De komende nachten zullen nog spannend worden voor de vele wijnboeren in de Bourgogne, Loire, Chablis en Champagne, dus misschien kunnen wij op onze beurt een kaarsje voor hen branden.

Gelukkig was er ook goed nieuws vorige week. Het was even spannend, maar uiteindelijk heeft de linkse politicus Emmanuel Grégoire het gewonnen van de rechtse Rachida Dati. Grégoire is de nieuwe monsieur le Maire en dat is goed nieuws voor iedereen die droomt van een groener en socialer Parijs. Als rechterhand van Anne Hidalgo zorgde hij de afgelopen jaren voor autoluwe straten, extra fietspaden en meer ruimte voor voetgangers. Tegelijk zette hij in op betaalbare huisvesting en lokale voorzieningen zodat Parijs leefbaar blijft voor iedereen, niet alleen voor de happy few. Kortom, het steeds groenere Parijs dat zich de afgelopen jaren voor mijn ogen ontvouwde, wordt niet langer bedreigd door autogek, boos en asociaal rechts, champagne! En natuurlijk pakte Grégoire na zijn overwinning de fiets naar het stadhuis. Een PR-stunt? Waarschijnlijk, maar ik werd er toch een beetje ému van.

Paris

Le Café de l’Usine

Het lijkt bijna alsof je hier aan het verkeerde adres bent, maar wie in Belleville de binnenplaats van de oude Spring Court-fabriek oploopt, ziet gelijk het uithangbord van Le Café de l’Usine. De tennisschoenen van het Franse merk Spring Court, opgericht in 1936, werden populair in de jaren zestig toen John Lennon ze droeg op de beroemde albumcover van Abbey Road en tijdens zijn huwelijk met Yoko Ono, maar ook Serge Gainsbourg kon je uittekenen in Spring Court-schoenen. Tegenwoordig worden de schoenen niet meer in de fabriek gemaakt, maar je kunt er wel fantastisch lunchen en dineren.

Bij Le Café de l’Usine staat Alice Arnoux, ex-Le Perchoir, achter het fornuis. Hier geen à la carte, maar een vast menu van vier gangen; €35,- voor het lunchmenu en €55 voor het diner. Nu ben ik iemand met zo’n irritante notenallergie en al is die natuurlijk heel serieus, toch voel ik me altijd een beetje opgelaten dat ik ‘lastig’ moet doen. Mais bon, bij een vast menu kom je er niet onderuit om het even aan te kaarten. Gelukkig hoef je je bij Café de l’Usine niet druk te maken als je iets niet mag of niet lust. Ja, het is een vast menu, maar variaties zijn mogelijk. De kaart verandert geregeld, maar wij genoten van gnocchis frits met ricottavulling, frisse asperges met kokkels, perfect gegaard kalfsvlees en geweldige millefeuille. Ik genoot ook ontzettend van de ambachtelijke peterselieboter, geserveerd met warm brood. Het zal de Nederlander in mij zijn, maar kruidenboter is hier in Frankrijk nog een hip concept. Ook genieten: we hadden geen ‘tijdslot’ en konden gewoon lekker zo lang blijven zitten als we wilden, dat is in Parijs steeds bijzonderder.

Le Café de l’Usine, 5 Passage Piver, 11e arrondissement

Lorgues

Pépite

In het centrum van Lorgues vind je Pépite, een fijne bar à vin die zijn naam, pareltje, absoluut eer aandoet. In 2023 besloten de avontuurlijke Isabelle en Hubert hun carrières in de corporate wereld aan de wilgen te hangen, tijd voor een authentieker project rondom natuurwijn. Het resultaat: de gezellige wijnbar Pépite met schaduwrijk terras, waar je ook kunt lunchen en dineren. En de wijnselectie liegt er niet om: je kunt hier namelijk meer dan 350 bio- en natuurwijnen proeven, of een flesje meenemen voor thuis. Op de korte kaart vind je genereuse planches de fromage et charcuterie, andere apérofavorieten en gerechten en desserts die geregeld wisselen.

Pépite, 15 Avenue Allongue, Lorgues

Paris

E. Dehillerin

Dol op koken? Dan moet de historische kookwinkel E. Dehillerin in het 1e arrondissement verplicht op je lijstje. De geschiedenis van deze in kookgerei en keukenmateriaal gespecialiseerde winkel gaat terug tot 1820. Het was Eugène de Hillerin die de winkel met koperen potten en pannen begon, die later zou uitgroeien tot de winkel in kookgerei zoals we ’m vandaag de dag nog steeds kennen. In 1890 verhuisde de ijzerhandel naar Rue Coquillière, vlak bij Les Halles, waar Eugène zelf ook woonde en iedereen kende. Zijn klanten waren restauranthouders die hun verse producten bij de hallen haalden en de business breidde snel uit. Een fabriek in het 15e arrondissement produceerde de waren die in het hartje van de stad verkocht werden aan restaurateurs, bakkers, slagers en traiteurs, maar ook toeristen weten de winkel eind 19e eeuw al te vinden.

Als vader Eugène overlijdt in 1902, nemen zijn weduwe Augustine en zijn zoon Maurice het stokje over, met succes. Zo was het keukengerei op de Titanic van E. Dehillerin, leverde de winkel aan het Elysée en werd Maurice geregeld door Auguste Escoffier – de beroemde chef van het Ritz Paris en auteur van Le Guide Culinaire – genodigd voor diners en banketten. Gedurende de Tweede Wereldoorlog weten de Duitsers het bedrijf, voor hen interessant door de hoeveelheid grondstoffen en eindproducten, helaas ook te vinden. Als Maurice vervolgens ook nog door de Gestapo wordt opgepakt wegens verzetsdaden en gedeporteerd naar Buchenwald, lijkt het einde van het bedrijf ook nabij.

Toch weet de familie zich na de oorlog te herpakken en in deze periode krijgen ze er ook een belangrijke klant bij: de Amerikaanse Julia Child. Julia Child maakte de Franse keuken toegankelijk voor een breed publiek, vooral via haar boek Mastering the Art of French Cooking en haar televisieprogramma’s zoals The French Chef, op televisie van 1963 tot 1973. Vandaag de dag staat de winkel bekend om het enorme aanbod professionele kookgerei, zoals koperen pannen, sauteuses, messen en patisseriebenodigdheden.

E. Dehillerin, 18-20 Rue Coquillière, 1e arrondissement

Dordogne

Josephine Baker & Château des Milandes, Castelnaud-la-Chapelle

Al maanden stond er een podcast op mijn lijstje: Dromen van Josephine Baker, gemaakt door historicus Astrid Sy, bekend van Andere Tijden, en journalist Femke van Wiggen. Ja, Josephine Baker kennen we natuurlijk als beroemde artiest en dansend in een bananenrokje in de roaring twenties, maar ze was nog zoveel meer dan dat. Spion in het Franse verzet, feminist en pionier in de strijd tegen raciale ongelijkheid. In 2021 werd Josephine Baker bijgezet in het Panthéon in Parijs en ik moet je eerlijk bekennen dat ik op dat moment nog niet zoveel wist over haar.

Maar wie bijgezet wordt in het Panthéon is niet ‘gewoon’ belangrijk geweest voor Frankrijk. Dat intrigeert. Tijdens de bijzetting zei Emmanuel Macron over haar: ‘Née américaine, il n’y a que la France que vous aimiez plus encore que votre pays natal.’ en ‘Ma France, c’est Joséphine.’

Wie, zoals ik, voor het eerst voorbij dat bananenrokje kijkt en over Josephine Bakers leven leest, valt van de ene verbazing in de andere. Het leven van Josephine in een aantal zinnen: een zeer armoedige jeugd in St. Louis in de Verenigde Staten, een huwelijk op dertienjarige leeftijd, haar aankomst in Parijs in 1925 op 19-jarige leeftijd, successen met La Revue Nègre en het openen van haar eigen club Chez Joséphine in Montmartre voor haar dertigste verjaardag, alle dieren die ze adopteerde – waaronder de cheeta Chiquita, die ze soms meenam naar Parijse restaurants, haar oorlogstijd als spion voor het Franse verzet waar ze niet alleen de Légion d’honneur- maar ook de Croix de Guerre-onderscheiding voor kreeg, het chateau dat ze na de oorlog kocht in de Dordogne, de twaalf kinderen die ze adopteerde uit verschillende delen van de wereld en die ze haar regenbooggezin – Rainbow Tribe – noemde, de grote financiële moeilijkheden die het onderhouden van het chateau en haar grote gezin veroorzaakten en natuurlijk haar strijd voor burgerrechten in Europa en de Verenigde Staten.

Het lijkt alsof Josephine Baker, die op 68-jarige leeftijd in 1975 stierf, meerdere levens heeft geleid. In de podcast hoorde ik ook dat je Château des Milandes nog altijd kunt bezoeken en dat het, in tegenstelling tot wat je misschien verwacht, echt een Josephine Baker-museum is, inclusief ingerichte kamers, kostuums, archiefmateriaal en memorabilia. Volgens Josephine Baker-kenner Femke van Wiggen echt de moeite waard.

Château des Milandes, 257 Route Joséphine Baker, Castelnaud-la-Chapelle

De trailer van de vierdelige podcast Dromen van Josephine Baker luister je hier:

Paris

Renoir et l’amour & Renoir dessinateur

Musée d’Orsay

Het Musée d’Orsay pakt deze lente flink uit met niet één maar twee Renoir-exposities. De eerste tentoonstelling, ‘Renoir et l’amour. La modernité heureuse’, laat zien dat hij veel meer was dan alleen de schilder van zonnige lunches, dansende koppels en zwoele namiddagen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat zijn werk een moderne kijk op liefde, vrijheid en menselijk contact laat zien. Renoir kiest niet voor drama, maar juist voor warmte en plezier. De tweede expo, ‘Renoir dessinateur’, zoomt in op zijn tekeningen, aquarellen en pastels, en toont een veel minder bekende Renoir: experimenteler, losser en technisch veelzijdiger dan zijn reputatie lang deed vermoeden. Je ziet er hoe belangrijk papier was in zijn zoektocht naar vorm, licht en compositie, zeker vanaf de jaren 1880, wanneer hij zich verder losmaakt van het impressionisme. Twee interessante verschillende kanten van een en dezelfde schilder, de moeite waard.

De tentoonstelling ‘Renoir et l’amour’ is te zien tot 19 juli en de tentoonstelling ‘Renoir dessinateur’ is tot 5 juli te zien in Musée d’Orsay.

Hyères

Gustave Courbet, du chant de la Nature aux voix de la Révolte

La Banque, musée des Cultures et du Paysage

Het realistische werk van Gustave Courbet herken je aan de ruige landschappen, jachtscènes, portretten en schilderijen van gewone mensen op het platteland en uit het arbeidersmilieu, heel ongewoon voor de 19e eeuw. Courbet werd geboren in de Franche-Comté, de regio in midden-oost Frankrijk die tegen Zwitserland aan ligt, en zou zijn hele leven sterk verbonden blijven met die streek. Courbet was een van de belangrijkste schilders van het realisme en zijn werken zijn dan ook meer dan alleen landschapsschilderijen; de sfeer spat er vanaf. Als vrijgevochten en controversieel figuur betaalde hij zijn politieke engagement uiteindelijk met ballingschap in Zwitserland. Deze tentoonstelling in La Banque laat al die kanten samenkomen.

De tentoonstelling ‘Gustave Courbet, du chant de la Nature aux voix de la Révolte’ is te zien tot 24 mei in La Banque, musée des Cultures et du Paysage.

Parijs

Butte-aux-Cailles

De eerste keer dat ik in Butte-aux-Cailles kwam, was in 2013, tijdens mijn eerste periode in Parijs. Ik had mijn bachelordiploma net op zak en woonde in het twaalfde arrondissement van Parijs. Ik had geen telefoon met Google Maps en dus standaard een kaart van de stad in m’n tas. Die kaart vouwde ik soms stiekem open ín die tas, want iemand zou me maar zien met die kaart, zó genant vond ik dat toen. Hilarisch!

Butte-aux-Cailles ligt in het 13e arrondissement, net onder Place de l’Italie. Lang geleden, in 1543, was het een wijnboer genaamd Pierre Caille die hier een met wijnstokken beplante heuvel kocht; de heuvel van Caille dus. Tot de 20e eeuw stroomde de rivier La Bièvre hier nog bovengronds en stonden er veel molens en kleine fabrieken langs het water. In de tweede helft van de 19e eeuw was baron Haussmann in Parijs druk met het reorganiseren van de stad, maar in de wijk Butte-aux-Cailles konden door de onstabiele grond en de aanwezigheid van steengroeven onder de heuvel geen grote, hoge gebouwen worden neergezet, helaas voor Haussmann bleef het karakter van de wijk dus bewaard. In 1871 kwam de wijk in opstand tijdens de Commune van Parijs, en die rebelse arbeidersgeest is er vandaag nog altijd voelbaar.

In 2013 verkende ik de buurt samen met vriendin Lotte die het hier al goed kende. Samen wandelden we door de straatjes, ook toen al met veel streetart. Ik weet nog dat ik Butte-aux-Cailles opstandig en cool vond, zeker toen we later gingen eten bij Le Temps de Cerises waar de protestposters en kritische teksten voor zich spraken. Le Temps de Cerises is een coöperatief restaurant dat in 1976 werd geopend door acht vrienden uit artistieke en communistische kringen. Het doel: een gezellige plek creëren met ruimte voor politiek en artistiek debat, eten was eigenlijk bijzaak. En die sfeer vind je hier nog altijd. Ook een tip: een biertje op het terras van Le Merle Moqueur bij mooi weer, ook op Rue de la Butte-aux-Cailles.

Arrière pays niçois

La pyramide de Falicon

Het klinkt misschien gek, maar in het achterland van Nice, in Falicon, kun je een heuse piramide bezoeken. Het dorp Falicon ligt hoog boven Nice, tussen Aspremont, Saint-André-de-la-Roche en Tourrette-Levens, en herbergt een intrigerend overblijfsel: een grot waarvan de toegang wordt gemarkeerd door een inmiddels vervallen piramide. De piramide van Falicon en de onderliggende Grotte de la Ratapignata, wat vleermuis in het Niçois betekent, zijn sinds hun ontdekking in de 19e eeuw voer voor speculatie.

De grot werd in 1803 ontdekt door de Italiaanse advocaat en amateurarcheoloog Domenico Rossetti, die er tijdens zijn vakantie op stuitte. Hij raakte zo onder de indruk van de kalkformaties in de grot dat hij er een gedicht van maar liefst 1300 verzen over schreef. De piramide, gelegen op 430 meter hoogte tegen de helling, zou oorspronkelijk zo’n zes meter breed en negen meter hoog zijn geweest. Binnenin de grot bevindt zich een gemetselde trap en een stalagmiet waarin je de contouren van een gezicht kunt herkennen. Al meer dan tweehonderd jaar wordt er gespeculeerd over de oorsprong van de piramide. Is het een Gallo-Romeins heiligdom of hebben Tempeliers hier een schat verstopt? In 2007 werd de piramide, na onderzoek door het Institut de préhistoire et d’archéologie Alpes Méditerranée, officieel erkend als historisch monument. Volgens het instituut zou de piramide veel recenter zijn gebouwd, tussen 1803 en 1812, mogelijk zelfs door Rossetti zelf, simpelweg om de ingang van de grot te markeren en bezoekers aan te trekken.

De route naar de Pyramide de Falicon is ongeveer zes kilometer lang, goed voor zo’n 2,5 uur wandelen en 244 hoogtemeters. Onderweg loop je deels over de GR5 en het dragen van wandelschoenen is vanwege de keien een goed idee. De grot is helaas door idioten hier en daar met wat tags besmeurd, maar is desalniettemin de moeite waard. Reken onderweg op meerdere indrukwekkende uitzichten, van het achterland van Nice tot aan de Middellandse Zee.

Parkeren doe je vlak voor de rotonde van l’Aire Saint Michel op Avenue de Rimiez of links op de Vieux Chemin de Gairaut. Ik gebruik wandelapp Visorando (vanwege de handige kaarten die je ook offline kunt gebruiken), de wandeling vind je hier.

~ Fin

Vandaag staat Le Croissant, de weekendspecial van Baguette Gazette, helemaal in het teken van kunstenaar Henri Matisse. Sinds deze week kun je in het Grand Palais in Parijs namelijk de tentoonstelling ‘Matisse 1941-1954’ bezoeken en geloof me: dat wil je. In deze laatste fase van zijn leven was Matisse creatiever dan ooit en maakte hij vele iconische werken zoals de series ‘Intérieurs de Vence’, ‘Les Nus Bleus’ en natuurlijk de gouaches découpées. Het resultaat: een rijke tentoonstelling met een fijne thematische indeling die je langs bekende klassiekers en nieuwe verrassingen voert. Matisse is kleur en vaak ook gróót en véél, dus sensory overload ligt absoluut op de loer. Mijn tip: probeer wat ‘oehs’ en ‘ahs’ over te houden voor de Nus Bleus he-le-maal aan het einde.

Dan ook nog even zeuren, want kan iemand mij uitleggen waarom de expositieteksten naast de kunstwerken zó klein worden afgedrukt? Het was geregeld dringen om de tekstjes in lettergrootte 8 te kunnen lezen. Grand Palais, dat kan beter! Maar ook na het lezen van de kleine lettertjes miste ik hier en daar nog wat achtergrond. Gewoon omdat het dan nóg meer gaat leven. Matisse was natuurlijk al beroemd in zijn eigen tijd, niet alle grootmeesters maken dat mee, maar hoe succesvol was hij precies in 1941? En hoe zag zijn wereld er op dat moment uit? Daar duiken we vandaag in.

Matisse, Chagall, Renoir, Picasso; het zijn slechts enkele van de vele beroemde kunstenaars die voor een langere periode in Zuid-Frankrijk neerstreken en wiens musea je kunt bezoeken in Nice, Cagnes en Antibes. Ik ben dol op een bezoekje aan deze musea, maar wie rijke Parijse exposities gewend is, moet in Zuid-Frankrijk even bijschakelen. Soms zijn de handvol topstukken bijvoorbeeld allemaal uitgeleend en kom je voor niets. Of nou ja, niets, je komt er toch vooral om de sfeer te proeven, om ook geïnspireerd te raken, net als deze kunstenaars.

De expositie in het Grand Palais beslaat de periode 1941-1954 die Matisse geheel aan de Côte d’Azur doorbracht. Dus terwijl ik in het prachtig gerenoveerde Grand Palais langs de werken van Matisse schuifel, probeer ik in mijn achterhoofd te houden dat al deze werken gemaakt zijn onder de Zuid-Franse zon in Nice en Vence. Matisse had zijn atelier in het voormalige Hôtel Régina in de hooggelegen wijk Cimiez in Nice, dezelfde wijk waar je tegenwoordig ook het knalrode Musée Matisse kunt bezoeken. Hier was hij de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog productiever dan ooit. Matisse verliet Nice uiteindelijk samen met zijn assistente Lydia Delectorskaya toen de stad te gevaarlijk werd. Ze weken uit naar het dorpje Vence in het achterland van Nice. In Villa Le Rêve zouden uiteindelijk zijn wereldberoemde gouacheknipsels tot leven komen.

De rechtenstudent

Om scherp te krijgen waar Matisse in 1941 staat in zijn carrière moeten we even terug in de tijd. Henri Matisse werd geboren in 1869 in Cateau-Cambrésis in Noord-Frankrijk. Twee keer in zijn leven zou een buikoperatie zijn parcours drastisch veranderen, in zijn twintiger jaren en in 1941. In tegenstelling tot succesvolle generatiegenoten als Picasso, was hij geen schilderend wonderkind, maar begon hij pas rond zijn twintigste met schilderen. Toen rechtenstudent Matisse aan het herstellen was van een blindedarmoperatie, was het zijn moeder die hem schilderspullen cadeau deed om de tijd te verdrijven. het schilderen voelde als thuiskomen en hij besloot zijn carrière om te gooien.

Vlak voor de eeuwwisseling, in 1898, trouwde Matisse met Amélie Noellie Parayre, die zijn dochter uit een eerdere relatie, Marguerite, adopteerde en met wie hij zoons Jean en Pierre kreeg. Marguerite hing altijd in het atelier van haar vader rond en regelde op den duur alles in het atelier, inclusief onderhandelingen met beroemde verzamelaars als Gertrude Stein en de gezusters Cone.

Wéér een raam van Matisse

Het was in 1905 dat Henri Matisse doorbrak met zijn kleurrijke schilderstijl die van hem gelijk de leider van een nieuwe beweging maakte: het fauvisme. Belangrijke verzamelaars wisten hem steeds beter te vinden en in zijn atelier in Issy-les-Moulineaux, onder de rook van Parijs, was hij constant bezig de grenzen van de moderne schilderkunst te verleggen. Matisse’s schilderstijl veranderde geregeld, van uitbundig en kleurrijk tot somber en hier en daar duister in de werken die hij maakte tijdens de Grande Guerre, de Eerste Wereldoorlog, waarin zijn twee zoons vochten. Het einde van die oorlog bracht kleur terug in zijn werk. In de jaren twintig koos hij voor decoratief en klassiek met veel kleur. Gedurende de jaren dertig bleven die typische Matisse-kleuren, maar werd zijn werk steeds gedurfder en abstracter. Eind jaren dertig was Matisse een gevierd kunstenaar, maar ook kreeg hij veel kritiek over zich heen. Hij zou voorspelbaar geworden zijn en repetitief. Zo schreef de beroemde schrijver André Breton verveeld: ‘Un Nu de Derain, une nouvelle Fenêtre de Matisse, quels plus sûrs témoignages…’

Eind jaren dertig was de artistieke reputatie van Matisse dus niet meer wat het geweest was. Niet langer behoorde de kunstenaar tot de avant-garde en zijn gezinsleven stond op instorten. Over Matisse wordt gezegd dat hij een onrustige, driftige aard had. Hij was altijd bezig met zijn werk en was in deze periode vaak verbitterd. De gezondheid van zijn vrouw Amélie, die al jaren last had van depressies en andere kwalen, ging deze periode in zo’n rap tempo achteruit, dat zij en Henri besloten om een verpleegster in dienst te nemen. Introducing: de Russische Lydia Delectorskaya, die enkele jaren later model, muze en zelfs studiomanager van Matisse zou worden. De aanwezigheid van Lydia leidde tot zoveel spanning dat Amélie zelfs besloot van Matisse te willen scheiden.

‘Ontaarde kunst’

Privé ging het Matisse dus allesbehalve voor de wind toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak in het voorjaar van 1940. Onder degenen die Parijs en Frankrijk probeerden te ontvluchten waren natuurlijk ook veel kunstenaars. Moderne kunst werd door het naziregime ‘Entartete Kunst’, ‘ontaarde kunst’, genoemd en ‘ontaarde kunstenaars’ werden als vijanden bestempeld. Ook Matisse had kunnen vertrekken, maar koos ervoor om te blijven. Zijn jongste zoon Pierre had in de jaren twintig in New York een kunstgalerie geopend en hij zorgde er in deze periode voor dat vele kunstenaars, waaronder Marc Chagall, Frankrijk konden ontsnappen. Zelfs een beloofde baan in San Francisco en een visum voor Rio de Janeiro konden Matisse overigens niet overtuigen om Frankrijk te verlaten. De inmiddels zeventigjarige kunstenaar besloot te blijven, maar dat niet alleen: hij bleef ook kunst maken. Gevaarlijk, niet in de minste plaats voor zijn Russische compagnon Lydia. Over Frankrijk ontvluchten zei hij: ‘Il me semblait que je désertais. Si tous ceux qui ont une valeur quittent la France, que reste-t-il de la France?’

In mei 1940 was Frankrijk een chaos en in die chaos kostte het Matisse wel honderd dagen om van Parijs door bezet gebied naar Nice te reizen. Wie denkt dat Nice op dat moment een kalme vakantiebestemming was, heeft het overigens mis. Mussolini had zijn oog op Nice laten vallen. De stad was immers ooit Italiaans geweest en de hete adem van het fascistische Italië was hier dus continu voelbaar. Veel dreigender was op dat moment echter de gezondheid van de kunstenaar. Al sinds de vroege jaren dertig had Matisse namelijk last van ondragelijke buikkrampen, maar begin 1941 ging het écht mis. Hij bleek kanker aan de twaalfvingerige darm te hebben en werd met spoed opgenomen in het ziekenhuis van Nice en met veel gedoe naar Lyon getransporteerd voor een spoedoperatie. Uiteindelijk kwam zijn dochter Marguerite ervoor uit Parijs en zorgde ze er samen met Lydia, die inmiddels Matisse’s muze en model was geworden, voor dat Matisse in Lyon de levensreddende operatie kon krijgen die hij nodig had. Tussen Marguerite en Lydia was de sfeer nog steeds ijzig, maar dat telde nu even niet. Matisse kroop door het oog van de naald, maar na twee noodoperaties én een levensbedreigende infectie kon hij het ziekenhuis in de lente van 1941 gelukkig weer verlaten. In 1942 schreef hij tijdens zijn revalidatie: ‘J’avais tellement préparé ma sortie de la vie, qu’il me semble être dans une seconde vie.’

Creatieve opleving

En dat brengt ons bij het beginpunt van de expositie in het Grand Palais: 1941. Matisse heeft a new lease on life gekregen, maar is fragieler dan ooit. Lydia zorgde voor Matisse, die te zwak was om voor de schildersezel te staan. Toch was de kunstenaar de positiviteit zelve; hij was dankbaar voor dit ‘tweede leven’ en hij beleefde een creatieve opleving. Nooit eerder was hij zo productief en gebruikte hij zoveel verschillende technieken en materialen. De absolute hoogtepunten uit dit gedeelte van zijn carrière komen in deze indrukwekkende expositie in Grand Palais uitgebreid voorbij: de evolutie die de kunstenaar op bijna tachtigjarige leeftijd meemaakte door zijn gouacheknipsels, maar ook de serie schilderijen ‘Intérieurs de Vence’, de iconische serie Les Nus Bleus en natuurlijk la Chapelle du Rosaire in Vence waar hij alles ontwierp, van de glas-in-loodramen tot het dak en het meubilair.

Jazz

In 1943 begon Matisse aan een van de belangrijkste projecten uit zijn carrière: de collages voor zijn latere boek Jazz. Omdat schilderen te vermoeiend was, bedacht hij een nieuwe werkwijze. Hij liet dikke vellen papier in effen kleuren beschilderen met gouache, een dekkende verfsoort op waterbasis die lijkt op aquarel. Vervolgens knipte hij uit die gekleurde vellen vormen met een kleermakersschaar. Met behulp van Lydia speldde hij de vormen vast op de muur. Zo kon hij composities verplaatsen, draaien en opnieuw opbouwen zonder te hoeven tekenen of schetsen. Op de werken zijn vaak nog de sporen van dit proces zichtbaar in de vorm van talloze spelden- en punaisegaatjes. Wat begon als een praktische oplossing voor een herstellende, vaak bedlegerige kunstenaar, groeide al snel uit tot een volwaardige artistieke methode.

Aanvankelijk wilde Matisse de reeks Le Cirque noemen, een titel die verwees naar de kleurrijke, maar ook marginale wereld van circusartiesten, maar later koos hij voor de titel Jazz, een bewuste verwijzing naar de improvisatie en vrijheid van de muziekstijl, die door de nazi’s juist werd verafschuwd. Een van de meest aangrijpende beelden is Le Cauchemar de l’Éléphant Blanc. Het toont een olifant die, als in een circusact, balanceert op een bal. Toen men Matisse naar de betekenis vroeg, antwoordde hij simpelweg: ‘C’est moi.’

La Résistance

Tijdens de oorlog lukte het Matisse aardig om contact te houden met Marguerite, die in het bezette Parijs woonde, maar in het voorjaar van 1944 – toen hij met Lydia in Vence in de Villa Le Rêve woonde – hoorde hij opeens niets meer. Hij maakte zich, met recht, grote zorgen. Marguerite Matisse was op vijftigjarige leeftijd het verzet in gegaan en bracht als koerier informatie van Parijs naar Normandië en Bretagne. Ook haar moeder Amélie was overigens actief in het verzet, net als zijn oudste zoon Jean die de geallieerden hielp bij sabotageacties. In mei 1944 kwam Matisse het vreselijke nieuws ter oren dat zijn vrouw en dochter opgepakt waren. Daarover schreef hij in een brief aan Charles Camoin, goede vriend en kunstenaar, het volgende: ‘Mon cher Charles, je viens d’avoir le plus terrible choc de ma vie. Ma femme et ma fille ont été arrêtées. Aucun détail, aucune autre nouvelle. Déchire ma lettre après l’avoir lue.’

Waar Matisse pas na de oorlog achter zou komen, was dat Marguerite gemarteld werd in de gevangenis van Rennes en daarna gedeporteerd, maar gelukkig in Belfort werd bevrijd. Amélie werd op haar beurt door de Gestapo opgepakt waarna ze zes maanden doorbracht in de gevangenis in Fresnes, vlak bij Parijs. Ze overleefde het, net als haar geadopteerde dochter Marguerite en zoons Jean in Zuid-Frankrijk en Pierre in New-York.

Alles tegelijk

In de jaren na de oorlog verdeelden Matisse en Lydia hun tijd tussen Le Rêve in Vence en het atelier in het voormalige Hôtel Régina in Nice. Van die ateliers moet je je voorstellen dat overal uitgeknipte gouaches lagen en hingen, naast een olieverfschilderij of tekening op een ezel en dat Matisse zich tussen al zijn projecten bewoog, met alles tegelijk bezig, constant schakelend. Zo maakte hij tussen 1946 en 1948 nog de serie ‘Intérieurs de Vence’, die gezien kan worden als afscheid van de schilderkunst. Van 1948 tot 1951 ontwierp hij de Chapelle du Rosaire in Vence en in de lente van 1952 maakte hij Les Nus Bleus die je alle vier als kers op de taart aan het einde van de tentoonstelling kunt bewonderen. En ja, je kunt waarschijnlijk vijf vrienden opnoemen die een reproductie van een van de Nus Bleus aan de muur hebben of hadden hangen, maar ze blijven indrukwekkend.

Mentor & muze

Op 3 november 1954 overleed Matisse in Nice het bijzijn van zijn dochter Marguerite en zijn muze en assistent Lydia. Over Matisse schreef de New York Times: ‘One of the young rebels who lived long enough to be regarded as an old master. His life was an integral and important part of what has come to be known as the Modern Movement.’

Na zijn overlijden verdween Lydia stilletjes van het toneel, dankbaar voor haar tijd met de kunstenaar, maar zich ook ten zeerste bewust van het feit dat de kinderen van Matisse haar liever kwijt dan rijk waren. Lydia was niet welkom op de begrafenis en vertrok met slechts haar koffer, zonder ook maar één werk of aandenken aan haar jarenlange samenwerking met Matisse. Haar wens toen ze zelf overleed in 1998? Dat er een hemd van Matisse bij haar in de kist zou worden gelegd.

~ Fin

De tentoonstelling ‘Matisse, 1941–1954’ is in het Grand Palais te zien tot en met 26 juli.

Benieuwd naar nog meer Matisse in oorlogstijd? Lees dan het boek Matisse in War: Art and Resistance in Nazi Occupied France geschreven door Christopher C. Gorham.

Een paar dagen geleden maakte ik weer de terugreis naar Parijs. En hoe heerlijk het ook is om in de Zuid-Franse natuur te zijn met vogeltjes die ‘s ochtends gezellig (en hard!) tjirpen, toch begint het altijd weer te kriebelen als ik de Boulevard périphérique, périph voor de Parisiens, oprijd. Op deze vieze, drukke ringweg lijken automobilisten plotseling in kamikaze chauffeurs te veranderen, zijn opgeheven middelvingers geen uitzondering en is menig koekblik zo gedeukt als maar kan. Ahhh, Paris!

Het is inmiddels een running gag geworden onder vriendinnen: die extase die we voelen als we weer voet op Parijse grond zetten. De cultuur die je toeschreeuwt, de terrasjes die je naam roepen en die heerlijke gonzende drukte die lijkt te zeggen: ‘Hier gebeurt het allemaal, in deze wereldstad’. Soms blijft die extase lang hangen, maar soms ook niet hoor. Zo was ik in januari in recordtijd van mijn roze wolk af: zielsgelukkig kwam ik aan, maar ik was de parkeergarage nog niet uit of een boze voorbijganger schold me al de huid vol. Enkele minuten later begon mijn hond onbedaarlijk over te geven (die had waarschijnlijk alweer iets smerigs van het trottoir gelikt) en alsof dat nog niet genoeg was, zag een louche type zijn kans en kwam met zijn handen onnodig dicht bij mijn tas. Ahhh, Paris!

Maar deze week leek niets de extase in de weg te kunnen staan. Na een klein uurtje op de périph kwam ik aan bij mijn parkeerplaats, niet ver van waar ik woon in het 20e arrondissement. Ik besloot gelijk even naar Parc des Buttes-Chaumont te wandelen, mijn vierpotige reisgenoot had dat immers wel verdiend. En terwijl hij zijn retour markeerde (minstens honderd plasjes om ‘zijn’ territorium opnieuw te claimen na een kleine maand in Zuid-Frankrijk), keek ik m'n ogen uit. Toen ik vertrok was het nog winter en nu stond de stad – met de vele amandel- kersen-, en magnoliabomen – in bloei. Op weg naar het park liep ik langs meerdere terrassen, allemaal bommetje vol. Dinsdagmiddag 13.00 uur, een werkdag, en toch waren de terrassen één en al korte mouwen, zonnebrillen en hier en daar een quart de rosé.

Ahhh, Paris! Wat ben je toch een lekkere stad.

P.S. Vandaag verschijnt Baguette Gazette op vrijdag, eigenlijk al een lekkere weekend read dus. Afgelopen maand was ik iets enthousiaster dan mijn agenda aankon, oups! Sommige weken kregen jullie twee nieuwsbrieven in je inbox, en dat bleek toch wat veel van het goede. Voor mij, maar waarschijnlijk ook voor jullie. Daarom kies ik vanaf nu voor een nieuw ritme: elke twee weken een uitgebreide Baguette Gazette vol tips, met in de andere week Le Croissant, de verdiepende weekendspecial.

Afgelopen maandag werden in Monaco de sterren van de Guide Michelin 2026 uitgereikt. Een speciale avond, helemaal omdat het dit jaar de honderdste keer is. De eerste Michelingids werd weliswaar in 1900 voor het eerst uitgebracht, maar pas in 1926 werden de eerste sterren aan restaurants uitgedeeld.

Honderd jaar sterren

Hoe zat het ook alweer met de Michelingids? André en Édouard Michelin maakten in 1900 hun eerste gids met landkaarten waarop automobilisten gemakkelijk de dichtstbijzijnde garage konden vinden voor het vervangen van hun banden (slim!). Vanaf 1920 werd de gids pas betaald en dus niet langer gratis uitgedeeld. Maar het was in 1926 dat de restaurants pas echt in beeld kwamen. In dat jaar werden namelijk de eerste Michelinsterren aan restaurants op de routes uitgereikt; 46 in die eerste editie. Enkele jaren later, in 1931, werd het systeem met drie sterren ingevoerd: één ster stond voor ‘une très bonne table dans sa catégorie’, twee sterren werden uitgereikt aan restaurants met een ‘excellente cuisine, mérite un détour’ en drie sterren voor een ‘cuisine exceptionnelle, mérite le voyage à elle seule’.

In een wereld van ontelbaar veel culinaire (sociale) media, kun je je afvragen of de mening van Michelin nog altijd heilig is. Er zijn natuurlijk ook veel chef-koks die het ontvangen van een Michelinster achteraf niet als een zegen zagen of die na een periode zwoegen voor één, twee of drie van die sterren, weer besloten back to basics te gaan. Desalniettemin is het binnenslepen van een ster nog altijd de heilige graal voor chef-koks. Van belang hierin is natuurlijk dat de culinaire critici, die ook wel de inspecteurs worden genoemd, altijd anoniem blijven, zelf de rekening betalen en de kennis in huis hebben om een professioneel oordeel te geven (iets wat je van menig food influencer niet kunt zeggen). Fun fact: de inspecteurs van Michelin proeven gemiddeld meer dan 250 maaltijden per jaar.

‘Trends’

Naast het uitreiken van de sterren, signaleert Michelin enkele ‘trends’ voor 2026, of is het gewoon een reden om enkele zaken te noemen? Maakt niet uit! Zo signaleert Michelin de trend van kleine restaurants die door koppels worden gerund. Zoals coup de coeur Le Pompon van Clio Modaffari en Anne Legrand in Cannes, niet ver van Marché Forville waar de creativiteit van de borden met verse producten spat. Een hele fijne zaak die zeker op je lijstje mag. Ook maakt traditie een comeback, aldus Michelin, zowel op het bord als in de inrichting. Œuf mayonnaise, poireaux vinaigrette, pâté en croûte, île flottante… en natuurlijk een rood geruit tafelkleedje erbij en ouderwetse geëmailleerde borden aan de muren. In die categorie tipt Michelin Lissit in het 11e arrondissement van Parijs, gelegen tussen Oberkampf en Parmentier, die ze onlangs een Bib gourmand toekenden. Een hippe zaak waar ik enkele maanden geleden ook aanschoof. Leuk: Chef Claire Grumellon deelt op Instagram soms de recepten van bijzondere (vlezige) creaties zoals haar tarte tatin boudin-poires, terrines en ander lekkers zoals haar signature Saint-Jacques de Dieppe en persillade in bladerdeeg.

Nieuwkomers, hier wil je reserveren

In totaal hebben 668 restaurants in Frankrijk afgelopen maandag een of meerdere Michelinsterren in ontvangst mogen nemen. Uit de lijst nieuwe adressen licht ik er een paar uit. Zo kreeg het piepkleine Japanse Jin, gelegen tussen het Louvre en Place Vendôme, een eerste ster. In dit omakase-restaurant kunnen hooguit tien gasten plaatsnemen om authentieke sushi en sashimi te eten. In het 8e arrondissement, vlak bij de Champs Élysées, bestel je bij het chique Imperial Treasure voortreffelijke dim sum en meesterlijke pekingeend, een avond Chinees genieten. De oude stad van Toulon wordt ook steeds leuker en de volgende keer dat je Les Halles de Toulon achter de haven bezoekt, reserveer je gelijk ook bij Shanael, het restaurant van chef Anthony Denon. Op de kaart: inventieve gerechten met veel aandacht voor groente. En dat Épicentre in Nice een ster zou krijgen, zat er al een beetje aan te komen. Niçois Selim M’Nasri kookt in de open keuken van Épicentre verfijnde spannende gerechten.

En dan als afsluiter een adres dat al een plekje in mijn hart heeft, al heb ik er nog nooit gegeten: Auberge de la Roche in Valdeblore. Het zit zo: tijdens mijn zoektocht naar een huisje in de bergen, tipte Le Fooding Auberge de la Roche als meest bijzondere plek om te eten en te slapen. ‘s Winters eet je er bij het haardvuur en ‘s zomers op het terras met uitzicht op de bergen. Deze auberge ligt namelijk midden in de Mercantour, in het dorpje Valdeblore. De foto’s van deze bijzondere plek maakten dat ik dacht: dáár wil ik een huis zoeken, daar wil ik zitten. En dat is tot mijn grote geluk ook gelukt. Ook organiseren ze bij Auberge de la Roche trouwens geregeld wijnevenementen met leuke cavistes uit de omgeving (en daarbuiten) waar enthousiastelingen voor omreizen. Enfin, voor een plek aan tafel bij deze herberg moet je best doen, al helemaal nu ze hun eerste Michelinster hebben binnengesleept denk ik, maar ik ga mijn best doen om er in 2026 neer te strijken.

Paris

Bijzondere boekhandels

La Halle Saint-Pierre in het 18e arrondissement is zo’n plek waar je misschien nietsvermoedend voorbij loopt. Deze hal in Baltard-stijl werd gebouwd in 1868, denk: grote ijzeren constructie, veel glas en hoge plafonds, en heeft al dienst gedaan als markthal, school en opslagplaats voor de gemeentelijke reinigingsdienst. Sinds 1995 herbergt de hal niet alleen een van de mooiste boekhandels van Parijs, maar ook een museum en een café. In La Halle Saint-Pierre staat de naïeve kunst centraal en drie à vier keer per jaar kun je hier tentoonstellingen bezoeken rondom art brut en surrealisme. De boekhandel in de hal is gespecialiseerd in kunstboeken en geloof me, hier ben je ook wel even zoet. Ik kwam dus voor de boekwinkel, maar bleef hangen voor de expositie (tot eind juli is er een expositie vol textielkunst) en de lekkere koffie.

Iets verderop, in het 19e arrondissement, ligt een andere librairie die je niet over mag slaan. Librairie is trouwens typisch zo’n faux-ami waar ik de eerste jaren in Frankrijk over bleef struikelen, vraag me niet waarom. Maar voor eens en voor altijd: een librairie is een boekwinkel en geen bibliotheek. La Péniche l’Eau et les Rêves is een bijzondere boekhandel op een woonboot die in het Canal de l’Ourcq ligt. Wie wandelt van het Bassin de la Villette richting Parc de la Villette loopt erlangs. Je loopt dan trouwens ook langs KOKO Coffee Shop met de lekkerste koffie, gebakjes en signature latte’s, reden genoeg om die kant op te gaan (is het tijd voor l’apéro: strijk dan neer bij Café Odilon, het fijnste terras in de avondzon, bijna tegenover de péniche op de kade). Oké, terug naar de boekwinkel. Vroeger was dit een librairie maritime, maar tegenwoordig kunnen liefhebbers van flora en fauna hier uren ronddwalen en is de woonboot omgetoverd tot groene oase. Op Google Maps heet de péniche overigens ‘Libreria botanica’, dat zegt ook wel iets. Naast een selectie boeken over milieu, tuinieren, planten, dieren en ecologie, vind je hier ook romans, essays en stripverhalen. Het leuke is dat je hier overdag ook een koffietje kunt drinken of simpel kunt lunchen en op zondag zelfs kunt brunchen. Wil je dat laatste doen, dan is reserveren per telefoon altijd een goed idee.

La Halle Saint-Pierre, 2 Rue Ronsard, 18e arrondissement
La Péniche l’Eau et les Rêves, 9 Quai de l’Oise, 19e arrondissement

Vézelay & Avallon

Het is alweer meer dan tien jaar geleden dat ik de Morvan ontdekte tijdens een persreis. De Morvan ligt in de regio Bourgogne-Franche-Comté en staat bekend om haar glooiend groene heuvellandschap, weilanden met mystieke mist die soms de hele ochtend blijft hangen en om de zoveel kilometer een stuk stevige bebossing. Over de Morvan raak ik niet uitgepraat en ooit vroeg een vriendin gekscherend of ik soms door het lokale Office de Tourisme betaald werd (Als jullie dit lezen: Destination Grand Vézelay, sponsor mij!). Naast het adembenemende landschap kent deze streek, die op slechts drie uur rijden van Parijs ligt, een rijk en soms pijnlijk verleden. Het was een arme streek die het lang moeilijk had en die tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw door leegloop werd bedreigd. Er is echter, mede door toerisme, een turning point bereikt: de afgelopen twintig jaar krabbelt de streek weer op. Destijds bezocht ik met de groep het betoverende dorp Vézelay, beroemd door de basiliek Sainte-Marie-Madeleine en al eeuwen een belangrijke etappe op een van de pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.

Tijdens de eerder genoemde persreis maakte ook de middeleeuwse stad Avallon indruk op mij. Deze ville jardins, zoals de stad zichzelf noemt, ligt op de vroegere Via Agrippa, die Lyon met Boulogne-sur-Mer verbond. De afgelopen jaren heb ik er een gewoonte van gemaakt om in de Morvan te overnachten als ik terugrijd naar Parijs. Soms in Vézelay (trakteer jezelf op een overnachting bij het chique Hôtel de la Poste et du Lion d’Or, dat is altijd een goed idee), maar vaak ook in het nabijgelegen Avallon, een hooggelegen stad op een granieten vooruitstekende rots. Bij aankomst trekken we (mijn hond en ik) altijd een sprintje richting de oude stad, want de wandeling die je langs de stadsmuren kunt maken, is een echte aanrader. Niet alleen is het uitzicht prachtig, ook kun je genieten van de vele terrastuinen die tegen de helling van de stad zijn aangebouwd. Een jaar of twee geleden heropende in Avallon het historische Hôtel de la Poste, waar je in het voor- en naseizoen voor een prima prijs geweldig kunt overnachten in een gerestaureerd cadre. Napoléon en Édith Piaf gingen je overigens voor, niet de minsten. Gedurende de wintermaanden dutten deze dorpen iets meer in, maar in de zomer struikel je er (vooral in Avallon) over de terrasjes en restaurants.

De afgelopen vijf jaar kwam ik elke twee à drie maanden wel even in Avallon of Vézelay, betoverend genoeg voor een wandeling, een dîner op het terras en een overnachting in een fijn hotel, maar het wordt n’s tijd dat ik er langer verblijf. Mijn voornemen: Saulieu en Autun opnieuw ontdekken en een paar hikes in de omgeving maken. À explorer dus, ook voor mij.

Paris

Face au ciel, Paul Huet en son temps

Musée de la Vie romantique

Hè, gelukkig, Musée de la Vie romantique is weer open! Tot 30 augustus kun je in het gerenoveerde museum genieten van de tentoonstelling Face au ciel, Paul Huet en son temps, een eerbetoon aan Paul Huet (1803-1869) en zijn fascinatie voor luchten. Geïnspireerd door Engelse meesters als Constable en Turner wist Huet in zijn schilderijen de emotionele kracht en grootsheid van de natuur te vangen, waarmee hij brak met de klassieke traditie. Als zogenoemde pre-impressionist drukte hij een duidelijke stempel op zijn tijd en beïnvloedde hij latere landschapsschilders zoals Camille Corot.

De tentoonstelling ‘Face au ciel, Paul Huet en son temps’ is in Musée de la Vie romantique te zien tot en met 30 augustus.

Nan Goldin, This Will Not End Well

Grand Palais

Je zou haar de rockster van de hedendaagse fotografie kunnen noemen: Nan Goldin. De in 1953 geboren Amerikaanse heeft de hedendaagse fotografie en beeldcultuur in elk geval diepgaand vernieuwd. Sinds 1979 maakt ze slideshows op basis van foto’s uit haar eigen leven, haar intieme kring en familieomgeving, rond thema’s als gender, geweld, verslaving, liefde en verlies. In het Grand Palais wordt ze nu niet alleen als fotograaf, maar ook als filmmaker gepresenteerd, in de eerste Franse retrospectieve gewijd aan haar video’s en diavoorstellingen. Wie haar naam niet meteen aan haar fotografie koppelt, kent haar misschien van haar spraakmakende anti-Sackler acties in musea, met actiegroep P.A.I.N., tegen de familie achter Purdue Pharma en OxyContin. De tentoonstelling in Parijs brengt zes belangrijke werken uit vijftig jaar kunstenaarschap samen en biedt een indringende blik op haar persoonlijke, aangrijpende en diep menselijke universum.

De tentoonstelling ‘Nan Goldin, This Will Not End Well’ is in het Grand Palais te zien tot en met 21 juni.

Aix-en-Provence

Regards d’un collectionneur

Caumont Centre d’Art

Dernier appel! Je kunt er nog een paar dagen naartoe, deze expositie in Caumont Centre d’Art rondom de collectie van Oscar Ghez, een in Tunesië geboren industrieel en gepassioneerd verzamelaar. De expositie neemt je mee langs de ontwikkeling van de Franse schilderkunst met stromingen als de École de Paris, de Nabis, het neo-impressionisme en het kubisme met werken van onder anderen Caillebotte, Luce, Vallotton, Manguin, Dufy en Picasso. Tegelijk laat de selectie de vooruitziende blik van Ghez zien: hij verzamelde al vroeg werk van toen nog onderschatte kunstenaars, waaronder vrouwelijke schilders als Suzanne Valadon, Tamara de Lempicka en Marie Bracquemond.

De tentoonstelling ‘Regards d’un collectionneur’ is nog in Caumont Centre d’Art te zien tot en met 22 maart.

Als ik een jaargetijde moest kiezen dat bij flaneren hoort, dan kies ik de lente. De zon op je huid, overal waar je kijkt zie je bloesem in de bomen én, misschien wel le plus important: het is nog niet al te heet. Zo kan Parijs een oven worden in de zomer en in de Provence gaat de lol van een gezellige stroll er bij mij ook vanaf als het 39 graden is. Nu kun je uitbundig flaneren, maar het ook kleiner aanpakken. Groots flaneren doe je natuurlijk over de Quai de Seine in Parijs, de Boulevard de la Croisette in Cannes of sportief op een bergtop of over een kustpad. Bij kleiner flaneren denk ik echter meer aan bedachtzaam slenteren, al genietend de omgeving in je opnemen en stilstaan bij de kleine dingen die je ziet. En waar kan dat nu beter dan op een brocante of vide-grenier?

Oké, ik ben me ervan bewust dat rommelmarkten en brocantes niet voor iedereen zijn, maar voor mij is dit microflaneren ten top. Daarom vandaag een selectie leuke brocantes en vide-greniers in de buurt van Parijs en in Zuid-Frankrijk. Binnenkort zal ik aan de permanente Parijse brocantes ook een artikel wijden, want als je gek bent op antiek, kunst, prullaria en snuisterijen kun je daar wel een apart weekendje Parijs voor boeken.

Parijs

Foire de Chatou
tot 22 maart
Deze foire vindt plaats in Chatou, buiten Parijs in de Yvelines. Deze brocante wordt al jaren georganiseerd op het Île des Impressionnistes, het decor voor Renoirs bekende werk Le déjeuner des canotiers. Hier shop je antiek van hoge kwaliteit bij een van de meer dan driehonderd stands.
Locatie: Île des Impressionnistes, Chatou

Brocante Avenue de la Grande Armée
20 t/m 22 maart
Deze serieuze brocante in het 17e arrondissement duurt drie dagen en is bijna een kilometer lang.
Locatie: Avenue de la Grande Armée, 17e arrondissement

Brocante Place des Vosges / Rue Saint-Antoine
21 en 22 maart
Place des Vosges is natuurlijk sowieso al sfeervol, laat staan als er een happening zoals deze brocante plaatsvindt. Misschien niet de grootste vondsten, maar wel het charmantste cadre.
Locatie: Place des Vosges en rue Saint-Antoine, 4e arrondissement

Vide-grenier Avenue de Laumière
28 maart
Bijna geen professionele handelaren, maar vooral ook veel vide-grenier. Een fijne mix van buurtgevoel en snuffelen tussen andermans rommel dus.
Locatie: Avenue de Laumière, 19e arrondissement

Brocante Boulevard Richard Lenoir
28 en 29 maart
Een klassieker in Parijs met een mix van meubels, déco en kleine trouvailles.
Locatie: Boulevard Richard Lenoir, 11e arrondissement

Brocante Rue Lecourbe
28 en 29 maart
Wat verder weg van het toeristische Parijs, hier kun je langer rondneuzen en wie vroeg komt, kan nog rekenen op een mooie deal.
Locatie: Rue Lecourbe, Paris 15e

Brocante Rue Saint-Placide
2 t/m 4 april
Deze driedaagse brocante in het bruisende 6e arrondissement. Meer dan tachtig stands verkopen antieke meubels en snuisterijen.
Locatie: Rue Saint-Placide, Paris 6e

Brocante Place du Louvre
5 en 6 april
Een brocante midden op het place du Louvre? Niet de meest intieme sfeer, maar meer Parisien ga je het niet krijgen natuurlijk.
Locatie: Place du Louvre, Paris 1er

Vide-grenier Rue Beaurepaire, Rue Yves-Toudic, Rue de Marseille
12 april
Deze vide-grenier vlak naast Canal Saint-Martin voelt misschien wat rommeliger, maar is dat niet precies waar de rommelmarkt voor bedoeld is? Verwacht hier een klassieke buurtrommelmarkt.
Locatie: Rue Beaurepaire, Rue Yves-Toudic en Rue de Marseille, Paris 10e

Zuid-Frankrijk

Foire Internationale Antiquités & Brocante
2 t/m 6 april
Dit is natuurlijk dé heavyweight van deze lijst, twee keer per jaar in het pittoreske l’Isle-sur-la-Sorgue in de Vaucluse. Vijf dagen lang ontmoet je hier, verspreid over meerdere plekken in de stad, een grote selectie professionele antiquairs en brocanteurs.
Locatie: L’Isle-sur-la-Sorgue

Vide-greniers & brocante du Mourillon
4 april
Elke maand kun je hier in Le Mourillon, de oude visserswijk van Toulon waar een fijn sfeertje hangt, op zoek naar de mooiste vondsten.
Locatie: Le Mourillon, Toulon

Vide-grenier de Garéoult
5 april
Meer dan tweehonderd stands in een klein plaatsje in de Var? Hier zou je wel eens die ene parel tegen kunnen komen.
Locatie: Garéoult

Vide-grenier Place du Palais de Justice
5 april
Niet zomaar een vide-grenier, maar eentje met focus op mooie stukken, vintage, vinyl en verzamelobjecten.
Locatie: Place du Palais de Justice, Nice

Antiquités et brocantes sur le Cours Mirabeau
5 en 6 april
Een stijlvolle klassieker in Aix, met een mooie selectie professionals en veel kans op déco, glaswerk, oud linnen en meubels.
Locatie: Cours Mirabeau, Aix-en-Provence

~ Fin

In Le Croissant, de weekendspecial van Baguette Gazette, duik ik elk weekend in een onderwerp binnen een van de volgende thema’s: manger, explorer, admirer en flâner. Vandaag gaan we op verkenningstocht: we gaan skiën aan de Côte d’Azur en ontdekken een paar verlaten skigebieden, de zogenoemde stations de ski fantômes. Eén daarvan ligt op een wel heel bijzondere plek, midden in een gastronomische stad waar de Rhône en de Saône samenkomen…

Wie ‘s winters naar Nice vliegt of met de auto richting de Côte d’Azur rijdt, ziet gelijk de indrukwekkende besneeuwde toppen van de Alpes du Sud die bijna tot aan de kust reiken. Dit was voor mij trouwens ook een van de belangrijkste redenen om in het Parc National du Mercantour – vlak bij Nice en deel van de Alpes du Sud – een boshuisje te kopen. Het departement Alpes-Maritimes claimt over le meilleur des deux mondes te beschikken, namelijk: la mer et la montagne. De dag beginnen op de piste en eindigen met een duik in de Méditerranée, of andersom, technisch gezien kan dat gewoon hier.

Vandaag duiken we in de sneeuwzekerheid van de skigebieden aan de Côte d’Azur, vertel ik je wanneer je in theorie van de beste sneeuw kunt genieten (spoiler alert: het kan nog dit voorjaar!) en ontdekken we ook een paar wintersportoorden die helaas de geest hebben gegeven. Gelukkig hebben we de foto’s nog!

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tiplijsten, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

Voor schut

In november 2025 las ik in de krant dat men zich zorgen maakte in Gréolières, een skidorp boven Grasse, omdat er nog bijna geen sneeuw was gevallen. Seizoensarbeiders hadden van zich laten horen: als er niet snel sneeuw valt, gaan we op zoek naar een skioord waar we wél aan de slag kunnen. Uiteindelijk kwam het goed en ging het skigebied voor de feestdagen open, maar de spanning was voelbaar. Spanning rondom de sneeuwval hoort er voor wintersportoorden nu eenmaal bij, maar een teken aan de wand is toch wel de naamsverandering van Gréolières-les-Neiges naar Gréolières 1400 in 2024. Over de reden zei burgemeester Marc Malfatto destijds: ‘Als we de naam houden en er straks geen sneeuw meer is, staan we voor gek.’

Maar wie dol is op wintersport, moet zich ook de moeilijkere vragen stellen. Want valt er met de opwarming van de aarde eigenlijk minder sneeuw de laatste jaren? Hoe toekomstbestendig zijn de skigebieden in Zuid-Frankrijk? En moet je koste wat kost gebieden openhouden als alleen een sneeuwkanon de pistes met een laagje sneeuw kan bedekken? Niet erg duurzaam natuurlijk.

Mediterrane depressies waar je blij van wordt

Toen ik klein was, gingen we vanuit de Var geregeld één of twee dagen naar een van de skigebieden in de Alpes-Maritimes: Auron, Isola 2000, La Colmiane, Valberg of Gréolières-les-Neiges. In minder dan anderhalf uur sta je onderaan de piste van deze relatief sneeuwzekere gebieden die groot genoeg zijn voor een leuke sneeuwdag. In dit artikel beperk ik me tot bovenstaande gebieden, die zich allemaal aan de ‘onderkant’ van de Alpes du Sud bevinden. Wie bereid is verder te rijden, zo’n twee à drie uur, komt bij grotere skigebieden uit zoals Espace Lumière (Pra Loup & Val d’Allos - La Foux), maar voor velen aan de Côte ligt dat net te ver weg voor een dagje skiën. De grote wintersportoorden van de Hautes-Alpes liggen no net wat verder op zo’n drie à vier uur rijden van de Zuid-Franse kust.

Het liefst ski ik in Auron, dat gelegen is tussen de 1600 en 2450 meter en 135 kilometer piste heeft, maar ook Isola 2000, 120 kilometer piste tussen 1800 en 2600 meter, is bij velen in de regio favoriet. Valberg, 90 kilometer piste, en La Colmiane en Gréolières, beide 30 kilometer piste, liggen alle drie wat lager en zitten daardoor meer in de gevarenzone. Deze skigebieden liggen in een bijzondere overgangszone tussen het alpiene en het mediterrane klimaat. Dit betekent dat de vochtige Middellandse Zeelucht grote invloed heeft op de sneeuwval in deze skigebieden. Tijdens de zogenaamde mediterrane depressies kan in korte tijd tientallen centimeters sneeuw vallen, waardoor een paar stormen een heel seizoen kunnen bepalen.

Maart roert zijn staart (niet)

Het voelt niet logisch, maar door de invloed van de Méditerranée is maart overigens de beste maand om te gaan skiën of snowboarden aan de Côte d’Azur. In januari en februari is het weliswaar kouder, maar vaak ook droger. In maart bevatten stormen meer vocht en ligt er al een stevige sneeuwbasis, waardoor nieuwe sneeuw beter blijft liggen.

Wie sneeuwdata en klimatologische studies van de afgelopen veertig à vijftig jaar bekijkt, ziet dat er over de gehele linie trouwens niet minder neerslag valt, maar dat de sneeuwgrens behoorlijk is opgeschoven. Zo is de gemiddelde sneeuwgrens in de Alpen sinds 1970 met circa 150 tot 300 meter gestegen. In de Alpes du Sud betekent dit meer regen en minder sneeuw, waardoor hooggelegen skigebieden zoals Auron en Isola 2000 dus ‘veiliger’ zijn, dan lager gelegen gebieden.

Geweldige en dramatische winters zullen zich dus blijven afwisselen en duurzaamheid, sneeuwkanonnen en het belang van natuurlijke waterreservoirs zullen een nog belangrijkere rol gaan spelen. Het mag dan ook geen verrassing heten dat duurzaamheid nu al het centrale thema lijkt te zijn voor de Olympische Winterspelen van 2030 die in de Franse Alpen worden gehouden.

Stations fantômes

Piste Lyonnaise

Drie jaar geleden verhuisde een van mijn goede vriendinnen van Parijs naar Lyon. Vreselijk natuurlijk, maar wel weer een leuke reden om wat vaker in Lyon te stoppen. Toen ik voor het eerst bij hen op bezoek was in hun nieuwe appartement in de hooggelegen wijk Croix-Rousse – over deze leuke wijk maak ik snel ook een tiplijstje – wees haar vriend me de verschillende landmarks aan. Maar toen hij bij de hellingen van het 5e arrondissement en de basiliek van Fourvière kwam, wees hij ook naar een soort grote paal. ‘Zie je die helling daar?’, zei hij heimelijk, ‘Daar was ooit de skipiste van La Sarra.’

Nadat een delegatie van de burgemeester in 1963 in Parijs op een beurs had kennisgemaakt met het idee van de borstelbaan, opende in 1964 een driehonderd meter lange blauwe piste inclusief tweepersoonsstoeltjeslift. Het project werd serieus aangepakt met kleedkamers, verlichting van de piste zodat er ook ‘s avonds geskied kon worden en zelfs skiwedstrijden. Toch bleek de baan ook wel erg pijnlijk bij valpartijen en dus sloot de piste in 1975 tijdelijk, in afwachting van minder gevaarlijke bekleding. Het skiproject zou uiteindelijk nooit meer heropenen en werd in 1991 afgebroken zodat het huidige Parc des Hauteurs kon worden aangelegd.

De belofte van Varneige

Vroeger kon je in het Pays de Fayence in de Var, al tientallen jaren populair bij Nederlanders, ook skiën. Op het grondgebied van de gemeente Mons – niet ver van Bargemon, Seillans en Fayence – vind je het hoogste punt van de Var: de 1714 meter hoge Montagne de Lachens. Begin jaren zestig kozen enkele jonge zakenlieden uit Saint-Raphaël deze berg uit voor hun ietwat optimistisch genaamde sneeuwproject: Varneige. Ze bouwden hier in 1965 twee sleepliften en een restaurant dat na enkele jaren werd omgebouwd tot hotel.

Even leek alles op rolletjes te lopen – genoeg sneeuwval en veel animo van de Varois – maar al snel stapelden de problemen zich op: opstoppingen van auto's en schoolbussen op de smalle bergweg naar Varneige waren aan de orde van de dag en ook moest het resortje bevoorraad worden door tankwagens omdat het Varneige aan een waterleiding ontbrak. Tijdens een tragisch duikongeluk kwam een van de enthousiaste ondernemers plotseling om het leven, en niet veel later, in 1970, sloot Varneige haar deuren.

Glamourpoes Peïra Cava

Als ik naar mijn boshuisje rijd, kom ik altijd langs de afslag van Peïra Cava; een wintersportbestemming die aan de ene kant uitkijkt over de Vallée de Bévéra en aan de andere kant over de Vallée de Vésubie. En hoe klein dit oord ook is, toch genoot het aan het begin van de twintigste eeuw bekendheid als een van de eerste wintersportoorden van het departement. Al in 1909 werd er een wedstrijd georganiseerd met onderdelen als rodelen, schaatsen en schansspringen en beroemdheden zoals Marlène Dietrich en Marc Chagall verbleven er in de jaren dertig.

Toch was het niet alleen glitter en glamour die zorgde voor het succes van het dorp, dat waren namelijk de militairen. Aan het begin van de twintigste eeuw lag Peïra Cava op een strategische plek, namelijk niet ver van de Italiaanse grens. Frankrijk had in dit gebied dus militaire kazernes en trainingsfaciliteiten. Deze militairen en hun families zorgden ervoor dat de hotels en pensions in het dorp vol zaten en dat de winkels en cafés goed draaiden. Kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog luidde het vertrek van de militairen echter een periode van verval in voor dit bergdorp. Een stoeltjeslift werd nog geopend in 1963, maar werd eind jaren tachtig weer gesloten. In Peïra Cava kun je nog wel altijd heerlijk langlaufen en sneeuwschoenwandelingen maken.

~ Fin

Dit is de eerste editie van Le Croissant, de weekendspecial van Baguette Gazette. Elk weekend een verdiepend artikel in je inbox binnen een van de volgende thema’s: manger, explorer, admirer en flâner. In plaats van korte tips, licht ik in Le Croissant één onderwerp uit. Vandaag op het menu: tien Parijse broodjes om je vingers bij af te likken.

Dit weekend wordt het negentien graden in Parijs en misschien ben je wel in de stad voor de semi-marathon, of om van de prachtig bloeiende kersenbomen te genieten. Eén ding is zeker: met mooi weer is ergens een broodje halen – voor een picknick in het park of aan de Seine – geen straf.

Als mijn Nederlandse vrienden naar Parijs komen, bepalen restaurantreserveringen altijd het weekend, heerlijk, maar vaak zeggen we na zo’n overdadige lunch toch tegen elkaar: ‘Een broodje was misschien beter geweest, want nu komt het diner in gevaar.’ Au secours!

Daarom deze lijst met de lekkerste broodjes van Parijs (en enkele andere snacks die prima voor een broodje door kunnen gaan). Niet onbelangrijk: bij (bijna) al deze adressen kun je ook lekker even zitten. Geen overbodige luxe als je elke dag meer dan tienduizend stappen zet.

P.S. De weekendspecial Le Croissant, met tiplijsten, city guides en deep dives, wordt in de toekomst een betaalde nieuwsbrief. Voorlopig is hij nog vrij te lezen. De tweewekelijkse Baguette Gazette blijft natuurlijk gratis.

1. Le Petit Vendôme

Sandwich jambon-beurre

Je moet ze altijd met een korreltje zout nemen: de titels en bekroningen van magazine Time Out. ‘Coolste wijk van de wereld’, ‘hipste straat van Europa’ en, het onderwerp van vandaag, ‘le meilleur sandwich du monde’. Maar waar rook is, is vuur en dus zit er vaak een kern van waarheid in. Zo ook bij het beste broodje ter wereld van Le Petit Vendôme, niet ver van het beroemde Place Vendôme. Bij deze opsmukloze bistro schuift een mix van Fransen en toeristen aan, maar ze zijn hier ook trots op beroemder clientèle zoals Lady Gaga, Kate Moss en de Red Hot Chili Peppers die hier een broodje kwamen halen. Sterren hè, they’re just like us.

Ruim tien jaar geleden verruilde producent Gilles Caussade – onder andere bekend van Le Fabuleux destin d’Amélie Poulain – de filmset voor deze authentieke bistro waar hij en zijn team zes dagen per week de lekkerste broodjes smeren (overigens kun je er ook lunchen en dineren). Het geheim? Vers brood van Boulangerie Julien, de grote motte Normandische boter waar elke sandwich mee besmeerd wordt, charcuterie uit de Auvergne, goede kazen en een bereiding à la demande, wat volgens Caussade het verschil maakt. Reken er dus op dat je bij Le Petit Vendôme een tijdje in de rij staat, maar nu begrijp je waarom.

Le Petit Vendôme
8 Rue des Capucines, 2e arrondissement
Metro: Madeleine & Opéra
Sandwich jambon-beurre, €6,50
Openingstijden: ma 09:00–16:00, di–vr 09:00–01:00, za 10:00–01:00, zo gesloten

2. Fitzcaraldo

Bagel

Bij deze minimalistische bagelzaak met grote houten toonbank staat fermentatie centraal, van het deeg tot de pickles op de bagel en het drankje dat je erbij bestelt. Fitzcaraldo is van dezelfde eigenaren als wijnbar Chambre Noire, néo-taqueria Furia en cave à vin Cave Canaille, stuk voor stuk zaken die je ook op je lijstje kunt zetten. Bestel hier een bagel thon confit, een bagel gravelax van forel, of ga voor een vegetarische of zoete versie. Een hibiscus-kombucha of, het is tenslotte toch weekend, een glas (natuur)wijn.

Fitzcaraldo
9 Rue Lacharrière, 11e arrondissement
Metro: Saint-Ambroise & Rue Saint-Maur
Bagels, tussen €10 en €13
Openingstijden: ma–vr 09:00–16:00, za–zo 10:00–18:00

3. Saigon Sandwich

Bánh mì

Toen ik net in Belleville kwam wonen, kon ik mijn geluk niet op: al die verschillende Bánh mì-zaakjes in een actieradius van zo’n tweehonderd meter. Een tijd had ik mijn favoriet, Panda Belleville, waar je ook lekker binnen kunt zitten, geen straf want het is een feest om te zien hoe ze hier, vaak met z’n drieën achter de toonbank, geroutineerd broodjes smeren. Totdat ik op een dag rond lunchtijd de hoek om liep en een rij zag, maar eigenlijk geen restaurant. Dat er altijd een rij staat voor deze hole in the wall, is geen verrassing: de prijs-kwaliteitverhouding is hier fantastisch en de eigenaren zijn ontzettend aardig. Bijkomend voordeel voor mij: omdat je niet binnen komt, je bestelt bij de deuropening, kan ik er altijd even snel langs wandelen met mijn hond. Van een binnen is geen sprake, maar bij lekker weer kun je in het nabijgelegen Square Jules Verne even op een bankje zitten. Sinds afgelopen zomer hebben ze trouwens een nieuw luifel, dus nu is Saigon Sandwich niet meer te missen. Ik bestel er altijd de boeuf citronnelle, maar de végétarien is hier ook top.

8 Rue de la Présentation, 11e arrondissement
Metro: Belleville
Bánh mì, tussen €3,50 en €5,50
Openingstijden: ma–za 10:00–17:00, zo gesloten

4. Rôtisserie Segar

Sandwich poulet rôti façon césar

Disclaimer: dit is niet mijn tip, maar die van een goede vriendin. Zij wandelde laatst vier kilometer voor dit broodje, om bij aankomst te horen dat ’ie was uitverkocht. Vervolgens bestelde ze hem voor de volgende dag, ging terug, en appte me vervolgens: ‘Dit is mijn nieuwe katerbroodje, echt niet normaal lekker’. Deze vriendin vertrouw ik blind als het op smaak aankomt en dus kon deze sandwich natuurlijk niet op dit lijstje ontbreken. Bij deze rotisserie in het hart van het 5e arrondissement bestel je de sandwich poulet rôti façon césar die de hype dus helemaal waard is. Een verse baguette gevuld met kip die boven het vuur is geroosterd, crispy chicken skin, frisse ijsbergsla, Parmezaanse kaas en huisgemaakte caesar-saus.

Rôtisserie Segar
111 Rue Mouffetard, 5e arrondissement
Metro: Censier-Daubenton & Place Monge
Sandwich poulet rôti façon césar, €11,50
Openingstijden: di–vr 10:30–14:00, 16:30–19:30, za 10:00–14:00, 16:30–19:30, zo 10:00–14:00, ma gesloten
Een broodje reserveren is dus een goed idee: +33 (0)9 87 78 01 21

5. RORI

Pizzaslice

Dit stukje van het 11e drukt me altijd pijnlijk met de neus op de feiten: ik baal dat Parijs zo snel gentrificeert (vooral mijn geliefde Belleville, Jourdain en Ménilmontant), maar ik ben zelf 100% deel van het probleem. Rori zit aan een stuk van Rue Jean-Pierre Timbaud dat voelt als een pleintje waar ook andere favorieten zoals Bouche, Gramme en Cave Canaille zitten. Sinds ik een keer losging over het feit dat dit pleintje in mijn ogen zó is veranderd en nu helaas bevolkt wordt door één type mens, noemen mijn vriendinnen dit voor de grap altijd ‘het pleintje dat Suus haat’. We zitten hier dus vaak – unironically deel van de eenheidsworst – maar bij RORI haal je echt geweldige pizzaslices, dus laat deze ‘vroeger was alles beter’-rant, je zeker niet tegenhouden. En op zo’n roestvrijstalen gevangeniskruk kun je stiekem ook gewoon héérlijk in het zonnetje zitten.

RORI
96 Rue Jean-Pierre Timbaud, 11e arrondissement
Metro: Couronnes & Parmentier
Pizzaslice, tussen €5 en €8
Openingstijden wo–zo 12:00–15:00, 18:30–00:30, ma–di gesloten

6. O-Komé

Onigiri

Oké, technisch gezien is het natuurlijk geen broodje, maar een onigiri voldoet verder aan alle criteria: je kunt deze Japanse rijstpakketjes eten als snack, als volwaardige lunch en net als een broodje kun je ze in je tas stoppen en in een park of op de Quai de Seine opeten. Een onigiri is een Japanse snack van zachte samengeperste rijst, meestal driehoekig en gevuld met bijvoorbeeld tonijn, zalm, gezouten pruim (uméboshi) of paddenstoelen, vaak omwikkeld met een stukje zeewier. Bij O-Komé aan de Parijse rive gauche bestel je authentieke onigiri die gemaakt zijn van rijst uit de regio Niigata, maar ook andere Japanse snacks zoals mochi en matcha-pudding. Het fijne van O-Komé is dat je er ook kunt zitten, maar bij mooi weer eet je ‘m waarschijnlijk buiten op.

O-Komé
34 Rue Dauphine, 6e arrondissement
Metro: Saint-Michel & Odéon
Onigiri, €4
Openingstijden: ma–zo 11:00–20:00

7. Spécimen Burger Pigalle

Smashburger

Is de smashburger over z’n piek heen? Moeten we weer overschakelen op dikke juicy burgers? Heel eerlijk, who cares. In Parijs kun je natuurlijk geweldige smash burgers halen bij Dumbo, die niet voor niets vier vestigen hebben (Pigalle, Petites-Écuries, Marais en Oberkampf), maar er ontbreekt daar wel iets essentieels: zitruimte. Ja, meestal neem je een burger mee naar huis, maar als je maar een weekend in Parijs bent, wil je misschien juist wél even zitten? De oplossing: de geweldige smashburgers – vlees én vega – van Spécimen. Deze futuristische burgerzaak die eerst alleen in Saint-Germain-des-Prés zat, heeft vorige maand een vestiging geopend in Pigalle. Denk: roestvrijstalen toonbanken, gepersonaliseerde Eames-stoelen en warm oranje licht. Bij Spécimen Pigalle kun je dus lekker zitten en na die burger mooi nog even de sundae met caramel beurre salé bestellen, thank me later.

Spécimen Burger Pigalle
25 Rue de Douai, 9e arrondissement
Metro: Blanche & Pigalle
Burger €12,90, frites €4
Openingstijden: ma–vr 12:00–15:00, 18:30–22:30, za–zo 12:00–22:30

8. Taco Mesa Taquería

Taco’s

Het was in eerste instantie een takeaway-project van chef Beatriz Gonzalez tijdens de pandemie, maar al snel werd duidelijk dat deze taqueriá in het 10e arrondissement een blijvertje was. Gonzales was al een bekend gezicht in de bistronomie met haar restaurants Neva Cuisine in het 8e arrondissement en Coretta pal naast Parc de Batignolles in het 17e arrondissement, maar dit project ligt de Mexicaanse dicht bij het hart. Bemachtig een plekje aan de bar in het knaloranje Taco Mesa en bestel verse taco’s die à la minute gevuld worden. Al pastor, barbacoa, pollo of de vegetarische taco van het moment, ze zijn allemaal om je vingers bij af te likken. Mijn tip: bestel er een verfrissende michelada bij, dit drankje met bier, clamato (hartige drank van tomatensap gemengd met bouillon van venusschelpen), piment en limoen transporteert me altijd gelijk weer naar Mexico.

Taco Mesa Taquería
40 Rue du Faubourg Poissonnière, 10e arrondissement
Metro: Bonne Nouvelle & Cadet
3 taco’s, €11,90
Openingstijden: ma–wo 12:00–14:30, 18:30–22:00, do 12:00–22:00, vr–za 12:00–22:30, zo 12:00–22:00

9. Le Favori

Sandwich

Een gezellig rood luifel, vintage zeegroene tegels op de façade en binnen in het kleine zaakje een hoeveelheid roestvrijstaal waar je u tegen zegt (bonjour, havermelkelite). Gelukkig kom je hier gewoon om een broodje te halen en daar zijn ze hier gewoon heel goed in. De buns komen van de bekende bakkerij Mamiche (ook een bezoekje waard als je in het 9e of 10e bent) en zijn altijd origineel en écht royaal belegd. Er zijn vaak specials, dus laat je verrassen.

Le Favori
112 Rue Saint-Maur, 11e arrondissement
Metro: Parmentier & Ménilmontant
Sandwich, tussen €8 en €14
Openingstijden: ma–za 11:30–15:00, zo gesloten

10. Mehmet - Döner Kebab & Wine

Kebab, mezze & frites

In deze hoekzaak in het 18e arrondissement met betegelde bar, open keuken en Turkse oven nemen Matthieu Haddak en Julien Catelain (voorheen van favoriet Le Servan in het 11e) je mee op een tour de Turquie en 80 broches. Bij Mehmet ontmoeten kebab, mezze en natuurwijn elkaar. Je kunt hier terecht voor kebab van gegrilde Normandische kip in platbrood met labneh, ingelegde kool en rode ui, maar ook voor verfijnde mezze en huisgemaakte frietjes. Bij Mehmet kun je overdag snel een kebab scoren, maar ook de hele avond zitten, in dat laatste geval is reserveren via DM op Instagram een must.

Mehmet
43 Rue Ramey, 18e arrondissement
Metro: Château Rouge & Jules Joffrin
Kebab €11, mezze tussen €6 en €8 en frites €5
Openingstijden: ma–do 19:00–23:00, vr 12:00–14:30, 19:00–23:00, za 12:00–15:00, 19:00–23:00, zo 12:00–15:00, 18:30–22:30

~ Fin

Vorige week heb ik Parijs weer ingeruild voor Zuid-Frankrijk, sneeuw en bergen. Ik vertrek altijd het liefst vroeg op zondagochtend als de Parijse straten nog uitgestorven zijn. En vaak kom ik – ja, zelfs op zondag – dan de gardienne van mijn gebouw tegen die mijn hond Biggie nog snel een mariabiscuitje toestopt. In de zomer rijd ik vervolgens in één ruk naar Nice, over de Autoroute du Soleil via Lyon en Aix-en-Provence, maar in de winter maak ik vaak een tussenstop. Niets zo fijn als in je eentje Frankrijk doorcrossen (I love a good roadtrip), maar als het tegenzit is het eigenlijk nét iets te ver rijden voor één dag.

Gelukkig zijn er zoveel leuke bestemmingen op de route dat het soms nog lastig kiezen is. De vuistregel is: ‘voorbij Lyon’ en niet verder dan een half uurtje van de snelweg, maar soms roept een hotelletje gewoon m'n naam en dan rijd ik ervoor om. Maar natuurlijk heb ik ook zo mijn favorieten waar ik vaker stop. Dat ene schone, maar rommelige Logis de France-hotel waar je ook waanzinnig goed kunt eten, of dat sjieke hotel waar je in het voor- en naseizoen voor een prikkie kunt zitten en natuurlijk de adressen waar ze lief zijn voor honden (hemels voor deze millennial met structurele verontschuldigingsdrang).

Dit keer sliep ik weer in Hôtel Le Sphinx in Montélimar, absoluut een van die fijne adresjes. Een sfeervol hotel in een statig hôtel particulier uit de 17e eeuw midden in de stad en met leuke restaurants voor de deur. Kom je op tijd aan? Wandel dan naar de rivier de Roubion. Langs de rivier is een wandelpad aangelegd, Promenade du Petit Nice, heerlijk als je even de benen wil strekken na een lange autorit.

P.S. In Parijs is vorige week weer La Meilleure Baguette de Paris verkozen uit 143 inzendingen. De winnaar is dit jaar Sithamparappillai Jegatheepan, artisan boulanger van boulangerie Fournil Didot op 103 Rue Didot in het 14e arrondissement.

Paris

Chez Fred, depuis 1945

Voor veel Fransen is het weekend bedoeld om de dag doormidden te eten, iets waar ik me natuurlijk volledig bij aansluit. Een perfecte plek voor zo’n weekendlunch, zeker als je op het terras nog vernikkelt, is Chez Fred met de rood-witte gordijntjes in het 17e arrondissement. Chez Fred bestaat al sinds 1945, maar was decennialang een typische bouchon lyonnais waar gerechten zoals quenelles, boudin noir en andouillette op de kaart stonden. Sinds 2019 kun je hier echter weer terecht voor de traditionele Franse keuken, denk: escargots, foie gras, filet de boeuf béarnaise, confit de canard en profiteroles of een baba au rhum toe.

Allemaal té lekker, maar bij Chez Fred kom je eigenlijk maar voor één ding: het plateau de fromage. Of beter gezegd: de ouderwetse chariot de fromage. In Parijs betekende de pandemie de genadeklap voor de overdadige kaaskarretjes, adieu charme. Drie weken geleden waren we daar met vrienden lekker op z’n Frans over aan het klagen en natuurlijk luistert je telefoon altijd mee.

Geen verrassing dus, dat ik die avond op Instagram getrakteerd werd op een tip van Gilles Pudlowski. Pudlowski is culinair journalist, beschermheer van de Franse bistro en eigenlijk een beetje de Johannes van Dam van Frankrijk, maar dan iets jovialer. Enfin, Pudlowski tipte de chariot de fromage van Chez Fred en wist te vertellen dat er maar liefst 41 soorten kaas op liggen. Le bonheur, dat was ik even vergeten! Van verse geitenkaas tot Camembert met calva en van Brillat-Savarin tot romige Époisses. De laatste keer dat ik bij Chez Fred aanschoof, was in 2020, maar ik weet wel waar ik binnenkort een zondagmiddag doormidden eet.

Chez Fred, 190 bis Boulevard Pereire, 17e arrondissement.

l’Orillon

Toen ik in Belleville kwam wonen in 2018, werd l’Orillon nog gerund door chef Thomas Chevrier. Het was toen een cantine de quartier, pretentieloos, maar wél creatief. Destijds met een lunchmenu voor €15,- en ‘s avonds kon je nog tot laat doorzakken aan de bar. Die oude zinken bar is gebleven, maar dik twee jaar geleden droeg Chevrier het stokje over aan een van de bistrosterren van Parijs: Florent Ciccoli, ook bekend van Jones, Café du Coin, Recoin en het laatst geopende Sri Lankaanse La Joie (die mogen ook allemaal op je lijstje trouwens!). En nee, Ciccoli is geen man van de gelikte horecaformule, maar juist een liefhebber van karakter, sfeer en toegankelijkheid (zowel qua openingstijden als prijzen op de kaart).

l’Orillon is zo’n zaak met een simpel lunchmenu, mozaïekvloer en op het oog bij elkaar geraapte bistrotafels en -stoelen. De kaart verandert hier vrijwel wekelijks, maar als je geluk hebt, stuit je op de gnocchi met bloemkoolcrème, coques au vin blanc en natuurlijk de publieksfavoriet (en daardoor bijna altijd op de kaart?) chocoladeganache met fromage blanc-ijs en zeezout. Een flinke selectie vins nature én bediening met kennis van die wijnen, maakt de boel af.

l’Orillon, 35 Rue de l’Orillon, 11e arrondissement.

Antibes

Jeanne

Ja, parkeren in Antibes is een bloeddrukverhogende exercitie, maar als je er dan eenmaal bent (of kom met de trein, zoals ik de vorige keer deed), kun je jezelf wel trakteren op een avondje bij Jeanne in het knusse oude centrum van de stad. In deze cave à manger bestel je zonnige Franse gerechten met een Aziatische of tropische twist en naast artisanale biertjes, vind je hier een grote selectie wijnen van jonge én doorgewinterde wijnmakers. De zusjes Elsa en Marine openden Jeanne (vernoemd naar hun moeder) in 2017. Autodidacte chef-kok Elsa staat in de keuken met haar compagnon Paul Schuster, terwijl sommelier Marine in de zaak staat. Marine is overigens getrouwd met Brice Fortunato van natuurwijntempel La part des Anges in Nice, dus met die wijnen zit het wel snor. De kaart wisselt geregeld, altijd een vis, vlees én vega-optie, maar bestel sowieso de tataki de thon rouge als ‘ie op de kaart staat.

Jeanne, 10 Rue Sade.

Paris

Rue Mallet-Stevens

In het 16e arrondissement kom ik niet vaak, maar voor dit architectonische hoogstandje reis ik graag een stukje. Vandaag neem ik je mee naar een bijzondere straat: Rue Mallet-Stevens. In 1927 ontwierp en realiseerde de modernistische architect Robert Mallet-Stevens vijf hôtels particuliers en een conciërgewoning op het terrein van de welgestelde bankier Daniel Dreyfus. Twee weken geleden was ik naar de expositie ‘1925-2025, Cent ans d’Art déco’ in Musée des Arts Décoratifs, waar ook meerdere maquettes van Mallet-Stevens werden getoond. Mallet-Stevens is onder meer bekend van Villa Noailles in Hyères, het Palais de la Porte Dorée in het 12e arrondissement van Parijs en Villa Cavrois net buiten Lille, waar ik vorig jaar mijn ogen heb uitgekeken.

Voor de stadsvilla’s maakte de architect gebruik van innovatieve materialen zoals gewapend beton, waardoor royale volumes mogelijk werden. Denk aan de rationele architectuur van het einde van de jaren twintig: kubische en cilindrische vormen, brede glaspartijen, terrasdaken die trapsgewijs oplopen en de handtekening van Mallet-Stevens: beton met horizontale groeven. Op nummer 10 bevindt zich het voormalige woonatelier van de beeldhouwers Jean en Joël Martel, bekend van hun reliëfs voor het Palais de Chaillot op Place du Trocadéro. Ook nummer 4 is een blikvanger: Hôtel Reifenberg, met de verspringende verdiepingen en grote kubische luifel. Aan het begin van de impasse bevond zich oorspronkelijk de conciërgewoning, maar deze is later aangepast. Met dit project leverde Robert Mallet-Stevens een belangrijke bijdrage aan de modernistische architectuur in Parijs.

Ook de moeite waard: loop vijf minuten verder en je komt uit bij Villa La Roche. Dit modernistische woonhuis is een ontwerp van Le Corbusier en werd tussen 1923 en 1925 gebouwd. Le Corbusier paste zijn vernieuwende ideeën over licht, ruimte en circulatie hier voor het eerst radicaal toe. Entree €10.

Rue Mallet-Stevens, 16e arrondissement.

Cannes

Île Saint-Honorat

Met de navette vanuit de haven van Cannes ben je er in vijftien minuten: Île Saint-Honorat, de kleinere van de twee Îles de Lérins die achter grote zus Île Sainte-Marguerite verscholen ligt. Het kleine eiland huist niet alleen de Abbaye de Lérins, maar is ook eigendom van de monniken die er leven. En naast het vervullen van religieuze taken, verbouwen zij wijn die zelfs in het Palais d’Élysée wordt geschonken. Île Saint-Honorat is het kleinste eiland van de twee Îles de Lérins gelegen in de baai van Cannes. Het eiland wordt van het grotere Île Sainte-Marguerite gescheiden door een doorgang die Le Plateau du Milieu wordt genoemd.

Je ontdekt het eiland, dat slechts 1,5 kilometer lang is en vierhonderd meter breed, gemakkelijk in één ochtend. Dat wil echter niet zeggen dat er niet genoeg te bewonderen valt. Een wandeling over het eiland voert je niet alleen langs de abdij, maar ook langs een paar kleinere kapellen en altaren en het gefortificeerde klooster dat de monniken moest verdedigen tegen indringers van buitenaf. Tijdens de wandeling over het eiland is de wijngaard nooit meer dan een paar passen van je verwijderd en die wijn kun je uiteraard ook aanschaffen in de boetiek op het eiland.

Om Île Saint-Honorat te bezoeken neem je de veerpont vanuit de haven van Cannes. Aanschaf van een aller-retour online is goedkoper dan aan het loket, namelijk €19,50. Vanaf 17 april is ook het restaurant op het eiland, La Tonnelle, weer geopend, reserveren is een must, cannes-ilesdelerins.com.

Paris

Martin Parr, Global Warning

Jeu de Paume

Eind oktober vorig jaar ging ik naar een kleine expositie in Ménilmontant, in het 20e arrondissement. Het was eigenlijk de boeklancering van de Franse vertaling van ‘Utterly Lazy and Inattentive’, de autobiografie van de beroemde Engelse fotograaf Martin Parr. Er was voor de gelegenheid ook een analoge fotowedstrijd georganiseerd en een goed vriendinnetje van mij was geselecteerd door de jury (ook Martin Parr zelf had zich over de selectie gebogen), echt een pinch me-moment voor haar. We hadden de humoristische maatschappijkritische beelden van Parr dan ook nog vers in het geheugen toen begin december het droevige bericht naar buiten kwam dat Parr op 73-jarige leeftijd was overleden.

De tentoonstelling ‘Global Warning’ die dit jaar op 30 januari opende in fotografiemuseum Jeu de Paume, is dus nog tot stand gekomen in samenwerking met Parr. Meer dan vijftig jaar lang reisde Parr de wereld rond, niet als activist maar als een onvermoeibare en geamuseerde waarnemer. Hij gaf een helder en genadeloos beeld van ongelijkheid in de wereld en de schadelijke gevolgen van onder andere massatoerisme, technologie en de consumptiemaatschappij. Altijd met een knipoog, maar vooral kritisch en behoorlijk confronterend. Over zijn werk zei hij in 2021:

‘I’m creating entertainment, which has a serious message if you want to read into it, but I don’t expect to change anyone’s mind. l’m just showing them what they think they may know already.’

De tentoonstelling ‘Global Warning’ is te zien bij Jeu de Paume tot en met 24 mei.

Le Puy-Sainte-Réparade

Frank Horvat, Laisser la vie se produire

Château La Coste

Bij Château La Coste gaan we iets verder terug in de tijd, naar de modefotografie uit de periode 1950-1990 van de Italiaanse fotograaf Frank Horvat. De tentoonstelling omvat 46 originele afdrukken die decennia en genres overstijgen: van de nachtelijke straten van Pigalle tot revolutionaire modefotografie, van iconische zwart-witfoto’s van Parijs, Londen en New York tot latere levendige kleurenreeksen. Zijn zwart-witreeksen die in Parijs en Londen werden gemaakt, maakten van Horvat een van de invloedrijkste fotografen van zijn generatie. Zo biedt zijn beroemde reeks ‘Paris de nuit’ een intieme kijk op het naoorlogse nachtleven. Horvat brak met de conventies van de modefotografie door de voorkeur te geven aan echte decors, natuurlijke gebaren en de energie van de straat.

De tentoonstelling ‘Frank Horvat, Laisser la vie se produire’ is nog tot 12 april te bezoeken bij Château la Coste in Galerie des Anciens Chais.

Paris

Quartier de la Mouzaïa

Het hooggelegen Parc des Buttes-Chaumont is bij de meeste Parijsliefhebbers wel bekend, maar ken je ook de nabijgelegen wijk Mouzaïa? Bijna elke dag wandel ik met mijn hond van Belleville via Buttes-Chaumont naar de straatjes van Mouzaïa. Het 19e arrondissement is ontstaan toen enkele buitenwijken – zoals Belleville, La Villette en Pantin – bij Parijs werden gevoegd in 1860. Vroeger, ver voor de aanleg van Parc des Buttes-Chaumont, waren er drie gipsgroeven, carrières, in deze wijk: la carrière des Buttes-Chaumont, la carrière du Centre en la carrière d’Amérique. De eerste twee opereerden in de buitenlucht, terwijl de carrière d’Amérique nog gipssteen uit de diepgelegen galerijen haalde. Deze galerijen lagen maar liefst duizend meter onder de grond, gestut door vijftien meter hoge gewelven.

De winning van gips stopte hier echter rond 1860-70, de voorraden waren uitgeput en het gebied kon door de uitbreiding van Parijs goed voor andere doeleinden worden gebruikt. Na de sluiting van de carrières werd het land verkocht en herontwikkeld. Zo begon de aanleg van Parc des Buttes-Chaumont in 1863 en begon de bouw van La Mouzaïa in 1879. De wijk, vernoemd naar een kloof in Algerije, telt ongeveer tweehonderdvijftig huizen met één verdieping (slechts een paar hebben er twee) en een tuintje die boven op de steengroeve zijn gebouwd. Om instortingsgevaar te voorkomen werden de diepe galerijen en tunnels eerst opgevuld met puin.

De wijk Mouzaïa, die tegenwoordig erg in trek en peperduur is, ligt op de heuvel Beauregard en strekt zich uit van Rue de Bellevue in het zuiden, tot Rue David d’Angers in het noorden. Deze huizen, die oorspronkelijk voor arbeiders bedoeld waren, zijn inmiddels onbetaalbaar geworden. Huizen van één verdieping met een tuin in Parijs, wie wil dat nou niet? De kleine geplaveide steegjes worden ook wel villa’s genoemd en de meesten zijn publiek toegankelijk. Wandel over Rue de Mouzaïa en steek door via Rue de la Liberté en Rue de l’Égalité – en ja, je raadt het al, die komen natuurlijk uit op Rue de la Fraternité. Sla linksaf op Rue du Général Brunet en vervolg je weg, bijvoorbeeld door Villa de Cronstadt, richting Rue David d’Angers.

Lijn 7bis brengt je direct naar metrostation Buttes Chaumont, maar je kunt de wandeling ook beginnen bij Pyrenées waar je gemakkelijk komt met lijn 11.

Théoule-sur-Mer

Notre-Dame d’Afrique

Al jaren is deze wandeling in Théoule-sur-Mer een favoriet bij mij en mijn ouders. Zo lang al, dat ik me nog kan heugen dat ik vroeg of we 'm ook aan het begin van de vakantie konden afvinken, dan hadden we die stomme lange wandeling maar alvast gehad. Ah, comme les temps ont changé, want nu kan ik niet wachten om hem binnenkort weer n's te wandelen. Je hebt verschillende wandelroutes die langs het indrukwekkend 12 meter hoge standbeeld van Notre-Dame d’Afrique komen, maar dit is mijn favoriet (download ook de handige app Visorando). Wie vroeg in Théoule is, kan gebruikmaken van de parking waar deze wandelroute begint (Parking de La Pointe de l’Aiguille). Wandel vanaf daar naar Notre-Dame d’Afrique, vervolg je weg met uitzicht op het futuristische Palais Bulles de Pierre Cardin om na dik zeven kilometer weer te eindigen bij de dieprode Pointe de l’Aiguille. Wil je de wandeling inkorten? Houd dan na Notre-Dame d’Afrique links aan.

Parking de La Pointe de l’Aiguille, Théoule-sur-Mer.

~ Fin

Ça y est, we zijn live, zo spannend!

Dit is de eerste editie van deze tweewekelijkse nieuwsbrief vol Franse tips. Van de lekkerste caves à manger tot de leukste exposities en andere pépites in Parijs, de Provence en alles daartussenin.

Als hoofdredacteur van een tijdschrift over Zuid-Frankrijk tip ik me natuurlijk al suf, maar Baguette Gazette is anders, persoonlijker (imposter syndrome, kom d’r maar in!). In deze nieuwsbrief deel ik namelijk mijn eigen lievelingsadressen met je: van de bistrots en bars à vins waar ik het liefst met vriendinnen aanschuif, tot de adresjes die óók de goedkeuring van mijn Franse vriend kunnen wegdragen (‘s’il te plaît’, verzucht hij altijd een tikkeltje dramatisch, ‘toch geen small-plates shared dining concept, hè?’).
Mijn lievelingsplekken zijn niet altijd mooi of gelikt, maar wel altijd sfeervol en om je vingers bij af te likken. Ook lekker en elke twee weken in deze brief: fijne exposities, pareltjes uit de natuur en hier en daar een Franse observatie van yours truly.

Overigens vond ik al maanden dat deze eerste nieuwsbrief er moest komen, uiteraard op een ‘mooie’ datum. Vervolgens vlogen 1 september en 1 januari voorbij – goede dagen voor een nieuw begin – maar mijn nieuwsbrief was nog altijd niet klaar om de wijde wereld in te trekken. Het zal je niet verbazen, maar je kunt dus echt tot in den treure tiplijstjes rangschikken (I love a colour-coded spreadsheet en daar schaam ik me natuurlijk niet voor), terwijl je nog altijd geen woord op papier hebt gezet.

De afgelopen tijd zag ik mijn Aziatische buren in Belleville druk in de weer met de voorbereidingen op Le Nouvel An Lunaire dat de komende weken groots gevierd wordt. En toen viel bij mij het kwartje: dit was het nieuwe begin dat ik zocht, het perfecte moment om Baguette Gazette de wereld in te slingeren. En daar ging ik, de nieuwsbrief schreef opeens zichzelf.

Ik kan niet wachten om mijn tips met je te delen,

Paris

Soces

In een fijn stukje van het 19e arrondissement, ingeklemd tussen de wijk Jourdain met haar gezellige kerk en Parc des Buttes-Chaumont vind je Soces. De voordeur van Soces vind je aan Rue Fessart, maar dit hoekpand zit ook aan Rue de Villette, een van de leukste straten van deze wijk met nog enkele andere favorieten (Le Cheval d’Or, Mardi). In de keuken van deze kleine brasserie staat vis centraal en daar kun je chef Marius de Ponfilly wel mee vertrouwen; hij stond voorheen namelijk achter het fornuis bij Parijse favoriet Clamato, waar alles eveneens om la mer draait.
Verwacht bij Soces geen opgeprikt gedoe, maar een laidback sfeer, goede oesters en een kaart vol vis, schelp- en schaaldieren. De kaart wisselt geregeld, maar voor wie deze maand nog aanschuift: de romige kokkels en het gerechtje met inktvisinkt zijn trop trop bon!

Soces, 8 Rue Fessart, 19e arrondissement.

Moon Croissant

Zijn het de beste croissants van Parijs of is het toch weer een TikTok-rij? Het publiek is gelukkig très Français, maar uitverkopen doen ze zeker, dus wacht niet tot het einde van de dag. Moon is het universum van Ama, dochter van een gerenommeerde chef-kok en geboren in Sri Lanka met Griekse, Portugese en Nederlandse roots. Na een tijd in Londen en Rome te hebben gewoond, koos ze voor Parijs als thuisbasis van Moon, waar de croissant de hoofdrol speelt en waar het maakproces drie dagen duurt, zoals het eigenlijk hoort bij ambachtelijke viennoiserie. Qua ingrediënten enkel pareltjes zoals AOP beurre d’Isigny, roze Himalayazout, biologische ruwe rietsuiker en gefilterd water.

Moon Croissant, 88 Boulevard Beaumarchais, 11e arrondissement.
Geopend van maandag tot en met zondag, vanaf 7.30 uur tot alle croissants zijn uitverkocht.

Nice

Chez Palmyre

Driehonderd zonnige dagen per jaar, dat is de belofte van Nice (en vele andere steden aan de Côte d’Azur). Maar ook in Nice regent het wel eens, zeker in de winter. Zo ook twee jaar geleden toen ik bij de notaris het koopcontract ging tekenen voor mijn boshuisje in de Mercantour. Het regende en waaide die dag flink en dus hadden we gelukkig van tevoren al besloten om te reserveren bij Chez Palmyre in Vieux-Nice. Een restaurant met gordijntjes, nul uitzicht, perfect als het regent dus. Je denkt bij Palmyre misschien aan het midden-oosten, maar niets is minder waar: dit restaurant werd in 1926, dit jaar dus honderd jaar geleden, geopend door Palmyre Moni, een Toscaanse die van Nice haar tweede thuis maakte. Door de bakstenen muren, oude spiegels, roodwit geblokte tafelkleden en vintage borden van Suze, Ricard, en Bouillon Kub word je even terug in de tijd gezogen. Het simpele lunchmenu is betaalbaar, de sfeer authentiek. Reserveren is een must, want er zijn niet veel tafeltjes.

Chez Palmyre, 5 Rue Droite, +33 (0) 4 93 85 72 32.

Meld je nu aan voor Baguette Gazette

Paris

Wijnproeven in de Marais

Sinds een tijdje ben ik geabonneerd op de nieuwsbrief van Paris Wine Walks, geschreven door wijnkenner, schrijver en filmmaker Geoffrey Finch. Finch schrijft over wijn, maar organiseert ook wijntours in en rondom Parijs. In zijn nieuwsbrief vertelt hij over de wijngeschiedenis van de lichtstad en tipt hij leuke wijnevenementen, zoals Le Austrian Wine Pop-Up, die tot 21 februari in de Marais plaatsvindt. Het concept: elke dag van 18.00 uur tot middernacht kun je bij Fringe Café op Rue de Turenne zo’n veertig Oostenrijkse wijnen proeven, geselecteerd door de Oostenrijkse wijnmakers Chris Sciacca en Robert Bormuth. Reserveren doe je hier.

Fringe Café, 106 rue de Turenne, 3e arrondissement.

Nouvel An Lunaire 2026

Lunar Nieuwjaar viel dit jaar op 17 februari en het nieuwe jaar van het Vuurpaard wordt in Parijs groots gevierd. Zelf woon ik sinds 2018 in Belleville, de wijk die zowel in het 19e als het 20e arrondissement valt, en hier is Le Nouvel An Lunaire altijd een hele happening. Maanden van tevoren zie je lenige tieners al op pleintjes en in zalen oefenen op de acrobatiek van de draken- en leeuwendans, soms zonder, maar ook vaak mét de grote maskers en attributen. Wie hier de parade wil bijwonen moet er trouwens gewoon een hele dag voor uittrekken, want begintijden worden nergens vermeld (reken op einde ochtend, begin van de middag). Met zoveel reuring en al die foodstalletjes is dat gelukkig geen probleem.
Belleville kent een grote Aziatische populatie, maar wie spreekt van het ‘Chinatown’ van Parijs, heeft het waarschijnlijk over het stukje 13e arrondissement geconcentreerd rond de driehoek Avenue de Choisy, Avenue d’Ivry en Boulevard Masséna. Termen als ‘Chinatown’ en ‘Chinees Nieuwjaar’ zijn sowieso te kort door de bocht, want in Parijs zijn veel meer culturen uit Zuidoost-Azië vertegenwoordigd. In de jaren zeventig streken migranten uit Vietnam, Laos en Cambodja in Parijs neer, terwijl pas later ook immigranten uit China kwamen. De grootste parade voor Lunar Nieuwjaar? Die vindt op zondag 1 maart plaats in het 13e arrondissement (startpunt 37 Rue du Disque). Deze gekostumeerde parade met draken- en leeuwendansen, traditionele kostuums en praalwagens wordt hier al georganiseerd sinds 1986 en inmiddels komen er jaarlijks zo’n honderdduizend toeschouwers op af.

Festival des Lanternes, zaterdag 21 et zondag 22 februari, Rue de Belleville.
Grand Défilé du Nouvel An Lunaire, zondag 1 maart, van 14.00 tot 17.00 uur, 37 Rue du Disque.

Nice

Grotte du Lazaret

Aan de voet van Mont Boron, niet ver van de haven van Nice, ligt de grot van Lazaret, een bijzondere prehistorische vindplaats die sinds 1821 bekend is. De grot van Lazaret werd tijdens een ijstijd, tussen ongeveer 190.000 en 120.000 jaar geleden, meerdere keren bewoond door prehistorische mensen – van hen zijn vele resten gevonden – die tijdens een 3D-experience bij je bezoek aan de grot tot leven komen. De omgeving van Nice zag er in die tijd natuurlijk ook heel anders uit. Zo leefden de mensen van Lazaret in een afwisselend landschap van grassteppen en bosgebieden, waar naast herten en steenbokken ook bizons, olifanten, holenleeuwen en beren leefden.

Je bezoekt de grot woensdag tot en met zondag gratis van 10.00 tot 17.00 uur, 3 Bis Boulevard Franck Pilatte.

Paris

1925-2025, Cent ans d’Art déco

Musée des Arts Décoratifs

Wist je dat de naam art deco komt van een expositie? In 1925 werd in Parijs l’Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes georganiseerd. Art Nouveau was uit en art deco – herkenbaar door de geometrische vormen en avant-gardistische elementen – was in. Art deco staat bekend om zijn luxe meubels, spullen en decoraties, iets wat maar slecht te rijmen valt met de naoorlogse tijd. Wie jaren twintig zegt, denkt vaak aan de glamoureuze roaring twenties, daarbij vergetende dat het leven na WOI in Europa niet gemakkelijk was.
Het was dan ook niet makkelijk om de ontwerpen van art deco-interieurontwerpers aan te passen aan het dagelijks leven en massaproductie. Uiteindelijk waren het dan ook de affichekunstenaars die de art deco-stijl de openbare ruimte in brachten. Opmerkelijk: Je ziet art deco-objecten vaak in zwart-witfoto’s, maar eigenlijk waren de kleuren vaak juist levendig. In deze rijke expositie in Musée des Arts Décoratifs komen meer dan duizend art deco-werken samen: van sculpturale meubels, tot kostbare juwelen, kunstvoorwerpen, tekeningen, affiches en modeontwerpen. Daarnaast duik je ook in de wereld van enkele beroemde art deco-grootheden als Eileen Gray en Robert Mallet-Stevens, ik heb hier mijn ogen uitgekeken!

De tentoonstelling ‘1925-2025, Cent ans d’Art déco’ is te zien in Musée des Arts décoratifs tot en met 26 april.

Philip Guston. L'ironie de l'histoire

Musée Picasso

Dernier appel! Je kunt er nog een paar dagen naartoe, deze expositie in Musée Picasso rondom het werk van de rebelse schilder Philip Guston. Gustons werk was uitgesproken politiek; zo sprak hij zich al in de jaren twintig in zijn schilderijen uit tegen de KKK, werken die later in een openbare tentoonstelling vernield zouden worden. Als in 1969 schrijver Philip Roth, die gebrouilleerd is met de literaire wereld van New York, een paar huizen verderop komt wonen van het atelier van Guston raken ze bevriend. De schrijver is net begonnen aan een satirisch werk over president Nixon en zijn entourage: het boek Our gang. Guston zal uiteindelijk meer dan tachtig tekeningen maken die aansluiten bij de tekst van Roth. Die tekeningen zijn nu samengebracht in deze kleurrijke expositie.

De tentoonstelling ‘Philip Guston. L’ironie de l’histoire’ is nog tot 1 maart te zien in Musée Picasso.

Nice

Nice, son passé a de l’avenir

Villa Masséna, musée d’art et d’histoire

Et encore, dernier appel! Villa Massena heeft elk seizoen weer pareltjes van tentoonstellingen. Hier loop je niet urenlang rond, maar door het rijke gemeentelijke fotoarchief word je even meegenomen naar een andere tijd. Deze expositie zoomt in op de seizoenen en culturele evenementen die ene jaar in Nice markeren.

De tentoonstelling ‘Nice, son passé a de l’avenir’ is nog tot 1 maart te zien in Villa Masséna.

Paris

La Coulée Verte

Op Place de la Bastille stond ooit natuurlijk die beroemde gevangenis die tijdens de Franse Revolutie in 1789 bestormd werd. Maar wist je dat er vroeger ook een groot station aan het plein lag? Treinstation Paris-Bastille was het beginpunt van de Ligne de Vincennes: een spoorlijn die dwars door het 12e arrondissement richting Vincennes voerde. Bij de ingebruikneming van de RER A was het eind jaren zestig einde oefening voor de spoorlijn, die langzaam vol onkruid groeide.
In 1984 werd het treinstation van Bastille gesloopt voor de bouw van de opera en ook het idee om de verlaten spoorlijn om te toveren in een stadspark kreeg vorm. In 1993 werd de Promenade Plantée, zoals La Coulée Verte René-Dumont eerst heette, geopend voor het publiek. Een wandeling van 4,5 kilometer van Place de la Bastille tot aan het Bois de Vincennes over de oude spoorbaan. Soms loop je hoog boven de boulevards van het 12e arrondissement, soms op straatniveau en hier en daar wandel je ook nog door een tunneltje. Wie in New York weleens over de High Line, geopend in 2009, heeft gewandeld, begrijpt nu waar de Amerikanen hun inspiratie vandaan hebben gehaald.

Loop de gehele Coulée Verte vanaf Bastille (42 Rue de Lyon) of juist vanaf de andere kant vanaf het uiterste puntje van het 12e arrondissement (23 Avenue Emile Laurent). Ter hoogte van 19 Rue Hector Malot is ook een lift.

Antibes

Le Sentier du Littoral Cap d’Antibes

Eigenlijk is er geen sentier du littoral aan de Côte waar ik niet van houd, of het nou die van Antibes, Saint-Jean-de-Cap-Ferrat of Cap Martin is. Voordeel in het voorjaar is dat het ook nog niet zo druk is, want in de menselijke file staan op die smalle paadjes rondom de Cap, dat is net jammer. Je kunt deze wandeling overigens beginnen in Antibes zelf, of daar later terugkomen en direct bij Plage de la Garoupe parkeren. De wandeling rondom de Cap vanaf Plage de la Garoupe is 4,8 kilometer lang en in zo’n twee uur wandel je langs Cap Gros en Château de la Croë om vervolgens bij de Chemin des Douaniers het pad te verlaten en via het binnenland terug te lopen.

Wie verder wil lopen richting Villa Eilenroc moet nog even geduld hebben, want dit voorjaar wordt het kustpad hier hersteld. Door klimaatverandering is de gemeente Antibes constant bezig met het vernieuwen van de paden langs deze soms kwetsbare stukjes kust. Maar er is ook goed nieuws: wie de wandeling in de ochtend maakt, is namelijk nog net op tijd om bij La Pescheria, in hartje Antibes bij de overdekte Marché Provençal, oesters of andere fruits de mer te bestellen mét een glaasje wijn, die heb je wel verdiend!

~ Fin